Irani ka arritur t\u00eb nxjerr\u00eb jasht\u00eb funksionit p\u00ebr kat\u00ebr dit\u00eb nj\u00eb central elektrik britanik p\u00ebrmes nj\u00eb sulmi kibernetik t\u00eb paprecedent\u00eb, zbulon \u201cThe Telegraph\u201d. Mendohet se kjo \u00ebsht\u00eb hera e par\u00eb q\u00eb haker\u00eb t\u00eb lidhur me regjimin iranian kan\u00eb arritur t\u00eb paralizojn\u00eb nj\u00eb objekt t\u00eb till\u00eb n\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb e Bashkuar dhe konsiderohet sulmi kibernetik m\u00eb i suksessh\u00ebm i k\u00ebtij lloji.<\/p>\n
Sipas \u201cThe Telegraph\u201d, incidenti ndodhi n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn periudh\u00eb me nj\u00eb seri sulmesh kibernetike ndaj infrastruktur\u00ebs s\u00eb uj\u00ebsjell\u00ebsve n\u00eb Shtetet e Bashkuara gjat\u00eb muajit t\u00eb kaluar. K\u00ebto sulme prek\u00ebn 12 shtete amerikane dhe shkaktuan shqet\u00ebsim edhe n\u00eb Sht\u00ebpin\u00eb e Bardh\u00eb.<\/p>\n
Zyrtar\u00ebt britanik\u00eb nuk kan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb ditur se cili central elektrik u prek, duke iu referuar arsyeve t\u00eb siguris\u00eb. Megjithat\u00eb, m\u00ebsohet se centrali q\u00ebndroi jasht\u00eb funksionit p\u00ebr kat\u00ebr dit\u00eb gjat\u00eb muajit korrik.<\/p>\n
Centrali i prekur ishte relativisht i vog\u00ebl dhe nd\u00ebrprerja nuk pati ndikim n\u00eb furnizimin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm me energji elektrike apo n\u00eb prodhimin energjetik t\u00eb Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Bashkuar. Pas incidentit, qeveria informoi drejtuesit e kompanive energjetike dhe u d\u00ebrgoi bizneseve udh\u00ebzime mbi masat q\u00eb duhet t\u00eb nd\u00ebrmarrin dhe hapat e m\u00ebtejsh\u00ebm.<\/p>\n
M\u00ebsohet se incidenti iu raportua Qendr\u00ebs Komb\u00ebtare t\u00eb Siguris\u00eb Kibernetike (NCSC), struktura publike e agjencis\u00eb britanike t\u00eb inteligjenc\u00ebs GCHQ, e cila k\u00ebshillon kompanit\u00eb p\u00ebr mbrojtjen e infrastruktur\u00ebs komb\u00ebtare nga k\u00ebrc\u00ebnimet e huaja.<\/p>\n
Agjencit\u00eb britanike dhe amerikane t\u00eb inteligjenc\u00ebs kan\u00eb paralajm\u00ebruar vazhdimisht p\u00ebr rrezikun q\u00eb paraqesin haker\u00ebt nga Rusia, Kina, Irani dhe Koreja e Veriut, t\u00eb cil\u00ebt kryejn\u00eb \u00e7do dit\u00eb sulme ndaj infrastruktur\u00ebs kritike komb\u00ebtare dhe institucioneve qeveritare.<\/p>\n
Sulme t\u00eb m\u00ebdha kibernetike kan\u00eb arritur m\u00eb par\u00eb t\u00eb nxjerrin jasht\u00eb funksionit sisteme t\u00eb Sh\u00ebrbimit Komb\u00ebtar t\u00eb Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb britanike (NHS), shkolla dhe impiante industriale, p\u00ebrfshir\u00eb linjat e prodhimit t\u00eb Jaguar Land Rover. Grupe t\u00eb huaja haker\u00ebsh kan\u00eb vjedhur gjithashtu t\u00eb dh\u00ebnat e klient\u00ebve t\u00eb kompanive t\u00eb shitjes me pakic\u00eb, nd\u00ebrsa t\u00eb dh\u00ebnat e votuesve jan\u00eb vjedhur nga Komisioni Zgjedhor britanik.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, deri m\u00eb tani nuk mendohet se ndonj\u00eb haker kishte arritur t\u00eb ndalonte plot\u00ebsisht funksionimin e nj\u00eb centrali elektrik britanik, pavar\u00ebsisht paralajm\u00ebrimeve t\u00eb vazhdueshme se sulmet ndaj infrastruktur\u00ebs komb\u00ebtare jan\u00eb t\u00eb zakonshme.<\/p>\n
Nuk besohet se sulmi ndaj centralit britanik kishte si q\u00ebllim t\u00eb shkaktonte d\u00ebme t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta ndaj popullsis\u00eb dhe incidenti mendohet se kaloi kryesisht pa u v\u00ebn\u00eb re nga publiku. Por ekziston mund\u00ebsia q\u00eb sulmi t\u00eb ket\u00eb pasur si synim t\u00eb demonstronte se haker\u00ebt e lidhur me Gard\u00ebn Revolucionare Islamike t\u00eb Iranit mund t\u00eb dep\u00ebrtojn\u00eb n\u00eb sistemet britanike dhe t\u00eb nxjerrin jasht\u00eb funksionit objekte t\u00eb ndjeshme t\u00eb infrastruktur\u00ebs.<\/p>\n
\u201cAktor\u00eb keqdash\u00ebs kibernetik\u00eb\u201d<\/p>\n
N\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Britanin\u00eb ekzistojn\u00eb dhjet\u00ebra centrale elektrike t\u00eb p\u00ebrmasave t\u00eb vogla t\u00eb lidhura me rrjetin komb\u00ebtar. Shum\u00eb prej tyre funksionojn\u00eb me gaz dhe p\u00ebrdoren vet\u00ebm p\u00ebr disa or\u00eb n\u00eb jav\u00eb, p\u00ebr shembull kur shpejt\u00ebsia e er\u00ebs \u00ebsht\u00eb e ul\u00ebt dhe nevojitet prodhim shtes\u00eb energjie. Nj\u00eb nd\u00ebrprerje kat\u00ebrditore n\u00eb nj\u00eb central t\u00eb till\u00eb nuk do t\u00eb ndikonte n\u00eb rrjetin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm. Disa fabrika dhe objekte t\u00eb tjera, si spitalet, kan\u00eb gjithashtu gjenerator\u00ebt e tyre t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb energjis\u00eb.<\/p>\n
Nd\u00ebrkoh\u00eb, sulmet kibernetike n\u00eb SHBA prek\u00ebn dhjet\u00ebra impiante t\u00eb trajtimit t\u00eb uj\u00ebrave t\u00eb zeza, duke shkaktuar p\u00ebrmbytje dhe r\u00ebnie t\u00eb presionit t\u00eb ujit n\u00eb rubinete. Disa autoritete u detyruan t\u2019u rekomandonin qytetar\u00ebve q\u00eb ta zienin ujin p\u00ebrpara se ta konsumonin. Raportimet e para p\u00ebr nj\u00eb incident t\u00eb till\u00eb u shfaq\u00ebn n\u00eb Minnesota m\u00eb 26 korrik, t\u00eb pasuara nga nj\u00eb seri shkeljesh t\u00eb ngjashme t\u00eb siguris\u00eb n\u00eb Michigan, Georgia, South Dakota dhe New Jersey. FBI ia atribuoi incidentet \u201caktor\u00ebve keqdash\u00ebs kibernetik\u00eb\u201d, por burime t\u00eb qeveris\u00eb amerikane konfirmuan m\u00eb von\u00eb p\u00ebr mediat se k\u00ebrc\u00ebnimi dyshohej se kishte origjin\u00ebn n\u00eb Teheran.<\/p>\n
Irani ka shtuar ndjesh\u00ebm sulmet kibernetike ndaj vendeve per\u00ebndimore pas konfliktit n\u00eb Lindjen e Mesme dhe ve\u00e7an\u00ebrisht q\u00eb prej nisjes s\u00eb sulmeve ajrore t\u00eb SHBA-s\u00eb dhe Izraelit n\u00eb muajin shkurt. Sulme t\u00eb dyshuara iraniane jan\u00eb raportuar n\u00eb Gjermani, Poloni, Finland\u00eb, Belgjik\u00eb dhe Shqip\u00ebri, megjith\u00ebse Izraeli dhe vendet e tjera t\u00eb Lindjes s\u00eb Mesme mbeten objektivat m\u00eb t\u00eb shpeshta.<\/p>\n
N\u00eb mars, Qendra Komb\u00ebtare e Siguris\u00eb Kibernetike u k\u00ebrkoi organizatave britanike t\u00eb rishikonin masat e tyre t\u00eb siguris\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb konfliktit. Nd\u00ebrsa Richard Horne, drejtori ekzekutiv i agjencis\u00eb, deklaroi n\u00eb qershor se NCSC ishte marr\u00eb me m\u00eb shum\u00eb se 200 sulme ndaj infrastruktur\u00ebs kritike komb\u00ebtare gjat\u00eb vitit t\u00eb m\u00ebparsh\u00ebm.<\/p>\n
NCSC zakonisht nuk konfirmon publikisht incidente t\u00eb ve\u00e7anta dhe nuk pranoi t\u00eb komentonte sulmin ndaj centralit elektrik britanik. Ekspert\u00ebt kan\u00eb paralajm\u00ebruar prej koh\u00ebsh se Mbret\u00ebria e Bashkuar nuk \u00ebsht\u00eb mjaftuesh\u00ebm e p\u00ebrgatitur p\u00ebr p\u00ebrmasat e k\u00ebrc\u00ebnimit q\u00eb vjen nga sulmet kibernetike t\u00eb aktor\u00ebve t\u00eb huaj. Komiteti i Inteligjenc\u00ebs dhe Siguris\u00eb, i cili mbik\u00ebqyr agjencit\u00eb britanike t\u00eb inteligjenc\u00ebs, raportoi vitin e kaluar se mund\u00ebsia e nj\u00eb sulmi kibernetik iranian ndaj infrastruktur\u00ebs britanike ishte \u201ce ul\u00ebt\u201d.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, komiteti paralajm\u00ebroi gjithashtu se lufta kibernetike p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb \u201cfush\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb fuqis\u00eb asimetrike\u201d p\u00ebr Iranin, i cili shpenzon dhjet\u00ebra milion\u00eb dollar\u00eb p\u00ebr financimin e grupeve t\u00eb haker\u00ebve, secili prej t\u00eb cil\u00ebve mund t\u00eb p\u00ebrb\u00ebhet nga qindra persona. Nj\u00eb vler\u00ebsim zyrtar i rrezikut nga Zyra e Kabinetit britanik, i publikuar muajin e kaluar, p\u00ebrcaktoi se mund\u00ebsia e nj\u00eb sulmi serioz dhe t\u00eb suksessh\u00ebm kibernetik ndaj infrastruktur\u00ebs s\u00eb vendit ishte midis 5 dhe 25%.<\/p>\n
Dokumenti paralajm\u00ebron gjithashtu p\u00ebr rrezikun q\u00eb sjell inteligjenca artificiale, duke theksuar se \u201cAI mund t\u00eb automatizoj\u00eb procesin e kryerjes s\u00eb sulmeve kibernetike, duke i b\u00ebr\u00eb ato m\u00eb t\u00eb shpejta dhe m\u00eb efikase, si dhe duke ulur pengesat p\u00ebr realizimin e tyre\u201d.<\/p>\n
Nj\u00eb burim qeveritar tha se ekzistojn\u00eb kufij t\u00eb p\u00ebrcaktuar p\u00ebr prodhuesit e r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb energjis\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb detyrimin ligjor t\u00eb raportojn\u00eb aktivitetet kibernetike, por centrali i prekur n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast ishte shum\u00eb m\u00eb i vog\u00ebl.<\/p>\n
\u201c\u00cbsht\u00eb nj\u00eb objekt i p\u00ebrmasave shum\u00eb t\u00eb vogla, pothuajse i pap\u00ebrfillsh\u00ebm krahasuar me kapacitetin e rrjetit\u201d, tha burimi p\u00ebr \u201cThe Telegraph\u201d.<\/p>\n
Nj\u00eb z\u00ebdh\u00ebn\u00ebs i qeveris\u00eb britanike deklaroi p\u00ebr \u201cThe Telegraph\u201d se sistemi energjetik i Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Bashkuar \u00ebsht\u00eb shum\u00eb rezistent dhe se autoritetet bashk\u00ebpunojn\u00eb ngusht\u00eb me sektorin energjetik p\u00ebr mbrojtjen e infrastruktur\u00ebs dhe garantimin e standardeve m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb siguris\u00eb.<\/p>\n
\u201cKy rast i referohet nj\u00eb incidenti q\u00eb preku nj\u00eb prodhues energjie t\u00eb p\u00ebrmasave t\u00eb vogla dhe n\u00eb asnj\u00eb moment nuk pati rrezik p\u00ebr sistemin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm energjetik\u201d, deklaroi z\u00ebdh\u00ebn\u00ebsi.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Irani ka arritur t\u00eb nxjerr\u00eb jasht\u00eb funksionit p\u00ebr kat\u00ebr dit\u00eb nj\u00eb central elektrik britanik p\u00ebrmes nj\u00eb sulmi kibernetik t\u00eb paprecedent\u00eb, zbulon \u201cThe Telegraph\u201d. Mendohet se kjo \u00ebsht\u00eb hera e par\u00eb q\u00eb haker\u00eb t\u00eb lidhur me regjimin iranian kan\u00eb arritur t\u00eb paralizojn\u00eb nj\u00eb objekt t\u00eb till\u00eb n\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb e Bashkuar dhe konsiderohet sulmi kibernetik m\u00eb i […]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-97612","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/97612","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=97612"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/97612\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=97612"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=97612"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=97612"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}