{"id":96656,"date":"2026-08-12T08:48:15","date_gmt":"2026-08-12T08:48:15","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/08\/12\/histori-e-trazuar\/"},"modified":"2026-08-12T08:48:15","modified_gmt":"2026-08-12T08:48:15","slug":"histori-e-trazuar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/08\/12\/histori-e-trazuar\/","title":{"rendered":"Histori e trazuar"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Nga Auron Tare<\/strong><\/em><\/p>\n<p>P\u00ebr t\u2019iu shmangur pak vap\u00ebs s\u00eb gushtit dhe munges\u00ebs s\u00eb lajmeve, po hedh p\u00ebr lexim p\u00ebr ndjek\u00ebsit e mi nj\u00eb histori disi interesante.<\/p>\n<p>Nj\u00eb histori q\u00eb tregon, n\u00eb nj\u00eb far\u00eb m\u00ebnyre, klishet\u00eb e nacionalizmit t\u00eb koh\u00ebve t\u00eb sotme, ku k\u00ebrkohet me ngulm p\u00ebrvet\u00ebsimi i \u00e7do figure, sado pak historike, apo i \u00e7do ngjarjeje q\u00eb mund t\u00eb prodhoj\u00eb nj\u00eb lajm.<\/p>\n<p>Por kjo histori tregon edhe di\u00e7ka tjet\u00ebr, cek\u00ebtin\u00eb e k\u00ebrkimit dhe t\u00eb mendimit kur historia p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb prodhuar identitete t\u00eb gatshme.<\/p>\n<p>Disa koh\u00eb m\u00eb par\u00eb, Ambasada Australiane n\u00eb Athin\u00eb organizoi nj\u00eb ceremoni p\u00ebr \u201cgruan e par\u00eb greke\u201d q\u00eb shkeli n\u00eb tok\u00ebn australiane. Me sa duket, dikush n\u00eb ambasad\u00eb kishte gjetur nj\u00eb lib\u00ebr n\u00eb greqisht, t\u00eb shkruar nga nj\u00eb studiuese e re nga Janina, dhe kishte menduar se prezantimi i tij do t\u00eb sillte nj\u00eb lajm interesant mbi \u201cgrek\u00ebt e famsh\u00ebm n\u00eb Australi\u201d. Libri i prezantuar nga vet\u00eb Ambasadori Australian n\u00eb Athin\u00eb, Duncan, fliste mbi marr\u00ebdh\u00ebniet dypal\u00ebshe etj., pjes\u00eb e zhargonit diplomatik.<\/p>\n<p>Por, p\u00ebrtej cek\u00ebtis\u00eb s\u00eb lajmit, personazhi q\u00eb ambasada australiane promovonte si \u201cgruan e par\u00eb greke n\u00eb Australi\u201d \u00ebsht\u00eb, n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, nj\u00eb figur\u00eb interesante e historis\u00eb s\u00eb Epirit t\u00eb Ali Pash\u00eb Tepelen\u00ebs.<\/p>\n<p>B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr Katerina Ples\u00ebn, nga fshati Plesa i Filiatit, n\u00eb zon\u00ebn historike t\u00eb Sulit.<\/p>\n<p>Photo: Katherine Crummer, nee Aikaterini G. Plessos, Port Macquarie, 1864<\/p>\n<p>Emri i saj m\u00eb kujtohej shum\u00eb shkarazi nga nj\u00eb let\u00ebr e nj\u00eb udh\u00ebtari britanik n\u00eb Ishujt Jonian\u00eb, ku p\u00ebrmendej njohja e saj me nj\u00eb oficer britanik, veteran t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Vaterlos\u00eb.<\/p>\n<p>Pas disa k\u00ebrkimesh, gjeta burime q\u00eb ajo, n\u00eb fakt, ishte vajza e Vasilikis\u00eb, nj\u00eb grua q\u00eb kishte marr\u00ebdh\u00ebnie me Myftarin, djalin e madh t\u00eb Ali Pash\u00eb Tepelen\u00ebs.<\/p>\n<p>Sipas d\u00ebshmive t\u00eb koh\u00ebs, Myftari ishte shum\u00eb i lidhur me k\u00ebt\u00eb Vasiliki, e cila, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb interesante, vinte nga i nj\u00ebjti fshat me Vasilikin\u00eb tjet\u00ebr t\u00eb famshme, gruan q\u00eb u martua me Ali Pash\u00ebn.<\/p>\n<p>Vasiliki Plassou (Plesa), nga fshati Plesa i Filiatit, ishte martuar me nj\u00eb tregtar nga Seresi dhe, me sa duket, me interesimin e Myftarit ishte sjell\u00eb n\u00eb Janin\u00eb ku jetonte n\u00eb nj\u00eb sht\u00ebpi t\u00eb madhe jasht\u00eb mureve t\u00eb kalas\u00eb, n\u00eb lagjen e t\u00eb krishter\u00ebve.<\/p>\n<p>Katerina, e cila erdhi n\u00eb Janin\u00eb n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb vog\u00ebl, u rrit n\u00eb ambientin kozmopolit t\u00eb Janin\u00ebs s\u00eb Ali Pash\u00ebs. Ishte nj\u00eb f\u00ebmij\u00ebri pak a shum\u00eb e mbrojtur, por nj\u00ebkoh\u00ebsisht n\u00eb kontakt me njer\u00ebz dhe figura q\u00eb n\u00eb at\u00eb koh\u00eb luanin role t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb politik\u00ebn e Epirit.<\/p>\n<p>Vasilikia, duke p\u00ebrdorur marr\u00ebdh\u00ebniet dhe kontaktet e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb kishte, mundi t\u00eb siguronte p\u00ebr vajz\u00ebn e vet nj\u00eb fejes\u00eb me nj\u00eb prej t\u00eb rinjve m\u00eb premtues dhe interesant\u00eb t\u00eb Janin\u00ebs, Jani Koletin, i cili, pasi ishte kthyer nga Universiteti i Piz\u00ebs, ku studioi mjek\u00ebsi me burs\u00eb nga Ali Pasha, ishte b\u00ebr\u00eb mjeku personal i Myftarit. Me sa duket, marr\u00ebdh\u00ebniet e Vasilikis\u00eb me Myftarin kishin b\u00ebr\u00eb t\u00eb mundur k\u00ebt\u00eb mbles\u00ebri, edhe pse Katerina n\u00eb at\u00eb koh\u00eb ishte vet\u00ebm 12 vje\u00e7.<\/p>\n<p>R\u00ebnia e dinastis\u00eb s\u00eb Ali Pash\u00eb Tepelen\u00ebs, vrasja e Myftarit n\u00eb Turqi, ku ishte internuar pas vrasjes s\u00eb t\u00eb atit, dhe trazirat e m\u00ebdha politike e ushtarake t\u00eb viteve 1820 ndryshuan fatin e k\u00ebsaj vajze. Pas luft\u00ebs n\u00eb Janin\u00eb, Vasilikia kishte mb\u00ebrritur n\u00eb Tepelen\u00eb s\u00eb bashku me t\u00eb bij\u00ebn. Ndoshta se Tepelena konsiderohej si vend i mbrojtur nga ushtria otomane. Por, pas nj\u00eb q\u00ebndrimi t\u00eb shkurt\u00ebr n\u00eb Tepelen\u00eb, ajo kishte mundur t\u00eb arrinte n\u00eb Mesolongji, ku u vendos\u00ebn p\u00ebr pak koh\u00eb.<\/p>\n<p>Fejesa me Jani Koletin duket se nuk u konsumua kurr\u00eb, pasi nuk ka asnj\u00eb burim q\u00eb Jani Koleti dhe Katerina u takuan m\u00eb pas, pas vrasjes s\u00eb Aliut. Vasilikia dhe Katerina, dy gra pa mbrojtje n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb kur gjith\u00eb Epiri dhe Greqia kontinentale ishin p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb luft\u00eb, po p\u00ebrpiqeshin t\u00eb gjenin nj\u00eb vend ku mund t\u00eb jetonin pa frik\u00eb.<\/p>\n<p>Vendosja n\u00eb Mesolongji dhe kryengritja greke kund\u00ebr Turqis\u00eb kishin p\u00ebrmbysur \u00e7do mund\u00ebsi p\u00ebr t\u2019u kthyer n\u00eb Janin\u00eb. Duke par\u00eb se e ardhmja ishte e pasigurt, Vasilikia dhe e bija u drejtuan drejt Ishujve Jonian\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb at\u00eb koh\u00eb ndodheshin n\u00ebn protektoratin britanik.<\/p>\n<p>Dhe pik\u00ebrisht k\u00ebtu fillon nj\u00eb tjet\u00ebr kapitull i jasht\u00ebzakonsh\u00ebm i jet\u00ebs s\u00eb Katerin\u00ebs.<\/p>\n<p>Tashm\u00eb nj\u00eb vajz\u00eb e rritur, ajo njohu nj\u00eb oficer britanik, James Henry Crummer, veteran i Luft\u00ebs s\u00eb Vaterlos\u00eb dhe komandant i Regjimentit t\u00eb 28-t\u00eb t\u00eb K\u00ebmb\u00ebsoris\u00eb.<\/p>\n<p>Crummer ishte vendosur n\u00eb Kalamos, nj\u00eb nga ishujt ku autoritetet britanike kishin krijuar nj\u00eb prani t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme gjat\u00eb trazirave t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb Greke.<\/p>\n<p>Pik\u00ebrisht k\u00ebtu dokumentet britanike shkruajn\u00eb se, m\u00eb 17 shkurt 1827, James Henry Crummer martohet me Catherine Georgia Plessou (sipas regjistrit t\u00eb gjendjes civile britanike).<\/p>\n<p>Me lirimin nga ushtria, James Crummer dhe Katerina Plesa vendosin t\u00eb fillojn\u00eb nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb re n\u00eb Australin\u00eb e larg\u00ebt dhe, n\u00eb vitin 1835, Katerina mb\u00ebrriti n\u00eb Sydney.<\/p>\n<p>Pak a shum\u00eb kjo \u00ebsht\u00eb historia e vajz\u00ebs nga Filiati i Sulit n\u00eb Epir.<\/p>\n<p>E gjith\u00eb kjo aventur\u00eb \u00ebsht\u00eb interesante p\u00ebr t\u00eb treguar se si nj\u00eb vajz\u00eb e re, e gjendur n\u00eb nj\u00eb prej vorbullave m\u00eb t\u00eb fuqishme t\u00eb koh\u00ebs, e rritur pran\u00eb figurave historike, arriti t\u00eb shkoj\u00eb n\u00eb Australin\u00eb e larg\u00ebt.<\/p>\n<p>Fatkeq\u00ebsisht, n\u00eb koh\u00ebt ku jetojm\u00eb, \u00e7do mund\u00ebsi p\u00ebr etikime nacionaliste mb\u00ebshtetet si nga politika t\u00eb caktuara kulturore, ashtu edhe nga cek\u00ebtia e personave t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb.<\/p>\n<p>Fati i nj\u00eb vajze nga Filiati i Sulit nuk ka p\u00ebrse t\u00eb kthehet n\u00eb nj\u00eb debat me nota nacionaliste, por ndoshta nga nj\u00eb her\u00eb ia vlen q\u00eb heshtja dhe neglizhenca ndaj k\u00ebtyre p\u00ebrpjekjeve qesharake p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb \u00e7do lloj vlere dhe p\u00ebr ta transformuar, duhet treguar.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb pa kufij, ku l\u00ebvizjet e njer\u00ebzve ishin tejet t\u00eb lira sipas interesave ekonomike dhe kulturore, \u00ebsht\u00eb historikisht jo e v\u00ebrtet\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktosh \u00e7do gj\u00eb si greke apo shqiptare bazuar n\u00eb kufirin e vendosur n\u00eb 1912.<\/p>\n<p>Jam i bindur q\u00eb Katerina e vog\u00ebl, e rritur n\u00eb nj\u00eb ambient liberal, plot kultur\u00eb kozmopolite, si Janina e Ali Pash\u00ebs, nuk ka pasur asnj\u00ebher\u00eb komplekse nacionale. Lindur n\u00eb nj\u00eb fshat t\u00eb Sulit, ku nj\u00eb pjes\u00eb e mir\u00eb e popullat\u00ebs ishte e besimit t\u00eb krishter\u00eb, ku liria fetare e p\u00ebrkrahur nga Ali Pasha ishte e spikatur dhe ku arti, shkenca, edukimi dhe kultura vler\u00ebsoheshin n\u00eb maksimum, ajo nuk besoj se kishte komplekse p\u00ebr t\u2019u vet\u00ebidentifikuar si \u201cgreke\u201d, \u201cshqiptare\u201d apo edhe \u201cvllahe\u201d.<\/p>\n<p>Katerina Plesa e vendosi vet\u00eb fatin e saj dhe, me nj\u00eb guxim t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm, filloi nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb re n\u00eb brigjet e larg\u00ebta t\u00eb Australis\u00eb.<\/p>\n<p>Fatkeq\u00ebsisht, \u201cstudiuesit\u201d e sot\u00ebm k\u00ebrkojn\u00eb me ngulm q\u00eb ajo t\u00eb kishte nj\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsi t\u00eb caktuar etnike, por, me shum\u00eb mund\u00ebsi, atje lart ku pushon qet\u00ebsisht, ajo do t\u00eb jet\u00eb duke buz\u00ebqeshur.<\/p>\n<p>Katerina Plesa ishte nj\u00eb vajz\u00eb nga Suli. Rritur n\u00eb Janin\u00eb pran\u00eb Ali Pasha Tepelen\u00ebs dhe mbylli syt\u00eb n\u00eb Australin\u00eb e larg\u00ebt.<\/p>\n<p>Kaq mjafton n\u00eb jet\u00eb.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Auron Tare P\u00ebr t\u2019iu shmangur pak vap\u00ebs s\u00eb gushtit dhe munges\u00ebs s\u00eb lajmeve, po hedh p\u00ebr lexim p\u00ebr ndjek\u00ebsit e mi nj\u00eb histori disi interesante. Nj\u00eb histori q\u00eb tregon, n\u00eb nj\u00eb far\u00eb m\u00ebnyre, klishet\u00eb e nacionalizmit t\u00eb koh\u00ebve t\u00eb sotme, ku k\u00ebrkohet me ngulm p\u00ebrvet\u00ebsimi i \u00e7do figure, sado pak historike, apo i \u00e7do [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-96656","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/96656","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=96656"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/96656\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=96656"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=96656"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=96656"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}