{"id":95451,"date":"2026-07-28T09:48:20","date_gmt":"2026-07-28T09:48:20","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/07\/28\/shkrimtari-moskovit\/"},"modified":"2026-07-28T09:48:20","modified_gmt":"2026-07-28T09:48:20","slug":"shkrimtari-moskovit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/07\/28\/shkrimtari-moskovit\/","title":{"rendered":"Shkrimtari moskovit"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Ardian Vehbiu\/<\/strong><\/em><\/p>\n<p>\nN\u00ebn titullin \u201cMisteret e Ismail Kadares\u00eb\u201d, revista Ex Libris (nr. 396, 25 korrik 2026) boton \u2013 me p\u00ebrkthimin e Bujar Hudhrit \u2013 nj\u00eb intervist\u00eb q\u00eb p\u00ebrkthyesi i Ismail Kadares\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn ruse, Vasilij Tjuhin, i ka dh\u00ebn\u00eb \u201cLiteraturnaja gazeta\u201d (organi i shtypit i Lidhjes s\u00eb shkrimtar\u00ebve t\u00eb Rusis\u00eb).<\/p>\n<p>Tjuhini, i cili ka treguar interes edhe p\u00ebr t\u00eb shkruar nj\u00eb biografi t\u00eb Kadares\u00eb, mban nj\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim unik ndaj autorit dhe e gjith\u00eb intervista e tij meriton v\u00ebmendje, por un\u00eb do t\u00eb ve\u00e7oja nj\u00eb pasazh p\u00ebr ta ndar\u00eb me ju, meq\u00eb e gjej t\u00eb af\u00ebrt edhe me disa p\u00ebrsiatje t\u00eb miat.<\/p>\n<p>Ai p\u00ebrmend nj\u00eb \u201cp\u00ebrpjekje t\u00eb d\u00ebshtuar [t\u00eb I.K.-s\u00eb, A.V.] p\u00ebr t\u2019u arratisur n\u00eb Bashkimin Sovjetik gjat\u00eb Festivalit Nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb Rinis\u00eb dhe Student\u00ebve, kur ambasada sovjetike n\u00eb \u00c7ekosllovaki i kishte p\u00ebrgatitur tashm\u00eb dokumente konspirative p\u00ebr ta kaluar ilegalisht\u2026\u201d<\/p>\n<p>Dhe pastaj vazhdon:<\/p>\n<p>\u201c[I] gjith\u00eb fati i tij ishte i lidhur me dy vende, me Franc\u00ebn dhe me Rusin\u00eb. N\u00eb thelb ai \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shkrimtar yni, nj\u00eb shkrimtar moskovit i brezit t\u00eb viteve \u201960, dhe karrier\u00ebn e tij letrare e p\u00ebrmbylli me nj\u00eb lib\u00ebr kushtuar kultur\u00ebs ruse dhe Rusis\u00eb: Kur sunduesit grinden\u2026\u201d<br \/>\n\u00c7far\u00eb ta ket\u00eb shtyr\u00eb Tjuhinin q\u00eb ta quaj\u00eb Kadaren\u00eb \u201cshkrimtar moskovit t\u00eb brezit t\u00eb viteve \u201860\u201d? Ja nj\u00eb tem\u00eb p\u00ebr t\u2019u l\u00ebvruar m\u00eb tej, sidomos nga ata q\u00eb duan t\u00eb kuptojn\u00eb \u201cburimet\u201d e Kadares\u00eb, ose origjin\u00ebn e tij letrare.<\/p>\n<p>Nuk ka dyshim se periudha q\u00eb ai kaloi n\u00eb Mosk\u00eb, n\u00eb Institutin e Let\u00ebrsis\u00eb, e modifikoi thell\u00eb profilin e tij letrar, aq sa ta shnd\u00ebrroj\u00eb estetikisht. Kadareja e la Shqip\u00ebrin\u00eb si poet i princesh\u00ebs Argjiro dhe u kthye si tribun majakovskian i \u201cshekullit XX\u201d \u2013 modelet ndaj t\u00eb cilave u ekspozua, gjat\u00eb q\u00ebndrimit andej, do t\u00eb kthehen e rikthehen pastaj n\u00eb krijimtarin\u00eb e tij deri von\u00eb.<\/p>\n<p>Kadareja ka folur pak p\u00ebr jet\u00ebn e tij n\u00eb Mosk\u00eb. K\u00ebtu do t\u00eb p\u00ebrfshija edhe romanin Muzgu i per\u00ebndive t\u00eb step\u00ebs, me motive t\u00eb forta autobiografike. Por historis\u00eb s\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe ende i mungon nj\u00eb p\u00ebrshkrim i rritjes letrare t\u00eb shkrimtarit n\u00eb kontakt me kultur\u00ebn ruse-sovjetike. Kjo ka ndodhur, pjes\u00ebrisht, ngaq\u00eb p\u00ebr arsye politike askujt nuk i ka interesuar, deri n\u00eb fund t\u00eb viteve 1980, q\u00eb t\u00eb tregoj\u00eb se sa i detyrohet Kadareja tradit\u00ebs ruse dhe sovjetike, me t\u00eb cil\u00ebn dashur pa dashur u formua n\u00eb rini.<\/p>\n<p>M\u00eb pas, kur filloi t\u00eb fliste m\u00eb shpesh e m\u00eb gjat\u00eb p\u00ebr fillimet e veta letrare, ai do t\u00eb parap\u00eblqente t\u00eb ndalej te eposi homerik, te Dantja, te Shekspiri e ndonj\u00eb gjigand tjet\u00ebr i atyre p\u00ebrmasave \u2013 gjith\u00eb duke u ndenjur larg marr\u00ebdh\u00ebnieve t\u00eb veta me kultur\u00ebn ruse-sovjetike, madje edhe me Majakovskin, i cili ia pat kolonizuar frym\u00ebzimin poetik dhe vargun n\u00eb vitet 1960.<\/p>\n<p>Gjithsesi, p\u00ebr periudh\u00ebn q\u00eb ai kaloi n\u00eb Bashkimin Sovjetik dim\u00eb shum\u00eb pak \u2013 dhe k\u00ebtu nuk e kam fjal\u00ebn p\u00ebr jet\u00ebn e tij private dhe historit\u00eb me \u201cvajzat ruse\u201d, por p\u00ebr marr\u00ebdh\u00ebniet q\u00eb ai vendosi me let\u00ebrsin\u00eb dhe artin rus-sovjetik dhe kolonizimin e tij estetik n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb kur Moska po p\u00ebrjetonte nj\u00eb pranver\u00eb t\u00eb vog\u00ebl kulturore.<\/p>\n<p>N\u00eb intervist\u00ebn e tanishme, Tjuhini l\u00eb t\u00eb kuptohet se i ka b\u00ebr\u00eb disa hulumtime n\u00eb arkivat e Institutit t\u00eb Let\u00ebrsis\u00eb dhe i ka verifikuar disa nga shkrimtar\u00ebt bashk\u00eb-student\u00eb t\u00eb Kadares\u00eb; mes emrave q\u00eb p\u00ebrmend, \u00ebsht\u00eb edhe Viktor Astafjevi, i cili m\u00eb pas do t\u00eb shkruante p\u00ebr horror-in e Luft\u00ebs Patriotike (1941-1945), si nj\u00eb nga z\u00ebrat e hersh\u00ebm t\u00eb l\u00ebvizjes E v\u00ebrteta nga llogoret; dhe Uladzimir Karatkievi\u00e7, autor i romanit Gjuetia e eg\u00ebr e mbretit Stah. Nga kureshtja, shikova k\u00ebto dit\u00eb filmin sovjetik, t\u00eb bazuar k\u00ebt\u00eb roman dhe u ndesha aty me nj\u00eb lloj ndjeshm\u00ebrie ndaj tempos mitologjike n\u00eb histori me t\u00eb cil\u00ebn m\u00eb ka familjarizuar Kadareja; por edhe realizmi i Astafjevit nuk po m\u00eb duket shum\u00eb larg nga p\u00ebrshkrimi i eksperienc\u00ebs s\u00eb luft\u00ebs te Gjenerali i ushtris\u00eb s\u00eb vdekur.<\/p>\n<p>N\u00ebse kaq do t\u00eb mjaftonte, p\u00ebr ta quajtur Kadaren\u00eb shkrimtar moskovit nuk e them dot; por historiani i let\u00ebrsis\u00eb nuk mund t\u00eb mbetet indiferent ndaj faktit q\u00eb shkrimtari yn\u00eb, me m\u00ebnyrat e veta, mori pjes\u00eb n\u00eb l\u00ebvizjet letrare dhe kulturore n\u00eb Bashkimin Sovjetik post-stalinist, duke iu ekspozuar edhe nj\u00eb qasjeje m\u00eb realiste ndaj tmerrit t\u00eb nj\u00eb eventi historik si L2B deri at\u00ebher\u00eb t\u00eb glorifikuar me tone heroike; edhe teknik\u00ebs p\u00ebr ta p\u00ebrqafuar modernitetin dhe modernizmin n\u00ebp\u00ebrmjet folklorit dhe primitivizmit.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb fillimviteve 1960 Moska metropolitane po hapej edhe ndaj formave deri at\u00ebher\u00eb tabu t\u00eb artit dhe t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb per\u00ebndimore, p\u00ebrfshi autor\u00eb si Heminguej, t\u00eb cil\u00ebt m\u00eb pas do t\u00eb promovoheshin nga Kadareja n\u00eb Shqip\u00ebri. Skandali i Nobelit letrar t\u00eb Pasternakut do t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb vendimtar, p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar n\u00eb vet\u00ebdijen e shkrimtarit shqiptar konceptin e let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb ndaluar, madje t\u00eb rrezikshme, me t\u00eb cilin ai do t\u00eb luante deri sa u largua nga vendi n\u00eb 1990; p\u00ebr ta bindur, mes t\u00eb tjerash, se arti i mir\u00ebfillt\u00eb, n\u00eb sistemet autoritare, ishte gjithnj\u00eb si ajsbergu, me pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe n\u00ebn uj\u00eb. Megjithat\u00eb, Kafka ende nuk ishte \u201clejuar\u201d n\u00eb vendet e Bllokut Lindor dhe as p\u00ebrkthyer n\u00eb rusisht deri n\u00eb 1964[1]; \u00e7far\u00eb mbase ndihmon p\u00ebr t\u00eb shpjeguar kthes\u00ebn estetike \u2013 ndonj\u00ebher\u00eb dramatike \u2013 n\u00eb filozofin\u00eb letrare dhe n\u00eb stilin e Kadares\u00eb, n\u00eb vitet 1970 e m\u00eb pas, me gjas\u00eb pasi u njoh me t\u00eb gjer\u00ebsisht.<\/p>\n<p>Shpresa ime \u00ebsht\u00eb se ka ende informacion t\u00eb vlefsh\u00ebm p\u00ebr historianin e let\u00ebrsis\u00eb shqipe dhe specialistin e Kadares\u00eb, q\u00eb mund t\u00eb nxirret nga arkivat e Institutit t\u00eb Let\u00ebrsis\u00eb n\u00eb Mosk\u00eb. Aq m\u00eb tep\u00ebr q\u00eb rrug\u00ebtimi i k\u00ebtij autori nga vjershat naive t\u00eb viteve 1950, te vepra poetike si \u201cShekulli im\u201d dhe romani Gjenerali i ushtris\u00eb s\u00eb vdekur ende pret t\u00eb ndri\u00e7ohet. Me gjas\u00eb Kadareja nuk \u00ebsht\u00eb \u201cshkrimtar moskovit\u201d aq sa mund t\u2019i duket Tjukhinit (q\u00eb e thot\u00eb k\u00ebt\u00eb, n\u00eb \u00e7do rast, si kompliment); por shkoqitja e kujdesshme e shtresave moskovite, ruse dhe sovjetike, n\u00eb intertekstualitetin kadarejan, do t\u00eb ndihmoj\u00eb m\u00eb mir\u00eb edhe p\u00ebr t\u00eb shpjeguar pse Kadareja \u00ebsht\u00eb \u201cshkrimtar shqiptar\u201d.<\/p>\n<p>(c) 2026 Ardian Vehbiu. T\u00eb gjitha t\u00eb drejtat t\u00eb rezervuara. Imazhi ilustrues \u00ebsht\u00eb realizuar me AI. Botohet me leje te TemA<\/p>\n<p>[1] Gustav Herling-Grudzinski, Kafka in Russia.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ardian Vehbiu\/ N\u00ebn titullin \u201cMisteret e Ismail Kadares\u00eb\u201d, revista Ex Libris (nr. 396, 25 korrik 2026) boton \u2013 me p\u00ebrkthimin e Bujar Hudhrit \u2013 nj\u00eb intervist\u00eb q\u00eb p\u00ebrkthyesi i Ismail Kadares\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn ruse, Vasilij Tjuhin, i ka dh\u00ebn\u00eb \u201cLiteraturnaja gazeta\u201d (organi i shtypit i Lidhjes s\u00eb shkrimtar\u00ebve t\u00eb Rusis\u00eb). Tjuhini, i cili ka treguar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-95451","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95451","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=95451"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95451\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=95451"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=95451"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=95451"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}