{"id":95258,"date":"2026-07-26T08:48:19","date_gmt":"2026-07-26T08:48:19","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/07\/26\/shqisa-e-gjashte-ekziston-vertet-2\/"},"modified":"2026-07-26T08:48:19","modified_gmt":"2026-07-26T08:48:19","slug":"shqisa-e-gjashte-ekziston-vertet-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/07\/26\/shqisa-e-gjashte-ekziston-vertet-2\/","title":{"rendered":"\u2018Shqisa e gjasht\u00eb\u2019 ekziston v\u00ebrtet"},"content":{"rendered":"<p>Shkenca, megjithat\u00eb, preferon ta quaj\u00eb intuit\u00eb. Shqisa e gjasht\u00eb nuk ka asnj\u00eb lidhje me parandjenja misterioze apo me perceptime jasht\u00ebshqisore, por \u00ebsht\u00eb rezultat i p\u00ebrvojave q\u00eb kemi fituar m\u00eb par\u00eb<\/p>\n<p>Sa her\u00eb na ka ndodhur t\u00eb mendojm\u00eb p\u00ebr nj\u00eb person q\u00eb nuk e kemi d\u00ebgjuar prej koh\u00ebsh dhe, papritur, ai na telefonon? Ose t\u00eb p\u00ebrballemi me nj\u00eb sfid\u00eb duke pasur nj\u00eb parandjenj\u00eb p\u00ebr rezultatin e saj? Ose, sapo t\u2019i shtr\u00ebngojm\u00eb dor\u00ebn dikujt q\u00eb sapo kemi njohur, t\u00eb ndiejm\u00eb menj\u00ebher\u00eb nj\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb me t\u00eb, ose, p\u00ebrkundrazi, t\u00eb krijojm\u00eb nj\u00eb ndjesi refuzimi?<\/p>\n<p>K\u00ebt\u00eb e quajn\u00eb \u201cshqisa e gjasht\u00eb\u201d, nj\u00eb lloj instinkti q\u00eb drejton n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavet\u00ebdijshme veprimet tona. T\u00eb tjer\u00eb, m\u00eb sakt\u00eb, e quajn\u00eb intuit\u00eb: nj\u00eb aft\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb arritur njohje t\u00eb menj\u00ebhershme, e cila na \u00e7on drejt vendimeve instinktive, pa kaluar p\u00ebrmes arsyetimit t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm apo p\u00ebrpunimit logjik t\u00eb njohurive t\u00eb fituara.<\/p>\n<p>Edhe Carl Gustav Jung, dishepull i Sigmund Freud, mbronte iden\u00eb se ekzistonte nj\u00eb \u201cforc\u00eb jet\u00ebsore\u201d q\u00eb q\u00ebndronte mbi vet\u00ebdijen.<\/p>\n<p>Tani, nj\u00eb grup shkenc\u00ebtar\u00ebsh nga Universiteti Washington n\u00eb Saint Louis (SHBA) pretendojn\u00eb se kan\u00eb identifikuar vendndodhjen e saj: \u201cshqisa e gjasht\u00eb\u201d ndodhet n\u00eb korteksin cingular anterior t\u00eb trurit, nj\u00eb zon\u00eb e vendosur mes dy hemisferave cerebrale, e konsideruar si pika ku takohen arsyeja dhe emocionet. Pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, ajo luan nj\u00eb rol ky\u00e7 n\u00eb arsyetimet dhe vendimet m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira.<\/p>\n<p>Zbulimi, i botuar n\u00eb revist\u00ebn shkencore amerikane Science, ka treguar se k\u00ebtu ndodhet nj\u00eb mekaniz\u00ebm i sofistikuar i pavet\u00ebdijsh\u00ebm q\u00eb na udh\u00ebheq n\u00eb p\u00ebrshtatjen e sjelljeve tona, duke deshifruar sinjalet q\u00eb vijn\u00eb nga mjedisi p\u00ebrreth. N\u00eb thelb, b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb mekaniz\u00ebm vet\u00ebmbrojt\u00ebs, i krijuar p\u00ebr t\u00eb na mbrojtur nga rreziqet.<\/p>\n<p>E ardhmja p\u00ebrmes s\u00eb kaluar\u00ebs<\/p>\n<p>\u201cP\u00ebrmes p\u00ebrvoj\u00ebs ne zhvillojm\u00eb aft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb lexuar dhe interpretuar realitetin q\u00eb na rrethon, si edhe p\u00ebr t\u00eb dalluar situata q\u00eb nuk na jan\u00eb familjare dhe q\u00eb mund t\u00eb na v\u00ebn\u00eb n\u00eb rrezik,\u201d shpjegon Tiziano Agostini, profesor i Metodologjis\u00eb s\u00eb K\u00ebrkimit Psikologjik n\u00eb Universitetin e Triestes.<\/p>\n<p>\u201cMegjithat\u00eb, t\u00eb flas\u00ebsh p\u00ebr nj\u00eb \u2018shqis\u00eb t\u00eb gjasht\u00eb\u2019 \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kund\u00ebrth\u00ebnie n\u00eb vetvete, pasi ne kemi vet\u00ebm pes\u00eb shqisa. Pik\u00ebrisht k\u00ebto na lejojn\u00eb t\u00eb mbledhim informacion nga mjedisi p\u00ebrreth, i cili m\u00eb pas p\u00ebrpunohet nga truri n\u00eb baz\u00eb t\u00eb p\u00ebrvoj\u00ebs son\u00eb personale dhe t\u00eb kontekstit ku ndodhemi.\u201d<\/p>\n<p>Nj\u00eb nga rastet m\u00eb t\u00eb zakonshme ndodh n\u00eb qytet: sa her\u00eb na ka ndodhur t\u00eb kthejm\u00eb cepin e nj\u00eb rruge q\u00eb dukej krejt e sigurt, por papritur t\u00eb na pushtoj\u00eb nj\u00eb ndjesi e fort\u00eb frike, sikur aty t\u00eb fshihej nj\u00eb rrezik?<\/p>\n<p>Nuk b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb aft\u00ebsi jasht\u00ebshqisore q\u00eb na lejon t\u00eb parashikojm\u00eb t\u00eb ardhmen, por p\u00ebr nj\u00eb mekaniz\u00ebm t\u00eb pavet\u00ebdijsh\u00ebm q\u00eb rikthen n\u00eb sip\u00ebrfaqe p\u00ebrvojat tona t\u00eb m\u00ebparshme \u2013 n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, ato t\u00eb fituara n\u00eb mjedisin urban \u2013 dhe i nd\u00ebrthur me informacionin q\u00eb marrim p\u00ebrmes shqisave (si frekuentimi i rrug\u00ebs, pamja e zon\u00ebs, ndri\u00e7imi, nj\u00eb heshtje e pazakont\u00eb n\u00eb mes t\u00eb dit\u00ebs etj.).<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, ky mekaniz\u00ebm e dallon menj\u00ebher\u00eb kur di\u00e7ka nuk shkon, pa qen\u00eb e nevojshme q\u00eb vet\u00ebdija jon\u00eb t\u00eb kuptoj\u00eb se ajo situat\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb e rrezikshme.<\/p>\n<p>Natyrisht, ky mekaniz\u00ebm lidhet ngusht\u00eb me mjedisin ku jetojm\u00eb dhe q\u00eb e njohim mir\u00eb; n\u00eb kontekste t\u00eb tjera ai nuk do t\u00eb funksiononte me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn efektivitet.<\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin p\u00ebrfundim kishte arritur edhe Shoqata Britanike p\u00ebr Avancimin e Shkenc\u00ebs, e cila, pas eksperimenteve t\u00eb shumta, e kishte p\u00ebrkufizuar \u201cshqis\u00ebn e gjasht\u00eb\u201d si nj\u00eb form\u00eb vet\u00ebmbrojtjeje q\u00eb e ka origjin\u00ebn n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn ton\u00eb si njer\u00ebz primitiv\u00eb, kur aft\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb dalluar n\u00eb koh\u00eb pranin\u00eb e nj\u00eb grabitqari ishte \u00e7\u00ebshtje jete ose vdekjeje. \u201cShqisat tona dhe m\u00ebnyra jon\u00eb e t\u00eb menduarit jan\u00eb zhvilluar n\u00eb mjedise t\u00eb caktuara,\u201d shprehet eksperti, \u201caq sa edhe sot perceptojm\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavet\u00ebdijshme disa forma si t\u00eb rrezikshme. P\u00ebr shembull, alarmohemi kur shohim nj\u00eb siluet\u00eb q\u00eb ngjan me nj\u00eb merimang\u00eb ose nj\u00eb gjarp\u00ebr.\u201d<\/p>\n<p>Di\u00e7ka m\u00eb shum\u00eb se logjika<\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, koncepti i inteligjenc\u00ebs lidhej kryesisht me logjik\u00ebn dhe racionalitetin. Sot, p\u00ebrkundrazi, ai ka fituar nj\u00eb dimension t\u00eb ri dhe sot luan rol edhe n\u00eb detyra shum\u00eb m\u00eb t\u00eb gjera, p\u00ebrfshir\u00eb zgjidhjen e problemeve me natyr\u00eb emocionale ose nd\u00ebrpersonale.<\/p>\n<p>Ky ndryshim ka sjell\u00eb nj\u00eb transformim rr\u00ebnj\u00ebsor n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si mendojm\u00eb dhe marrim vendime \u201cme intuit\u00eb\u201d. Ndryshe nga bindjet e s\u00eb kaluar\u00ebs, kur besohej se p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb vendim t\u00eb drejt\u00eb duhej domosdoshm\u00ebrisht t\u00eb reflektonim gjat\u00eb dhe t\u00eb analizonim n\u00eb thell\u00ebsi \u00e7do element t\u00eb nj\u00eb situate, sot vler\u00ebsohet gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb inteligjenca intuitive.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb pik\u00ebrisht intuita, t\u00eb cil\u00ebn shum\u00eb njer\u00ebz gabimisht e quajn\u00eb \u201cshqisa e gjasht\u00eb\u201d, ajo q\u00eb na lejon t\u00eb vler\u00ebsojm\u00eb shpejt situata t\u00eb \u00e7do lloji, pa pasur nevoj\u00eb t\u2019i analizojm\u00eb nj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb. Kjo e pengon trurin t\u00eb mbingarkohet nga informacioni dhe t\u00eb humbas\u00eb aft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb vendim.<\/p>\n<p>\u201cKjo qasje e bazuar n\u00eb intuit\u00eb quhet \u2018procedur\u00eb heuristike mendore\u2019,\u201d shpjegon profesori Agostini. \u201cHeuristika \u00ebsht\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb intuitive p\u00ebr t\u2019iu qasur problemeve, ku nga pavet\u00ebdija rikthehen njohurit\u00eb dhe p\u00ebrvojat e grumbulluara gjat\u00eb viteve n\u00eb situata t\u00eb ndryshme, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb ato t\u00eb na japin udh\u00ebzimet m\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme se si t\u00eb veprojm\u00eb n\u00eb raste t\u00eb ngjashme.\u201d<\/p>\n<p>Po ku ndodh i gjith\u00eb ky proces n\u00eb tru? Inteligjenca intuitive ka qendr\u00ebn e saj n\u00eb sistemin limbik, nj\u00eb pjes\u00eb shum\u00eb e lasht\u00eb e trurit ton\u00eb q\u00eb p\u00ebrpunon dhe menaxhon stimujt q\u00eb vijn\u00eb nga mjedisi.<\/p>\n<p>Kur p\u00ebrballemi me nj\u00eb situat\u00eb t\u00eb rrezikshme ose me nj\u00eb problem q\u00eb k\u00ebrkon nj\u00eb zgjidhje t\u00eb menj\u00ebhershme, sistemi limbik rikthen nj\u00eb s\u00ebr\u00eb kujtimesh dhe imazhesh nga situata t\u00eb ngjashme t\u00eb p\u00ebrjetuara n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, t\u00eb lidhura me emocione pozitive ose negative.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu shpjegohet ajo ndjesi instinktive, e cila mund t\u00eb jet\u00eb pozitive ose negative, n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb emocioneve q\u00eb zgjon, dhe q\u00eb na udh\u00ebheq drejt vendimit t\u00eb duhur n\u00eb momentet vendimtare. Duhet theksuar se kjo nuk ka asnj\u00eb lidhje me t\u00eb ashtuquajturat perceptime jasht\u00ebshqisore.<\/p>\n<p>Antipatia me shikim t\u00eb par\u00eb<\/p>\n<p>Le t\u00eb kthehemi te ajo ndjesi instinktive e simpatis\u00eb ose antipatis\u00eb ndaj nj\u00eb personi q\u00eb sapo kemi njohur.<\/p>\n<p>Ajo q\u00eb na krijon nj\u00eb tablo t\u00eb personit q\u00eb kemi p\u00ebrball\u00eb \u00ebsht\u00eb inteligjenca emocionale, e cila, nga ana e saj, lidhet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavet\u00ebdijshme me p\u00ebrvojat tona t\u00eb m\u00ebparshme.<\/p>\n<p>\u201cP\u00ebrballemi me nj\u00eb individ q\u00eb n\u00eb disa aspekte na ngjan, por q\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i ndrysh\u00ebm nga ne dhe ka nj\u00eb sistem njoh\u00ebs t\u00eb ngjash\u00ebm me tonin, i cili nj\u00ebkoh\u00ebsisht po na vler\u00ebson edhe ne,\u201d thot\u00eb Tiziano Agostini.<\/p>\n<p>\u201cP\u00ebr t\u00eb kuptuar personin q\u00eb kemi p\u00ebrball\u00eb, ne p\u00ebrdorim shqisat tona. P\u00ebrshtypja e par\u00eb krijohet nga shikimi. Megjithat\u00eb, ndodh shpesh q\u00eb nj\u00eb person q\u00eb n\u00eb pamje t\u00eb par\u00eb nuk na ka p\u00eblqyer, t\u00eb na duket m\u00eb i k\u00ebndsh\u00ebm sapo fillon t\u00eb flas\u00eb me nj\u00eb z\u00eb t\u00eb but\u00eb dhe qet\u00ebsues, duke e p\u00ebrmbysur k\u00ebshtu p\u00ebrshtypjen ton\u00eb fillestare.\u201d<\/p>\n<p>Po nuhatja? \u201cNe priremi ta n\u00ebnvler\u00ebsojm\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e saj, sepse nuk jemi shum\u00eb t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm p\u00ebr ndikimin q\u00eb ka,\u201d p\u00ebrgjigjet specialisti.<\/p>\n<p>\u201cMegjithat\u00eb, shqisa e nuhatjes na jep n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavet\u00ebdijshme informacione t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr personin q\u00eb kemi p\u00ebrball\u00eb dhe p\u00ebr q\u00ebllimet e tij. Ajo mund t\u00eb na tregoj\u00eb, p\u00ebr shembull, n\u00ebse ai po sekreton adrenalin\u00eb \u2013 hormon q\u00eb lidhet me frik\u00ebn dhe agresivitetin \u2013 apo feromone, substanca kimike q\u00eb nxisin t\u00ebrheqjen seksuale.\u201d<\/p>\n<p>Sa i p\u00ebrket modeleve t\u00eb sjelljes, na p\u00eblqen ose na krijon refuzim nj\u00eb person n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrvojave tona t\u00eb m\u00ebparshme me individ\u00eb t\u00eb ngjash\u00ebm q\u00eb kemi takuar gjat\u00eb jet\u00ebs, p\u00ebrvoja t\u00eb cilat rikthehen nga pavet\u00ebdija dhe rip\u00ebrpunohen nga truri.<\/p>\n<p>Natyrisht, ky mekaniz\u00ebm vlen vet\u00ebm brenda kontekstit ton\u00eb gjeografik dhe kulturor.<\/p>\n<p>Le t\u00eb marrim si shembull shtr\u00ebngimin e par\u00eb t\u00eb duarve me nj\u00eb person. \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se ai na jep t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme. Por n\u00ebse takojm\u00eb nj\u00eb japonez, kodet e sjelljes s\u00eb t\u00eb cilit jan\u00eb t\u00eb ndryshme nga tonat dhe q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb m\u00ebsuar ta p\u00ebrdor\u00eb shtr\u00ebngimin e dor\u00ebs si form\u00eb p\u00ebrsh\u00ebndetjeje, do t\u00eb mbetemi t\u00eb hutuar, sepse informacioni q\u00eb do t\u00eb marrim prej k\u00ebtij gjesti nuk do t\u00eb jet\u00eb aspak i qart\u00eb. Ose, n\u00eb disa raste, nuk do t\u00eb marrim fare informacion.\/Bota.al<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Shkenca, megjithat\u00eb, preferon ta quaj\u00eb intuit\u00eb. Shqisa e gjasht\u00eb nuk ka asnj\u00eb lidhje me parandjenja misterioze apo me perceptime jasht\u00ebshqisore, por \u00ebsht\u00eb rezultat i p\u00ebrvojave q\u00eb kemi fituar m\u00eb par\u00eb Sa her\u00eb na ka ndodhur t\u00eb mendojm\u00eb p\u00ebr nj\u00eb person q\u00eb nuk e kemi d\u00ebgjuar prej koh\u00ebsh dhe, papritur, ai na telefonon? Ose t\u00eb p\u00ebrballemi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-95258","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95258","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=95258"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95258\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=95258"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=95258"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=95258"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}