{"id":95211,"date":"2026-07-25T13:48:19","date_gmt":"2026-07-25T13:48:19","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/07\/25\/plagosja-e-shkupit-shqiptar\/"},"modified":"2026-07-25T13:48:19","modified_gmt":"2026-07-25T13:48:19","slug":"plagosja-e-shkupit-shqiptar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/07\/25\/plagosja-e-shkupit-shqiptar\/","title":{"rendered":"Plagosja e Shkupit shqiptar"},"content":{"rendered":"<div class=\"xdj266r x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs x126k92a\">\n<div><strong>GUR\u00cbT E KULTIT Q\u00cb QAJN\u00cb, PLAGOSJA E SHKUPIT SHQIPTAR<\/strong><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div>Kur zhduken objektet e kultit, varrezat, lagjet historike dhe qendrat shpirt\u00ebrore t\u00eb nj\u00eb komuniteti, nuk ndryshon vet\u00ebm peizazhi arkitekturor, por edhe vet\u00eb m\u00ebnyra se si brezat e ardhsh\u00ebm do ta lexojn\u00eb historin\u00eb e qytetit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, 63-vjetori i t\u00ebrmetit t\u00eb Shkupit nuk duhet t\u00eb jet\u00eb vet\u00ebm dit\u00eb p\u00ebrkujtimi p\u00ebr viktimat e katastrof\u00ebs natyrore. Por, mbi t\u00eb gjitha, duhet t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb edhe si moment reflektimi mbi fatin e trash\u00ebgimis\u00eb son\u00eb historike t\u00eb qytetit dhe mbi p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb p\u00ebr ta ruajtur at\u00eb.<\/div>\n<div><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div><strong>Nga Prof.dr Skender Asani<\/strong><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div>M\u00eb 26 korrik 2026 mbushen gjasht\u00ebdhjet\u00eb e tre vjet nga t\u00ebrmeti katastrofik q\u00eb goditi Shkupin, nj\u00eb nga fatkeq\u00ebsit\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha natyrore n\u00eb historin\u00eb moderne t\u00eb Ballkanit. P\u00ebr bot\u00ebn, ai mbeti simbol i solidaritetit nd\u00ebrkomb\u00ebtar. P\u00ebr Shkupin, ai u shnd\u00ebrrua n\u00eb pik\u00ebn e nisjes s\u00eb rind\u00ebrtimit urban. Por p\u00ebr kujtes\u00ebn historike t\u00eb shqiptar\u00ebve, p\u00ebrve\u00e7 tragjedis\u00eb njer\u00ebzore, ai p\u00ebrfaq\u00ebson edhe nj\u00eb moment q\u00eb n\u00eb analizat historike ngre pyetje mbi m\u00ebnyr\u00ebn se si rind\u00ebrtimi urban nd\u00ebrveproi me transformimin e identitetit historik t\u00eb qytetit. Pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb dimension duhet lexuar historia e sheshit qendror t\u00eb Shkupit.<\/div>\n<div><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div>P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se pes\u00eb shekuj, hap\u00ebsira ku sot shtrihet sheshi qendror nuk ishte nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb neutrale urbane. Ajo p\u00ebrfaq\u00ebsonte zemr\u00ebn shpirt\u00ebrore dhe qytet\u00ebruese t\u00eb Shkupit. Aty ngrihej Burmali Xhamia, nj\u00eb nga monumentet m\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuese t\u00eb qytetit; aty ndodhej Teqeja Bektashiane, varrezat myslimane dhe, n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn hap\u00ebsir\u00eb, Rezidenca e Ipeshkvis\u00eb Shkup-Prizren me Katedralen \u201cZemra e Krishtit\u201d, rreth s\u00eb cil\u00ebs gjat\u00eb gjysm\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb t\u00eb shekullit XIX u zhvillua lagjja e katolik\u00ebve shqiptar\u00eb. K\u00ebto objekte nuk p\u00ebrfaq\u00ebsonin vet\u00ebm institucione fetare; ato d\u00ebshmonin bashk\u00ebjetes\u00ebn historike t\u00eb komuniteteve shqiptare myslimane, bektashiane dhe katolike dhe p\u00ebrb\u00ebnin argumentin m\u00eb t\u00eb fort\u00eb urban t\u00eb vazhdim\u00ebsis\u00eb s\u00eb tyre n\u00eb qendr\u00ebn e qytetit.<\/div>\n<div><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div>Tetori i vitit 1912 solli nj\u00eb kthes\u00eb t\u00eb thell\u00eb historike. Me hyrjen e ushtris\u00eb serbe n\u00eb Shkup nuk ndryshoi vet\u00ebm administrata politike, por nisi edhe nj\u00eb koncept i ri p\u00ebr transformimin e fizionomis\u00eb s\u00eb qytetit. Dokumentet dhe shtypi i koh\u00ebs d\u00ebshmojn\u00eb se bashk\u00eb me ushtrin\u00eb mb\u00ebrrit\u00ebn edhe arkitekt\u00eb dhe urbanist\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt kishin p\u00ebr detyr\u00eb t\u2019i jepnin Shkupit nj\u00eb identitet t\u00eb ri vizual dhe simbolik. Lufta e Par\u00eb Bot\u00ebrore e nd\u00ebrpreu p\u00ebrkoh\u00ebsisht k\u00ebt\u00eb proces, por pas vitit 1918 ai rifilloi me intensitet t\u00eb ri, n\u00eb kushtet e konsolidimit t\u00eb Mbret\u00ebris\u00eb SKS dhe politikave t\u00eb saj t\u00eb kolonizimit, reform\u00ebs agrare dhe rikonfigurimit urban.<\/div>\n<div><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div>N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst duhet par\u00eb edhe rr\u00ebnimi i Burmali Xhamis\u00eb n\u00eb vitin 1924. Ky akt nuk ishte vet\u00ebm zhdukja e nj\u00eb monumenti arkitekturor. N\u00eb interpretimin e shum\u00eb studiuesve ai p\u00ebrfaq\u00ebsonte nj\u00eb akt me simbolik\u00eb t\u00eb fort\u00eb politike, pasi n\u00eb vend t\u00eb saj u ngrit Sht\u00ebpia e Oficer\u00ebve, nj\u00eb objekt monumental q\u00eb mish\u00ebronte pranin\u00eb e shtetit t\u00eb ri dhe autoritetin e tij n\u00eb qendr\u00ebn e qytetit. N\u00eb shtypin e koh\u00ebs, ceremonia e vendosjes s\u00eb themeleve u paraqit si nj\u00eb ngjarje triumfale, duke e shnd\u00ebrruar arkitektur\u00ebn n\u00eb instrument t\u00eb komunikimit politik. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn periudh\u00eb u zhduk\u00ebn edhe Teqeja Bektashiane dhe varrezat myslimane e katolike, nd\u00ebrsa mbi k\u00ebto hap\u00ebsira filluan t\u00eb projektoheshin nd\u00ebrtesa t\u00eb administrat\u00ebs s\u00eb re. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, transformimi urban nuk preku vet\u00ebm peizazhin fizik t\u00eb qytetit, por edhe kujtes\u00ebn e tij historike.<\/div>\n<div><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div>Kjo logjik\u00eb, sipas dokumenteve dhe analizave t\u00eb ndryshme historiografike, nuk u nd\u00ebrpre pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore. P\u00ebrkundrazi, ajo mori forma t\u00eb reja n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb planifikimit urban t\u00eb Shkupit socialist. Pik\u00ebrisht k\u00ebtu, t\u00ebrmeti i vitit 1963 krijoi nj\u00eb realitet t\u00eb ri. Fatkeq\u00ebsia natyrore goditi r\u00ebnd\u00eb Katedralen \u201cZemra e Krishtit\u201d dhe Rezidenc\u00ebn e Ipeshkvis\u00eb. N\u00eb vend q\u00eb k\u00ebto objekte t\u00eb rind\u00ebrtoheshin mbi themelet e tyre historike, ato u zhvendos\u00ebn n\u00eb periferi t\u00eb qytetit. Si pasoj\u00eb, nga qendra historike e Shkupit u larguan edhe shenjat e fundit monumentale q\u00eb lidhnin drejtp\u00ebrdrejt k\u00ebt\u00eb hap\u00ebsir\u00eb me pranin\u00eb shum\u00eb shekullore t\u00eb shqiptar\u00ebve katolik\u00eb.<\/div>\n<div><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div>N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, vet\u00eb t\u00ebrmeti rr\u00ebzoi edhe Sht\u00ebpin\u00eb e Oficer\u00ebve, t\u00eb nd\u00ebrtuar mbi themelet e Burmali Xhamis\u00eb. Ky moment mund t\u00eb kishte krijuar mund\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb debati t\u00eb ri mbi rikthimin e identitetit historik t\u00eb k\u00ebsaj hap\u00ebsire. Megjithat\u00eb, dekada m\u00eb von\u00eb, projekti \u201cShkupi 2014\u201d parashikoi rind\u00ebrtimin e objektit t\u00eb Oficer\u00ebve, duke rikthyer simbolikisht nj\u00eb monument q\u00eb kishte z\u00ebvend\u00ebsuar dikur nj\u00eb prej objekteve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb islame t\u00eb qytetit. Ky zhvillim u interpretua nga kritik\u00ebt e projektit si vazhdim\u00ebsi e nj\u00eb modeli t\u00eb caktuar t\u00eb leximit t\u00eb historis\u00eb urbane, ku rikrijimi i simboleve shtet\u00ebrore vinte n\u00eb plan t\u00eb par\u00eb, nd\u00ebrsa shtresat m\u00eb t\u00eb hershme t\u00eb kujtes\u00ebs historike mbeteshin t\u00eb paz\u00ebshme.<\/div>\n<div><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div>Nj\u00eb proces i ngjash\u00ebm shoq\u00ebroi edhe trajtimin e trash\u00ebgimis\u00eb s\u00eb lagjes katolike shqiptare. N\u00eb vendin ku dikur q\u00ebndronte Katedralja \u201cZemra e Krishtit\u201d nuk u rind\u00ebrtua objekti historik, nd\u00ebrsa n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn q\u00eb lidhej me sht\u00ebpin\u00eb e familjes Bojaxhiu u ngrit\u00ebn projekte t\u00eb reja muzeale q\u00eb ndryshuan raportin fizik nd\u00ebrmjet vendit origjinal dhe kujtes\u00ebs historike t\u00eb lagjes. N\u00eb k\u00ebt\u00eb hap\u00ebsir\u00eb kishte marr\u00eb edukimin e saj t\u00eb par\u00eb Gonxhe Bojaxhiu N\u00ebn\u00eb Tereza, kishte funksionuar shkolla shqipe dhe kori kishtar ku p\u00ebrdorej gjuha shqipe. P\u00ebr shum\u00eb studiues t\u00eb historis\u00eb urbane t\u00eb Shkupit, k\u00ebto ndryshime ngrit\u00ebn pyetje mbi m\u00ebnyr\u00ebn se si qyteti e trajton trash\u00ebgimin\u00eb e komuniteteve q\u00eb e nd\u00ebrtuan identitetin e tij historik.<\/div>\n<div><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div>Prandaj, gjasht\u00ebdhjet\u00eb e tre vjet pas t\u00ebrmetit, debati nuk kufizohet m\u00eb vet\u00ebm te pasojat sizmike t\u00eb vitit 1963. Ai shtrihet mbi m\u00ebnyr\u00ebn se si rind\u00ebrtimi urban nd\u00ebrtoi edhe nj\u00eb narrativ\u00eb t\u00eb re historike. Qytetet nuk ndryshojn\u00eb vet\u00ebm p\u00ebrmes betonit; ato ndryshojn\u00eb edhe p\u00ebrmes kujtes\u00ebs q\u00eb zgjedhin t\u00eb ruajn\u00eb ose t\u00eb harrojn\u00eb. Kur zhduken objektet e kultit, varrezat, lagjet historike dhe qendrat shpirt\u00ebrore t\u00eb nj\u00eb komuniteti, nuk ndryshon vet\u00ebm peizazhi arkitekturor, por edhe vet\u00eb m\u00ebnyra se si brezat e ardhsh\u00ebm do ta lexojn\u00eb historin\u00eb e qytetit.<\/div>\n<div><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div>Shkupi i shekullit XXI nuk mund t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb identitet t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm duke mb\u00ebshtetur vet\u00ebm nj\u00eb shtres\u00eb t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs. Ai mund t\u00eb jet\u00eb qytet i pajtimit vet\u00ebm n\u00ebse pranon t\u00eb gjitha shtresat e historis\u00eb s\u00eb tij: Burmali Xhamin\u00eb dhe Katedralen \u201cZemra e Krishtit\u201d, Teqen\u00eb Bektashiane dhe lagjen katolike shqiptare, trash\u00ebgimin\u00eb osmane dhe at\u00eb evropiane, kujtes\u00ebn myslimane, bektashiane dhe kujtes\u00ebn katolike. Vet\u00ebm nj\u00eb qytet q\u00eb i pranon t\u00eb gjitha k\u00ebto shtresa mund ta quaj\u00eb veten me t\u00eb drejt\u00eb kryeqytet i historis\u00eb s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/div>\n<div><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div>N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, 63-vjetori i t\u00ebrmetit nuk duhet t\u00eb jet\u00eb vet\u00ebm dit\u00eb p\u00ebrkujtimi p\u00ebr viktimat e katastrof\u00ebs natyrore. Por, mbi t\u00eb gjitha, duhet t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb edhe si moment reflektimi mbi fatin e trash\u00ebgimis\u00eb son\u00eb historike t\u00eb qytetit dhe mbi p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb p\u00ebr ta ruajtur at\u00eb. Sepse nd\u00ebrtesat mund t\u00eb shemben nga t\u00ebrmetet, por kujtesa historike humbet vet\u00ebm at\u00ebher\u00eb kur nj\u00eb shoq\u00ebri zgjedh t\u00eb mos e mbroj\u00eb.<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"x14z9mp xat24cr x1lziwak x1vvkbs xtlvy1s x126k92a\">\n<div><strong>Shkup, 24 korrik 2026<\/strong><\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>GUR\u00cbT E KULTIT Q\u00cb QAJN\u00cb, PLAGOSJA E SHKUPIT SHQIPTAR Kur zhduken objektet e kultit, varrezat, lagjet historike dhe qendrat shpirt\u00ebrore t\u00eb nj\u00eb komuniteti, nuk ndryshon vet\u00ebm peizazhi arkitekturor, por edhe vet\u00eb m\u00ebnyra se si brezat e ardhsh\u00ebm do ta lexojn\u00eb historin\u00eb e qytetit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, 63-vjetori i t\u00ebrmetit t\u00eb Shkupit nuk duhet t\u00eb jet\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-95211","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95211","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=95211"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95211\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=95211"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=95211"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=95211"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}