N\u00ebse e shohim historin\u00eb shqiptare jo si nj\u00eb varg ngjarjesh, por si nj\u00eb proces t\u00eb gjat\u00eb t\u00eb formimit t\u00eb kultur\u00ebs politike, at\u00ebher\u00eb pyetja nuk \u00ebsht\u00eb n\u00ebse shqiptar\u00ebt kan\u00eb qen\u00eb apo jo demokrat\u00eb. Pyetja \u00ebsht\u00eb n\u00ebse gjat\u00eb historis\u00eb kan\u00eb ekzistuar kushtet q\u00eb t\u00eb lindte nj\u00eb kultur\u00eb demokratike dhe nj\u00eb shtet i s\u00eb drejt\u00ebs.<\/p>\n
Demokracia nuk \u00ebsht\u00eb thjesht sistem zgjedhor. Ajo nuk fillon me kutin\u00eb e votimit dhe nuk mbaron me shpalljen e rezultatit. Demokracia \u00ebsht\u00eb, mbi t\u00eb gjitha, nj\u00eb kultur\u00eb e vet\u00ebkufizimit t\u00eb pushtetit. \u00cbsht\u00eb pranimi se askush nuk \u00ebsht\u00eb mbi ligjin, se askush nuk \u00ebsht\u00eb pronar i s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs dhe se kund\u00ebrshtari politik nuk \u00ebsht\u00eb armik p\u00ebr t\u2019u eliminuar, por qytetar me t\u00eb nj\u00ebjtat t\u00eb drejta. Demokracia \u00ebsht\u00eb kultura civile e nj\u00eb populli. Kushtetuta mund t\u00eb shkruhet brenda nj\u00eb dite; kultura demokratike k\u00ebrkon breza.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim, problemi shqiptar nuk ka qen\u00eb vet\u00ebm mungesa e institucioneve, por mungesa historike e kultur\u00ebs q\u00eb i mban institucionet gjall\u00eb.<\/p>\n
ideologjia te klientelizmi; nga partia e vetme te lideri i fort\u00eb; nga diktatura klasike te personalizimi i pushtetit.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, mungesa e shtetit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm problem juridik. \u00cbsht\u00eb problem kulturor. Shoq\u00ebria vazhdon ta shoh\u00eb ligjin si arm\u00eb kund\u00ebr kund\u00ebrshtarit dhe jo si kufi p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb. Kur ligji nuk perceptohet si norm\u00eb universale, ai humbet legjitimitetin moral.<\/p>\n
Po k\u00ebshtu, mungesa e dialogut nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm munges\u00eb edukate. Ajo buron nga m\u00ebnyra se si nd\u00ebrtohet identiteti politik. N\u00eb nj\u00eb kultur\u00eb demokratike, kund\u00ebrshtari \u00ebsht\u00eb legjitim. N\u00eb nj\u00eb kultur\u00eb autoritare, kund\u00ebrshtari \u00ebsht\u00eb armik. Demokracit\u00eb liberale jan\u00eb p\u00ebrpjekur ta kap\u00ebrcejn\u00eb k\u00ebt\u00eb logjik\u00eb duke e z\u00ebvend\u00ebsuar me konkurrenc\u00ebn paq\u00ebsore. Kur kjo nuk ndodh, politika kthehet n\u00eb luft\u00eb t\u00eb p\u00ebrhershme.<\/p>\n
Kjo shpjegon pse n\u00eb Shqip\u00ebri debati politik rr\u00ebshqet kaq leht\u00eb n\u00eb demonizim, p\u00ebrjashtim dhe gjuh\u00eb urrejtjeje. Argumenti z\u00ebvend\u00ebsohet nga etiketa. Kund\u00ebrshtimi interpretohet si tradhti. Kompromisi shihet si dob\u00ebsi. Humbja politike p\u00ebrjetohet si katastrof\u00eb ekzistenciale.<\/p>\n
Kjo kultur\u00eb prodhon nj\u00eb shoq\u00ebri ku dhuna nuk \u00ebsht\u00eb domosdoshm\u00ebrisht fizike. Ajo manifestohet n\u00eb gjuh\u00eb, n\u00eb media, n\u00eb rrjetet sociale, n\u00eb parlament, n\u00eb institucione dhe n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme. Fjala p\u00ebrdoret si arm\u00eb p\u00ebr t\u00eb posht\u00ebruar, jo si mjet p\u00ebr t\u00eb bindur. Kur dhuna b\u00ebhet m\u00ebnyr\u00eb komunikimi, demokracia humbet p\u00ebrmbajtjen edhe n\u00ebse ruan procedurat.<\/p>\n
Kur turmat i binden argumentit t\u00eb forc\u00ebs dhe jo forc\u00ebs s\u00eb argumentit argumentit, fillon sharja dhe lin\u00e7imi moral. Pas k\u00ebsaj fillon histeria.<\/p>\n
N\u00eb planin antropologjik, problemi nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm politik. Ai lidhet me m\u00ebnyr\u00ebn si nd\u00ebrtohet autoriteti n\u00eb familje, n\u00eb shkoll\u00eb dhe n\u00eb komunitet. N\u00ebse f\u00ebmija m\u00ebson se autoriteti nuk diskutohet, se bindja vlen m\u00eb shum\u00eb se arsyeja dhe se nd\u00ebshkimi \u00ebsht\u00eb forma normale e zgjidhjes s\u00eb konfliktit, ai do ta riprodhoj\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin model edhe n\u00eb politik\u00eb.<\/p>\n
Prandaj problemi shqiptar nuk \u00ebsht\u00eb thjesht se nuk kemi nd\u00ebrtuar institucione t\u00eb forta. Problemi \u00ebsht\u00eb se ende nuk kemi nd\u00ebrtuar kultur\u00ebn q\u00eb i mban ato institucione n\u00eb k\u00ebmb\u00eb. Kushtetutat mund t\u00eb kopjohen. Ligjet mund t\u00eb p\u00ebrkthehen. Reformat mund t\u00eb imponohen nga jasht\u00eb. Por kultura demokratike nuk importohet. Ajo nd\u00ebrtohet vet\u00ebm kur qytetari pranon se ligji \u00ebsht\u00eb mbi interesin e tij, se pushteti \u00ebsht\u00eb sh\u00ebrbim dhe jo pron\u00eb, dhe se liria e tij mbaron aty ku fillon liria e tjetrit.<\/p>\n
N\u00ebse nuk pranojm\u00eb k\u00ebt\u00eb diagnoz\u00eb, do t\u00eb vazhdojm\u00eb t\u00eb nd\u00ebrrojm\u00eb qeveri pa ndryshuar kultur\u00ebn politike. Do t\u00eb vazhdojm\u00eb t\u00eb flasim p\u00ebr demokraci, nd\u00ebrsa do t\u00eb praktikojm\u00eb tribaliz\u00ebm politik. Do t\u00eb vazhdojm\u00eb t\u00eb k\u00ebrkojm\u00eb shtetin e s\u00eb drejt\u00ebs, por pa nd\u00ebrtuar m\u00eb par\u00eb qytetarin q\u00eb e mbron at\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb fund t\u00eb fundit, demokracia nuk \u00ebsht\u00eb pyetje procedurash; \u00ebsht\u00eb pyetje karakteri. Dhe shteti i s\u00eb drejt\u00ebs nuk \u00ebsht\u00eb thjesht arkitektur\u00eb institucionale; \u00ebsht\u00eb pasqyr\u00eb e nd\u00ebrgjegjes morale t\u00eb nj\u00eb kombi.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
N\u00ebse e shohim historin\u00eb shqiptare jo si nj\u00eb varg ngjarjesh, por si nj\u00eb proces t\u00eb gjat\u00eb t\u00eb formimit t\u00eb kultur\u00ebs politike, at\u00ebher\u00eb pyetja nuk \u00ebsht\u00eb n\u00ebse shqiptar\u00ebt kan\u00eb qen\u00eb apo jo demokrat\u00eb. Pyetja \u00ebsht\u00eb n\u00ebse gjat\u00eb historis\u00eb kan\u00eb ekzistuar kushtet q\u00eb t\u00eb lindte nj\u00eb kultur\u00eb demokratike dhe nj\u00eb shtet i s\u00eb drejt\u00ebs. Demokracia nuk \u00ebsht\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-94690","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/94690","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=94690"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/94690\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=94690"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=94690"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=94690"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}