{"id":93461,"date":"2026-07-04T18:48:15","date_gmt":"2026-07-04T18:48:15","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/07\/04\/vullkani-ne-antarktide-qe-shperndan-kristale-ari-fenomeni-i-pazakonte-i-malit-erebus\/"},"modified":"2026-07-04T18:48:15","modified_gmt":"2026-07-04T18:48:15","slug":"vullkani-ne-antarktide-qe-shperndan-kristale-ari-fenomeni-i-pazakonte-i-malit-erebus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/07\/04\/vullkani-ne-antarktide-qe-shperndan-kristale-ari-fenomeni-i-pazakonte-i-malit-erebus\/","title":{"rendered":"Vullkani n\u00eb Antarktid\u00eb q\u00eb shp\u00ebrndan kristale ari, fenomeni i pazakont\u00eb i Malit Erebus"},"content":{"rendered":"<p>Mali Erebus \u00ebsht\u00eb vullkani m\u00eb jugor aktiv n\u00eb Tok\u00eb, i vendosur n\u00eb Ishullin Ross n\u00eb Detin Ross, rreth 1,350 kilometra nga Poli Jugor Gjeografik. Ai \u00ebsht\u00eb gjithashtu i njohur p\u00ebr pranin\u00eb e nj\u00eb liqeni t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm lave, nj\u00eb fenomen i rrall\u00eb n\u00eb planet.<\/p>\n<p>Ajo q\u00eb e b\u00ebn Erebusin unik dhe t\u00eb pazakont\u00eb \u00ebsht\u00eb se ai l\u00ebshon n\u00eb atmosfer\u00eb kristale mikroskopike ari t\u00eb past\u00ebr elementar, nj\u00eb dukuri q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb identifikuar n\u00eb asnj\u00eb vullkan tjet\u00ebr n\u00eb bot\u00eb.<\/p>\n<p>Zbulimi u raportua p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb vitit 1991 t\u00eb publikuar n\u00eb revist\u00ebn Geophysical Research Letters. Sipas k\u00ebtij studimi, vullkani l\u00ebshon rreth 80 gram\u00eb pluhur ari mikroskopik \u00e7do dit\u00eb, me grimca q\u00eb mund t\u00eb transportohen nga er\u00ebrat deri n\u00eb 1,000 kilometra larg, dhe potencialisht edhe m\u00eb tej.<\/p>\n<p>Nj\u00eb ekip k\u00ebrkimor i udh\u00ebhequr nga gjeokimistja Kimberly Meeker nga Instituti i Mineralogjis\u00eb dhe Teknologjis\u00eb i New Mexico-s analizoi malin Erebus duke mbledhur mostra nga d\u00ebbora p\u00ebrreth kraterit, nga gazrat q\u00eb dalin mbi liqenin e lav\u00ebs dhe nga atmosfera e Antarktid\u00ebs deri n\u00eb 1,000 kilometra distanc\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas rezultateve t\u00eb publikuara n\u00eb Geophysical Research Letters, t\u00eb gjitha mostrat p\u00ebrmbanin grimca t\u00eb vogla ari t\u00eb past\u00ebr. Analizat me mikroskop elektronik treguan se k\u00ebto nuk ishin grimca t\u00eb parregullta, por kristale poliedrike me forma gjeometrike t\u00eb rregullta dhe pothuajse perfekte. Disa prej tyre arrinin deri n\u00eb 60 mikrometra n\u00eb diamet\u00ebr.<\/p>\n<p>Studimi e krahasoi Erebusin edhe me vullkane t\u00eb tjera. Sipas vler\u00ebsimeve t\u00eb koh\u00ebs, Kilauea mund t\u00eb l\u00ebshoj\u00eb mes 500 dhe 800 gram\u00eb ar n\u00eb dit\u00eb, nd\u00ebrsa Etna deri n\u00eb 2.4 kilogram\u00eb n\u00eb dit\u00eb. Megjithat\u00eb, Erebus mbetet i ve\u00e7ant\u00eb sepse prodhon grimca kristalore t\u00eb arit elementar.<\/p>\n<p>Shkenc\u00ebtar\u00ebt ende nuk kan\u00eb nj\u00eb shpjegim p\u00ebrfundimtar se si formohen k\u00ebto kristale ari n\u00eb malin Erebus. Pyetja kryesore mbetet m\u00ebnyra se si ari ndahet nga p\u00ebrb\u00ebrjet q\u00eb e transportojn\u00eb n\u00eb sistemin vullkanik.<\/p>\n<p>Nj\u00eb nga modelet e propozuara sugjeron se ari ndahet nga lava p\u00ebrmes p\u00ebrb\u00ebrjeve t\u00eb paq\u00ebndrueshme me klor. Kur k\u00ebto gazra ftohen, ari kristalizohet dhe m\u00eb pas shp\u00ebrndahet n\u00eb aj\u00ebr, p\u00ebrpara se t\u00eb depozitohet n\u00eb akullin e Antarktid\u00ebs. Megjithat\u00eb, ky shpjegim ka nj\u00eb problem: p\u00ebrqendrimi i arit n\u00eb gazrat vullkanik\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i ul\u00ebt p\u00ebr t\u00eb formuar kristale kaq t\u00eb zhvilluara.<\/p>\n<p>Sipas ScienceAlert, vullkanologu Philip Kyle, pjes\u00eb e ekipit k\u00ebrkimor nga Instituti i Mineralogjis\u00eb dhe Teknologjis\u00eb i New Mexico-s, ka propozuar nj\u00eb tjet\u00ebr hipotez\u00eb. Sipas saj, ari mund t\u00eb formohet gradualisht n\u00eb sip\u00ebrfaqen e liqenit t\u00eb lav\u00ebs dhe m\u00eb pas t\u00eb ngrihet n\u00eb aj\u00ebr nga gazrat vullkanik\u00eb.<\/p>\n<p>M\u00eb shum\u00eb se tre dekada pas zbulimit fillestar, fenomeni mbetet ende i pashpjeguar plot\u00ebsisht. Studiuesit theksojn\u00eb se kombinimi i kimis\u00eb, temperaturave ekstreme, kushteve gjeologjike dhe faktor\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb unik\u00eb t\u00eb Antarktid\u00ebs mund t\u00eb jet\u00eb arsyeja pse mali Erebus \u00ebsht\u00eb i vetmi vullkan i njohur q\u00eb prodhon dhe shp\u00ebrndan kristale ari n\u00eb k\u00ebt\u00eb form\u00eb t\u00eb rrall\u00eb.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mali Erebus \u00ebsht\u00eb vullkani m\u00eb jugor aktiv n\u00eb Tok\u00eb, i vendosur n\u00eb Ishullin Ross n\u00eb Detin Ross, rreth 1,350 kilometra nga Poli Jugor Gjeografik. Ai \u00ebsht\u00eb gjithashtu i njohur p\u00ebr pranin\u00eb e nj\u00eb liqeni t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm lave, nj\u00eb fenomen i rrall\u00eb n\u00eb planet. Ajo q\u00eb e b\u00ebn Erebusin unik dhe t\u00eb pazakont\u00eb \u00ebsht\u00eb se ai [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-93461","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93461","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=93461"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93461\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=93461"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=93461"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=93461"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}