{"id":91553,"date":"2026-06-13T08:48:26","date_gmt":"2026-06-13T08:48:26","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/06\/13\/beteja-mijevjecare-per-te-kontrolluar-ishullin-e-sazanit-ne-shqiperi\/"},"modified":"2026-06-13T08:48:26","modified_gmt":"2026-06-13T08:48:26","slug":"beteja-mijevjecare-per-te-kontrolluar-ishullin-e-sazanit-ne-shqiperi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/06\/13\/beteja-mijevjecare-per-te-kontrolluar-ishullin-e-sazanit-ne-shqiperi\/","title":{"rendered":"Beteja mij\u00ebvje\u00e7are p\u00ebr t\u00eb kontrolluar ishullin e Sazanit n\u00eb Shqip\u00ebri \u2013"},"content":{"rendered":"<div>\n<p><strong><a href=\"https:\/\/www.nationalgeographic.com\/history\/article\/sazan-island-history\">Nga National Geographic <\/a><\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr mij\u00ebra vjet, fuqit\u00eb bot\u00ebrore kan\u00eb shk\u00ebmbyer kontrollin mbi nj\u00eb ishull t\u00eb vog\u00ebl e t\u00eb harlisur pran\u00eb bregut jugper\u00ebndimor t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Ishulli i Sazanit, nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb toke prej 2.2 miljesh katror\u00eb, shtrihet brenda Ngushtic\u00ebs s\u00eb Otrantos, nj\u00eb kanal i ngusht\u00eb q\u00eb ndan Italin\u00eb dhe Shqip\u00ebrin\u00eb, dhe q\u00eb ka sh\u00ebrbyer si nj\u00eb baz\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr fuqit\u00eb q\u00eb kan\u00eb k\u00ebrkuar t\u00eb dominojn\u00eb detet Adriatik dhe Jon.<\/p>\n<p>Nuk ka banor\u00eb t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm n\u00eb Sazan, megjithat\u00eb ai ka luajtur nj\u00eb rol ky\u00e7 n\u00eb historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb shekull.<\/p>\n<p><em>\u201cIshulli ka pa dyshim nj\u00eb histori t\u00eb gjat\u00eb dhe t\u00eb nd\u00ebrlikuar\u201d,<\/em>\u00a0\u2013 thot\u00eb Theodora Dragostinova, nj\u00eb profesoresh\u00eb historie n\u00eb Universitetin Shtet\u00ebror t\u00eb Ohajos, e cila merret me k\u00ebrkime mbi Ballkanin. Me vendndodhjen e tij strategjike n\u00eb buz\u00eb t\u00eb Gjirit t\u00eb Vlor\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri, perandori t\u00eb ndryshme \u2013 duke p\u00ebrfshir\u00eb romak\u00ebt, venedikasit, britanik\u00ebt dhe osman\u00ebt \u2013 e kan\u00eb kontrolluar at\u00eb.<\/p>\n<p><em>\u201c\u00cbsht\u00eb sigurisht nj\u00eb nga shembujt m\u00eb t\u00eb mir\u00eb se si vendndodhja mund t\u00eb p\u00ebrcaktoj\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb disproporcionale r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb vendi t\u00eb caktuar\u201d<\/em>, \u2013 v\u00eb n\u00eb dukje n\u00eb nj\u00eb email Petar Kure?i?, profesor i shkencave politike n\u00eb Universitetin Verior n\u00eb Kroaci.<\/p>\n<p><em>\u201cNuk ka pasur nj\u00eb fuqi historike t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb rajon (ose edhe jasht\u00eb tij) q\u00eb nuk e ka kontrolluar ose nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebrpjekur ta kontrolloj\u00eb Sazanin.\u201d<\/em>\u00a0Zot\u00ebrimi i ishullit dikur ndihmoi n\u00eb p\u00ebrcaktimin e kontrollit t\u00eb Adriatikut, dhe bashk\u00eb me t\u00eb qyteteve t\u00eb panum\u00ebrta portuale, si Venecia, Dubrovniku dhe Trieste. (Sot, zona vler\u00ebsohet kryesisht p\u00ebr bukurin\u00eb e saj ekologjike dhe potencialin p\u00ebr t\u00eb t\u00ebrhequr turist\u00eb.)<\/p>\n<p>N\u00eb antikitet, romak\u00ebt e p\u00ebrdornin Gjirin e Vlor\u00ebs si nj\u00eb vend pushimi p\u00ebr anijet e tyre. Disa beteja ky\u00e7e gjat\u00eb Luft\u00ebs Civile Romake \u2013 nj\u00eb luft\u00eb e ashp\u00ebr midis Jul Cezarit dhe Pompeut t\u00eb Madh nga viti 49-45 para Krishtit \u2013 ndodh\u00ebn p\u00ebrgjat\u00eb brigjeve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb kontinentale.<\/p>\n<p>M\u00eb shum\u00eb se 1 mij\u00ebvje\u00e7ar m\u00eb von\u00eb, n\u00eb vitin 1264, venecian\u00ebt dhe gjenovez\u00ebt, duke luftuar p\u00ebr dominim n\u00eb tregti, organizuan nj\u00eb betej\u00eb detare pran\u00eb bregdetit t\u00eb Sazanit. Dhe deri n\u00eb shekullin e 15-t\u00eb, Sazani ishte b\u00ebr\u00eb nj\u00eb post zyrtar detar p\u00ebr Perandorin\u00eb Osmane, shpjegon Steven Seegel, profesor i Studimeve Evropiane dhe Euroaziatike n\u00eb Universitetin e Teksasit n\u00eb Austin.<\/p>\n<p>Ishulli i Sazanit \u00ebsht\u00eb sht\u00ebpia e nj\u00eb rrjeti t\u00eb gjer\u00eb tunelesh, kazermash dhe infrastrukturash t\u00eb tjera ushtarake t\u00eb braktisura. Meqen\u00ebse pak njer\u00ebz e kan\u00eb vizituar ishullin n\u00eb dekadat e fundit, ekosistemi ka lul\u00ebzuar.<\/p>\n\n<p>T\u00eb kthehemi shpejt n\u00eb vitin 1912, kur Shqip\u00ebria shpalli pavar\u00ebsin\u00eb nga osman\u00ebt. Papritmas, Sazani u b\u00eb nj\u00eb territor i diskutuesh\u00ebm, me shum\u00eb kombe \u2013 Greqia, Shqip\u00ebria dhe Italia \u2013 q\u00eb konkurronin p\u00ebr kontroll.<\/p>\n<p>8 vjet m\u00eb von\u00eb, Italia mori n\u00eb zot\u00ebrim ishullin, t\u00eb cilin e mbajti pasi Musolini erdhi n\u00eb pushtet n\u00eb vitin 1922.<\/p>\n<p>\u201cForcat [e tij] n\u00eb periudh\u00ebn midis dy luft\u00ebrave nd\u00ebrtuan infrastruktur\u00eb mbrojtjeje atje, duke p\u00ebrfshir\u00eb kazerma dhe instalime ushtarake q\u00eb rezultuan t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr kontrollin e Detit Adriatik\u201d, \u2013 thot\u00eb Seegel. Gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, italian\u00ebt dhe, p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr, gjerman\u00ebt e pushtuan ishullin.<\/p>\n<p>Kur Lufta e Dyt\u00eb Bot\u00ebrore mbaroi, Shqip\u00ebria m\u00eb n\u00eb fund fitoi pron\u00ebsin\u00eb e Sazanit si pjes\u00eb e Traktatit t\u00eb Paqes s\u00eb Parisit n\u00eb vitin 1947. Ishulli m\u00eb pas luajti nj\u00eb rol t\u00eb spikatur n\u00eb regjimin e Enver Hoxh\u00ebs, i cili e udh\u00ebhoqi vendin nga viti 1944 deri n\u00eb vdekjen e tij n\u00eb vitin 1985. Qeveria e tij komuniste ishte izolacioniste dhe shtyp\u00ebse. Figurat fetare dhe individ\u00eb t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb shiheshin si k\u00ebrc\u00ebnues p\u00ebr shtetin u burgos\u00ebn, u internuan ose u ekzekutuan, dhe qeveria sekuestroi pron\u00ebn private.<\/p>\n<p>\u201cHoxha ishte i fiksuar pas ides\u00eb s\u00eb nj\u00eb sulmi ushtarak kund\u00ebr Shqip\u00ebris\u00eb\u201d, \u2013 thot\u00eb Elidor M\u00ebhilli, nj\u00eb profesor i asociuar i historis\u00eb n\u00eb \u201cHunter College\u201d. Me ndihm\u00ebn e Bashkimit Sovjetik, nj\u00eb aleat i Shqip\u00ebris\u00eb, ai nd\u00ebrtoi mbrojtjen e Sazanit, duke p\u00ebrfshir\u00eb mij\u00ebra bunker\u00eb p\u00ebr t\u2019u mbrojtur nga pushtimet\u00a0 dhe nj\u00eb rrjet sekret tunelesh t\u00eb p\u00ebrdorur p\u00ebr t\u00eb ruajtur n\u00ebndet\u00ebset. (Nj\u00eb memo sekrete e CIA-s nga viti 1961 i referohej Sazanit si nj\u00eb \u201cGjibraltar i Kuq n\u00eb Mesdhe.\u201d)<\/p>\n<p>Kur\u00a0 marr\u00ebdh\u00ebnia e Hoxh\u00ebs me BRSS-n\u00eb u shp\u00ebrb\u00eb p\u00ebrfundimisht, thuhet se ai refuzoi t\u00eb hiqte dor\u00eb nga disa nga n\u00ebndet\u00ebset. Sovjetik\u00ebt, duke mos dashur t\u00eb shkaktonin nj\u00eb konflikt duke kaluar uj\u00ebrat e NATO-s p\u00ebr t\u2019i rimarr\u00eb ato, i lan\u00eb anijet e tyre t\u00eb \u00e7muara t\u00eb iknin.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb gjith\u00eb regjimit t\u00eb tij, infrastruktura ushtarake n\u00eb Sazan\u00a0 kishte funksione t\u00eb dyfishta: mbrojtjen nga k\u00ebrc\u00ebnimet e perceptuara dhe ndihm\u00ebn n\u00eb parandalimin e largimit t\u00eb shqiptar\u00ebve nga vendi, thot\u00eb Dragostinova. \u201cNga m\u00ebnyra se si e shoh un\u00eb, ajo u b\u00eb nj\u00eb simbol i brutalitetit, fsheht\u00ebsis\u00eb dhe paranoj\u00ebs s\u00eb regjimit.\u201d<\/p>\n<p>Kur qeveria komuniste e Hoxh\u00ebs ra p\u00ebrfundimisht n\u00eb vitet 1990, \u201cishulli u rimor p\u00ebr kombin dhe natyr\u00ebn\u201d, thot\u00eb Dragostinova, dhe nga ana tjet\u00ebr u b\u00eb nj\u00eb simbol i \u00e7lirimit p\u00ebr shum\u00eb shqiptar\u00eb. N\u00eb vitin 2010, qeveria shqiptare krijoi Parkun Komb\u00ebtar Detar Karaburun \u2013 Sazan, i cili p\u00ebrfshin Sazanin dhe \u00ebsht\u00eb sht\u00ebpia e rreth 300 llojeve t\u00eb bim\u00ebve dhe 40 llojeve t\u00eb zogjve, t\u00eb tilla si devija alpine dhe bufja euroaziatike, nj\u00eb nga llojet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb buf\u00ebve. Me kalimin e koh\u00ebs, parku komb\u00ebtar \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb gjithashtu nj\u00eb streh\u00eb p\u00ebr fokat mesdhetare t\u00eb rrezikuara, breshkat e detit Loggerhead q\u00eb folezojn\u00eb dhe qindra flamingo.<\/p>\n<p>5 vjet m\u00eb von\u00eb, thot\u00eb M\u00ebhilli, Sazani u demilitarizua dhe u hap p\u00ebr publikun. (Teknikisht \u00ebsht\u00eb ende nj\u00eb zon\u00eb e p\u00ebrjashtuar ushtarake, duke e vendosur at\u00eb n\u00ebn juridiksionin e Ministris\u00eb s\u00eb Mbrojtjes s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.) Edhe pse pjes\u00eb t\u00eb Sazanit jan\u00eb hapur p\u00ebr turiz\u00ebm, atij ende i mungon infrastruktura e r\u00ebnd\u00ebsishme dhe q\u00ebndrimet gjat\u00eb nat\u00ebs zakonisht jan\u00eb t\u00eb ndaluara. Vizitor\u00ebt q\u00eb shpresojn\u00eb t\u00eb shohin shk\u00ebmbinjt\u00eb e tij g\u00eblqeror\u00eb duhet t\u00eb udh\u00ebtojn\u00eb me vark\u00eb brenda dit\u00ebs.<\/p>\n<p>Sot, Sazani \u00ebsht\u00eb \u201cnj\u00eb kapsul\u00eb kohore unike e Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb n\u00eb mes t\u00eb detit\u201d, shprehet M\u00ebhilli. Aty kan\u00eb mbetur ende rrjeti i tij i tuneleve si dhe relikte t\u00eb bunker\u00ebve t\u00eb komand\u00ebs, depove t\u00eb arm\u00ebve dhe strehimoreve b\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>Mina t\u00eb pashp\u00ebrthyera dhe municione t\u00eb tjera jan\u00eb gjetur n\u00eb ishull dhe af\u00ebr tij, sipas disa raporteve t\u00eb mediave. Meqen\u00ebse Sazani dikur strehonte oficer\u00eb ushtarak\u00eb dhe disa familje, ai kishte edhe nj\u00eb koleksion sht\u00ebpish, shkollash dhe klinikash mjek\u00ebsore, thot\u00eb M\u00ebhilli. (Pjes\u00eb t\u00eb Sazanit, v\u00ebren ai, u pla\u00e7kit\u00ebn gjat\u00eb trazirave civile n\u00eb vitin 1997.)<\/p>\n<p>P\u00ebr shkak t\u00eb historis\u00eb s\u00eb gjat\u00eb t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb rajon, uj\u00ebrat q\u00eb rrethojn\u00eb Sazanin dhe n\u00eb Gjirin e Vlor\u00ebs jan\u00eb t\u00eb mbushura me anije t\u00eb mbytura, kryesisht nga Lufta e Par\u00eb dhe e Dyt\u00eb Bot\u00ebrore. Zona ka dh\u00ebn\u00eb disa zbulime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme arkeologjike dhe \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb e njohur p\u00ebr zhyt\u00ebsit.<\/p>\n<p>Meqen\u00ebse pak njer\u00ebz kishin qasje n\u00eb ishull p\u00ebr dekada t\u00eb t\u00ebra, ekosistemet e tij jan\u00eb kryesisht t\u00eb paprekura. \u201cNga perspektiva e nj\u00eb historiani\u201d, thot\u00eb M\u00ebhilli, \u201cky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga vendet e pakta relativisht t\u00eb paprekura q\u00eb kan\u00eb mbetur n\u00eb Shqip\u00ebri q\u00eb flet p\u00ebr historin\u00eb e saj t\u00eb thell\u00eb\u201d.<\/p>\n<p><!-- CONTENT END 2 --><\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga National Geographic P\u00ebr mij\u00ebra vjet, fuqit\u00eb bot\u00ebrore kan\u00eb shk\u00ebmbyer kontrollin mbi nj\u00eb ishull t\u00eb vog\u00ebl e t\u00eb harlisur pran\u00eb bregut jugper\u00ebndimor t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Ishulli i Sazanit, nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb toke prej 2.2 miljesh katror\u00eb, shtrihet brenda Ngushtic\u00ebs s\u00eb Otrantos, nj\u00eb kanal i ngusht\u00eb q\u00eb ndan Italin\u00eb dhe Shqip\u00ebrin\u00eb, dhe q\u00eb ka sh\u00ebrbyer si nj\u00eb baz\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-91553","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/91553","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=91553"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/91553\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=91553"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=91553"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=91553"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}