{"id":86725,"date":"2026-05-10T15:48:20","date_gmt":"2026-05-10T15:48:20","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/05\/10\/nacionalizmi-dhe-kapitalizmi-jane-pengesat-kryesore-te-shekullit-xxi-lea-ypi-per-la-repubblica-europa-duhet-te-riktheje-projektin-kozmopolit\/"},"modified":"2026-05-10T15:48:20","modified_gmt":"2026-05-10T15:48:20","slug":"nacionalizmi-dhe-kapitalizmi-jane-pengesat-kryesore-te-shekullit-xxi-lea-ypi-per-la-repubblica-europa-duhet-te-riktheje-projektin-kozmopolit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/05\/10\/nacionalizmi-dhe-kapitalizmi-jane-pengesat-kryesore-te-shekullit-xxi-lea-ypi-per-la-repubblica-europa-duhet-te-riktheje-projektin-kozmopolit\/","title":{"rendered":"\u201cNacionalizmi dhe kapitalizmi jan\u00eb pengesat kryesore t\u00eb shekullit XXI,\u201d Lea Ypi p\u00ebr La Repubblica: Europa duhet t\u00eb rikthej\u00eb projektin kozmopolit"},"content":{"rendered":"<p>Prej disa koh\u00ebsh Lea Ypi vazhdon t\u00eb p\u00ebrs\u00ebris\u00eb se politika duhet t\u00eb rigjej\u00eb moralin e humbur. Pedagoge n\u00eb London School of Economics, me formim marksist, e diplomuar n\u00eb Universitetin Sapienza t\u00eb Rom\u00ebs, me nj\u00eb f\u00ebmij\u00ebri t\u00eb kaluar n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb komuniste: biografia e intelektuales 46-vje\u00e7are m\u00eb t\u00eb dashur nga brezat e rinj, pjes\u00ebmarr\u00ebse n\u00eb simpoziume me dyer t\u00eb mbyllura dhe n\u00eb festivale t\u00eb mbushura plot, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrzierje p\u00ebrvojash jet\u00ebsore dhe akademike. Ypi p\u00eblqen t\u00eb shkruaj\u00eb libra m\u00eb shum\u00eb letrar\u00eb sesa eseistik\u00eb, hibride reflektimesh, kujtimesh dhe rr\u00ebfimesh. I fundit, \u201cIndignity\u201d, duket si nj\u00eb memoir i gjer\u00eb p\u00ebr familjen e saj, por n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u00e7el\u00ebs p\u00ebr t\u00eb lexuar bot\u00ebn. Filozofja e momentit, v\u00ebzhguese e mpreht\u00eb e nacionalizmave bashk\u00ebkohor\u00eb dhe kritike e kapitalizmit, nuk zhytet n\u00eb viktimiz\u00ebm, por b\u00ebn nj\u00eb thirrje: t\u00eb rizbulojm\u00eb Europ\u00ebn e origjin\u00ebs.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu nis hyrja e artikullit t\u00eb La Repubblica p\u00ebr nj\u00eb intervist\u00eb t\u00eb realizuar me shkrimtaren dhe intelektualen shqiptare.<\/p>\n<p>-Le t\u00eb nisim pik\u00ebrisht nga Europa. Ju duket e dob\u00ebt?<\/p>\n<p>Lea Ypi: Mendoj se kriza e Europ\u00ebs mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb mund\u00ebsi. Largimi nga Shtetet e Bashkuara mund t\u00eb nxis\u00eb rizbulimin e mendimit europian, mund t\u00eb na shtyj\u00eb t\u00eb rimendojm\u00eb institucionet komunitare. Nuk besoj se Europa duhet t\u00eb mb\u00ebshtetet te nacionalizmi p\u00ebr t\u2019u forcuar. P\u00ebrkundrazi, duhet t\u00eb rikuperoj\u00eb projektin kozmopolit dhe federalist t\u00eb Altiero Spinelli dhe Ernesto Rossi.<\/p>\n<p>-Nuk ju bind diskursi mbi riarmatimin dhe nevoj\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb ushtri europiane q\u00eb shum\u00eb vet\u00eb, edhe nga e majta, e mb\u00ebshtesin?<\/p>\n<p>Lea Ypi: Sa her\u00eb q\u00eb fillon riarmatimi, vjen nj\u00eb luft\u00eb bot\u00ebrore. E njohim l\u00ebvizjen e historis\u00eb: nis me nj\u00eb kriz\u00eb ekonomike, kalon n\u00eb luft\u00eb tarifash dhe arrin te riarmatimi. P\u00ebrshkall\u00ebzimi \u00ebsht\u00eb i njohur, etapa finale \u00ebsht\u00eb lufta. Dhe pas luft\u00ebs, p\u00ebr t\u00eb arritur paqen, do t\u00eb nevojitet nj\u00eb kompromis. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb l\u00ebvizje q\u00eb sjell me vete vdekje, tragjedi dhe katastrofa. Pa llogaritur q\u00eb sot n\u00eb horizont ekziston mund\u00ebsia e nj\u00eb konflikti b\u00ebrthamor, konturet e t\u00eb cilit nuk arrijm\u00eb as t\u2019i imagjinojm\u00eb. E dim\u00eb gjithashtu se riarmatimi u heq burime ekonomike shkoll\u00ebs, sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb dhe infrastruktur\u00ebs. Politika duhet t\u00eb rigjej\u00eb vler\u00ebn e dinjitetit.<\/p>\n<p>-Le t\u00eb vijm\u00eb te libri, ku tregoni historin\u00eb e gjysh\u00ebrve tuaj nga Perandoria Osmane, n\u00eb Greqi e m\u00eb pas n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb komuniste. Gjith\u00e7ka rrotullohet rreth asaj fjale, \u201cdinjitet\u201d, q\u00eb nga kujtes\u00eb familjare b\u00ebhet kategori politike.<\/p>\n<p>Lea Ypi: E nis me nj\u00eb citim t\u00eb Immanuel Kant: \u201cN\u00eb mbret\u00ebrin\u00eb e q\u00ebllimeve, gjith\u00e7ka ka ose nj\u00eb \u00e7mim, ose nj\u00eb dinjitet\u201d. Dinjiteti nuk ka \u00e7mim, nuk \u00ebsht\u00eb i z\u00ebvend\u00ebsuesh\u00ebm si nj\u00eb mall, nuk reduktohet n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie shk\u00ebmbimi. Ai del jasht\u00eb logjik\u00ebs s\u00eb kapitalizmit t\u00eb bazuar te fitimi. N\u00eb demokraci, e drejta duhet t\u00eb jet\u00eb dinjitoze, e lir\u00eb nga raportet e forc\u00ebs.<\/p>\n<p>-P\u00ebr \u00e7far\u00eb po mendoni?<\/p>\n<p>Lea Ypi: Donald Trump \u00ebsht\u00eb forca q\u00eb shnd\u00ebrrohet n\u00eb pushtet. Nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fenomen i ri n\u00eb historin\u00eb amerikane, por tani artikulimi \u00ebsht\u00eb m\u00eb i qart\u00eb. Trump as nuk p\u00ebrpiqet t\u00eb shtiret sikur respekton nj\u00eb rend nd\u00ebrkomb\u00ebtar; ai thot\u00eb hapur se l\u00ebviz p\u00ebr naft\u00ebn. Motoja \u201cMake America Great Again\u201d zbulon kufijt\u00eb e \u00e7do nacionalizmi: n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb ku t\u00eb gjith\u00eb aspirojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb \u201ct\u00eb m\u00ebdhenj\u201d, nuk ka hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb mjaftueshme p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb.<\/p>\n<p>-T\u00eb kthehemi te gjyshja juaj dhe m\u00ebsimi i saj mbi dinjitetin. Ju vini nga nj\u00eb familje e r\u00ebnd\u00ebsishme kozmopolite.<\/p>\n<p>Lea Ypi: Jam rritur me gjyshen time, Leman, gjat\u00eb komunizmit. Ajo m\u00eb tregonte histori, m\u00eb fliste fr\u00ebngjisht, m\u00eb lexonte libra. Ishte nj\u00eb figur\u00eb reference p\u00ebr mua. E dija se kishte lindur n\u00eb Selanik dhe se kishte studiuar n\u00eb nj\u00eb lice francez, por pjesa tjet\u00ebr ishte e mbuluar me mister. Fliste pak p\u00ebr veten, edhe sepse n\u00ebn komuniz\u00ebm trash\u00ebgimia e saj kulturore dhe shoq\u00ebrore konsiderohej barr\u00eb. T\u00eb vije nga borgjezia ose aristokracia nuk shihej mir\u00eb. T\u00eb kaluar\u00ebn e saj e zbulova pas r\u00ebnies s\u00eb Murit t\u00eb Berlinit. Deri at\u00ebher\u00eb nuk kisha asnj\u00eb ide p\u00ebr traumat q\u00eb kishte p\u00ebrjetuar.<\/p>\n<p>-Kishte pasur nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb?<\/p>\n<p>Lea Ypi: Gjyshi im, Asllan Ypi, ishte nj\u00eb socialdemokrat kritik ndaj komunizmit shqiptar. U burgos p\u00ebr 15 vjet dhe ajo mbeti vet\u00ebm me nj\u00eb djal\u00eb. B\u00ebri \u00e7do lloj pune p\u00ebr t\u00eb mbijetuar, p\u00ebrfundoi madje duke hapur llogore. Kishte humbur gjith\u00e7ka: familjen, parat\u00eb, pozit\u00ebn shoq\u00ebrore, por jo dinjitetin. Ajo thoshte se dinjiteti \u00ebsht\u00eb \u201cdi\u00e7ka q\u00eb e mban brenda vetes\u201d. Ardhja n\u00eb Shqip\u00ebri kishte qen\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u00eb; kishte kaluar nga bota kozmopolite e Selanikut \u2014 q\u00eb tashm\u00eb nuk ekzistonte m\u00eb \u2014 n\u00eb shtetin-komb shqiptar, ku ndihej disi e huaj, nj\u00eb e jashtme. Vuante edhe faktin se konsiderohej greke n\u00eb Shqip\u00ebri, ashtu si m\u00eb par\u00eb ishte konsideruar shqiptare n\u00eb Selanik.<\/p>\n<p>-\u00cbsht\u00eb e bukur historia e dashuris\u00eb mes gjysh\u00ebrve tuaj, e treguar duke nisur nga nj\u00eb fotografi q\u00eb gjet\u00ebt n\u00eb arkiva.<\/p>\n<p>Lea Ypi: Edhe gjyshi im vinte nga nj\u00eb familje e elit\u00ebs. Babai i tij, st\u00ebrgjyshi im, ishte konservator, mb\u00ebshteste interesat e pronar\u00ebve t\u00eb tokave dhe ishte i lidhur me t\u00eb djatht\u00ebn popullore. Kishte qen\u00eb minist\u00ebr n\u00eb qeverin\u00eb kolaboracioniste fashiste.<\/p>\n<p>-Ndoshta edhe p\u00ebr shkak t\u00eb k\u00ebtyre kujtimeve familjare, nj\u00eb nga fokuset e k\u00ebrkimit tuaj jan\u00eb nacionalizmat?<\/p>\n<p>Lea Ypi: \u00c7do nacionaliz\u00ebm mb\u00ebshtetet te \u00e7\u00ebshtja e identitetit: kush je, ku \u00ebsht\u00eb sht\u00ebpia jote, kujt i p\u00ebrket. N\u00eb shekullin XX shum\u00eb l\u00ebvizje nacionaliste jan\u00eb ushqyer nga forca progresiste. Sot shtetet-kombe bazohen n\u00eb p\u00ebrjashtimin e tjetrit, t\u00eb emigrantit, t\u00eb atij q\u00eb nuk integrohet.<\/p>\n<p>-Politikat e fuqis\u00eb shpesh mb\u00ebshteten nga pretendime p\u00ebr superioritet vlerash ndaj kulturave t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>Lea Ypi: Nuk m\u00eb bind shpjegimi i konflikteve p\u00ebrmes p\u00ebrplasjes s\u00eb qytet\u00ebrimeve. Edhe e majta duket se ka pushuar s\u00eb lexuari historin\u00eb si zhvillim i shk\u00ebmbimeve ekonomike, politike dhe shoq\u00ebrore q\u00eb kan\u00eb pak lidhje me kultur\u00ebn. Besoj se nacionalizmi dhe kapitalizmi jan\u00eb pengesat kryesore t\u00eb shekullit XXI.<\/p>\n<p>-Si e gjykoni triumfin e Nigel Farage n\u00eb Angli?<\/p>\n<p>Lea Ypi: \u00cbsht\u00eb nj\u00eb katastrof\u00eb e paralajm\u00ebruar p\u00ebr laburist\u00ebt n\u00eb qeveri. Ata kishin shpresuar se duke ndjekur ekstrem\u00ebn e djatht\u00eb me retorik\u00ebn anti-emigracion do t\u00eb ruanin konsensusin elektoral. N\u00eb realitet ndodhi e kund\u00ebrta: humb\u00ebn majtas (t\u00eb Gjelbrit p\u00ebrparuan) dhe djathtas (u rrit partia Reform e Farage, si\u00e7 pritej). Mendoj se kjo mund t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si paralajm\u00ebrim p\u00ebr partit\u00eb e tjera t\u00eb qendr\u00ebs s\u00eb majt\u00eb n\u00eb Europ\u00eb q\u00eb t\u00eb mos p\u00ebrs\u00ebrisin t\u00eb nj\u00ebjtat gabime.<\/p>\n<p>-Cilat jan\u00eb alternativat?<\/p>\n<p>Lea Ypi: Nj\u00eb rrug\u00eb e tret\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb, ndryshe nga ajo e Tony Blair dhe Gerhard Schr\u00f6der, q\u00eb t\u00eb lind\u00eb nga nj\u00eb p\u00ebrballje e dyfisht\u00eb me socializmin shtet\u00ebror dhe me kapitalizmin n\u00eb versionet e tij t\u00eb ndryshme.<\/p>\n<p>-A mund t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb m\u00ebsimi i kujtes\u00ebs?<\/p>\n<p>Lea Ypi: Me kusht q\u00eb t\u00eb shoh\u00eb strukturat e historis\u00eb, at\u00eb q\u00eb fshihet p\u00ebrtej sip\u00ebrfaqes. Nuk sh\u00ebrben t\u00eb faj\u00ebsosh Adolf Hitler apo Joseph Stalin; duhet t\u00eb shohim se si l\u00ebviz historia dhe pse. Let\u00ebrsia \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme edhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb: sepse e kornizon realitetin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb thell\u00eb. Ndri\u00e7on qoshet e err\u00ebta, ato q\u00eb zakonisht nuk na tregohen. \/La Repubblica<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prej disa koh\u00ebsh Lea Ypi vazhdon t\u00eb p\u00ebrs\u00ebris\u00eb se politika duhet t\u00eb rigjej\u00eb moralin e humbur. Pedagoge n\u00eb London School of Economics, me formim marksist, e diplomuar n\u00eb Universitetin Sapienza t\u00eb Rom\u00ebs, me nj\u00eb f\u00ebmij\u00ebri t\u00eb kaluar n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb komuniste: biografia e intelektuales 46-vje\u00e7are m\u00eb t\u00eb dashur nga brezat e rinj, pjes\u00ebmarr\u00ebse n\u00eb simpoziume me [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-86725","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/86725","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=86725"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/86725\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=86725"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=86725"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=86725"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}