{"id":85375,"date":"2026-05-02T18:48:25","date_gmt":"2026-05-02T18:48:25","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/05\/02\/nga-lufta-te-uria-kriza-e-urise-qe-po-kercenon-miliona-jete\/"},"modified":"2026-05-02T18:48:25","modified_gmt":"2026-05-02T18:48:25","slug":"nga-lufta-te-uria-kriza-e-urise-qe-po-kercenon-miliona-jete","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/05\/02\/nga-lufta-te-uria-kriza-e-urise-qe-po-kercenon-miliona-jete\/","title":{"rendered":"Nga Lufta te Uria: Kriza e Urise q\u00eb Po K\u00ebrc\u00ebnon Miliona Jet\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>Nj\u00eb kriz\u00eb plehrash e lindur n\u00eb Ngushtic\u00ebn e Hormuzit po i afrohet vendeve m\u00eb t\u00eb brishta t\u00eb bot\u00ebs \u2014 dhe fatura e saj tashm\u00eb po mb\u00ebrrin n\u00eb Tiran\u00eb<\/p>\n<p>N\u00eb m\u00ebngjesin e 28 shkurtit 2026, nd\u00ebrsa avion\u00eb amerikan\u00eb dhe izraelit\u00eb godit\u00ebn infrastruktur\u00ebn ushtarake iraniane dhe vran\u00eb Udh\u00ebheq\u00ebsin Suprem Ali Khamenei, Garda Revolucionare mbylli Ngushtic\u00ebn e Hormuzit. Vendimi u njoftua n\u00eb terma ushtarak\u00eb. Pasojat e tij do t\u00eb maten n\u00eb kalori.<\/p>\n<p>Rreth nj\u00eb e treta e tregtis\u00eb globale detare t\u00eb plehrave kimike zakonisht kalon p\u00ebrmes Ngushtic\u00ebs s\u00eb Hormuzit, e cila \u00ebsht\u00eb pothuajse plot\u00ebsisht e mbyllur q\u00eb nga sulmi. Ngushtica nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb pik\u00eb ngushtimi p\u00ebr naft\u00ebn \u2014 ajo \u00ebsht\u00eb, n\u00eb gjuh\u00ebn e ekonomis\u00eb bujq\u00ebsore, fyti i sistemit ushqimor t\u00eb bot\u00ebs. Rajoni i Gjirit prodhon gati gjysm\u00ebn e ures\u00eb n\u00eb bot\u00eb dhe 30 p\u00ebr qind t\u00eb amoniakut. Kur ngushtica u mbyll, kjo furnizim u ndal. Tranzitet e anijeve ran\u00eb nga rreth 130 n\u00eb dit\u00eb n\u00eb shkurt n\u00eb vet\u00ebm 6 n\u00eb mars \u2014 nj\u00eb r\u00ebnie prej rreth 95 p\u00ebr qind.<\/p>\n<p>Tregjet reaguan pothuajse menj\u00ebher\u00eb. Sipas Qendr\u00ebs p\u00ebr Studime Strategjike dhe Nd\u00ebrkomb\u00ebtare, \u00e7mimet e ures\u00eb n\u00eb portin e importit n\u00eb New Orleans u rrit\u00ebn nga 516 dollar\u00eb p\u00ebr ton metrik m\u00eb 27 shkurt n\u00eb 683 dollar\u00eb m\u00eb 5 mars \u2014 nj\u00eb rritje prej 32 p\u00ebr qind brenda nj\u00eb jave. \u00c7mimet FOB p\u00ebr ure granulare tani luhaten midis 800 dhe 900 dollar\u00eb p\u00ebr ton, nga 493 dollar\u00eb para konfliktit. T\u00eb pakt\u00ebn 21 anije me pothuajse nj\u00eb milion ton plehra jan\u00eb bllokuar n\u00eb Gjirin Persik. Ngarkesat q\u00ebndrojn\u00eb. Dritaret e mbjelljes nuk presin.<\/p>\n<p>P\u00ebr shumic\u00ebn e shqiptar\u00ebve, nj\u00eb luft\u00eb n\u00eb Gjirin Persik duket si lajm i larg\u00ebt \u2014 di\u00e7ka q\u00eb rrit \u00e7mimin e karburantit, jo t\u00eb buk\u00ebs. Ky supozim po b\u00ebhet gjithnj\u00eb e m\u00eb i v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019u mbajtur. N\u00eb dymb\u00ebdhjet\u00eb dit\u00ebt e para t\u00eb konfliktit, shqiptar\u00ebt paguanin 10 deri n\u00eb 13 p\u00ebr qind m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr karburant n\u00eb tregun me pakic\u00eb krahasuar me para luft\u00ebs, me \u00e7mimet q\u00eb u rrit\u00ebn nga 175 lek\u00eb n\u00eb 193 lek\u00eb p\u00ebr lit\u00ebr. Ky \u00ebsht\u00eb tronditja e dukshme. Ajo e padukshme po l\u00ebviz m\u00eb ngadal\u00eb n\u00eb zinxhir\u00ebt e furnizimit dhe do t\u00eb godas\u00eb m\u00eb fort. FMN ka rishikuar parashikimin p\u00ebr inflacionin vjetor n\u00eb Shqip\u00ebri, nga 3 p\u00ebr qind n\u00eb 3.7 p\u00ebr qind p\u00ebr vitin 2026. N\u00eb mars, inflacioni arriti 2.6 p\u00ebr qind \u2014 niveli m\u00eb i lart\u00eb n\u00eb dy vite.<\/p>\n<p>Bujq\u00ebsia shqiptare ishte tashm\u00eb n\u00ebn presion strukturor para fillimit t\u00eb kriz\u00ebs. T\u00eb dh\u00ebnat e INSTAT tregojn\u00eb se n\u00eb tremujorin e par\u00eb t\u00eb 2026 importet e ushqimeve u rrit\u00ebn me rreth 19 p\u00ebr qind. Fermer\u00ebt shqiptar\u00eb p\u00ebrballen me rritje t\u00eb fort\u00eb t\u00eb kostove t\u00eb inputeve \u2014 fara, plehra dhe sidomos karburant. Ndryshe nga vendet e rajonit, subvencionet n\u00eb Shqip\u00ebri mbeten nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb ul\u00ebtat, duke e b\u00ebr\u00eb prodhimin vendas t\u00eb shtrenjt\u00eb q\u00eb n\u00eb burim. Furnizimi ushqimor gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb varet nga importet nga Greqia, Turqia dhe Egjipti \u2014 vende q\u00eb tani po p\u00ebrballen me t\u00eb nj\u00ebjtat tronditje kostosh. Kur k\u00ebto vende goditen, efekti n\u00eb Shqip\u00ebri \u00ebsht\u00eb i menj\u00ebhersh\u00ebm.<\/p>\n<p>Ajo q\u00eb e dallon k\u00ebt\u00eb kriz\u00eb nga t\u00eb tjerat \u00ebsht\u00eb pakthyeshm\u00ebria e ciklit bujq\u00ebsor. Plehu q\u00eb nuk p\u00ebrdoret gjat\u00eb sezonit t\u00eb mbjelljes nuk mund t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsohet m\u00eb von\u00eb. FAO paralajm\u00ebron se n\u00ebse nd\u00ebrprerja zgjat tre muaj ose m\u00eb shum\u00eb, rreziqet rriten ndjesh\u00ebm, duke ndikuar n\u00eb mbjelljet e vitit 2026 dhe m\u00eb tej, me ulje t\u00eb rendimenteve p\u00ebr grurin, orizin dhe misrin. Sezoni i dob\u00ebt i vitit 2027 do t\u00eb p\u00ebrcaktohet nga ajo q\u00eb fermer\u00ebt mund ose nuk mund t\u00eb mbjellin tani.<\/p>\n<p>Sudani hyn n\u00eb k\u00ebt\u00eb kriz\u00eb n\u00eb nj\u00eb nga momentet m\u00eb t\u00eb brishta t\u00eb historis\u00eb s\u00eb tij moderne. Ai varet nga Gjiri p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se 50 p\u00ebr qind t\u00eb plehrave kimike \u2014 m\u00eb shum\u00eb se \u00e7do vend tjet\u00ebr n\u00eb bot\u00eb. Rreth 40 p\u00ebr qind e popullsis\u00eb s\u00eb Sudanit, afro 19 milion njer\u00ebz, po p\u00ebrballen me kushte urie, nd\u00ebrsa rreth nj\u00eb n\u00eb tre persona \u00ebsht\u00eb i zhvendosur. Sezoni i mbjelljes s\u00eb tij po afrohet, por furnizimet jan\u00eb t\u00eb bllokuara.<\/p>\n<p>Kenia siguron 40 p\u00ebr qind t\u00eb plehrave dhe 90 p\u00ebr qind t\u00eb grurit nga i nj\u00ebjti rajon. Somalia, Bangladeshi dhe Jordania p\u00ebrballen me ekspozim t\u00eb ngjash\u00ebm. Brezi i Sahelit \u2014 Mali, Burkina Faso, \u00c7adi, Nigeri \u2014 po p\u00ebrjeton nj\u00ebkoh\u00ebsisht konflikte, zhvendosje dhe r\u00ebnie t\u00eb korrjeve. Mbi 90 p\u00ebr qind e plehrave n\u00eb Afrik\u00eb importohen.<\/p>\n<p>Bangladeshi ka rezerva q\u00eb zgjasin vet\u00ebm deri n\u00eb mes t\u00eb 2026. Pes\u00eb fabrika vendase jan\u00eb mbyllur p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb gazit, duke rritur var\u00ebsin\u00eb nga importet. Egjipti, nj\u00eb tjet\u00ebr prodhues i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, ka humbur furnizimet me gaz dhe po kalon n\u00eb tregjet m\u00eb t\u00eb shtrenjta t\u00eb LNG-s\u00eb. Egjipti \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb furnizues i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm i Shqip\u00ebris\u00eb, duke e b\u00ebr\u00eb ndikimin t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb.<\/p>\n<p>Historia ka treguar se krizat ushqimore sjellin pasoja politike. N\u00eb vitet 2010\u20132011, rritja 40 p\u00ebr qind e \u00e7mimeve t\u00eb ushqimit ndihmoi n\u00eb rr\u00ebzimin e kat\u00ebr qeverive n\u00eb Lindjen e Mesme dhe Afrik\u00ebn e Veriut. Kriza e vitit 2026 \u00ebsht\u00eb m\u00eb e madhe, m\u00eb e gjer\u00eb dhe prek vende me m\u00eb pak kapacitet financiar p\u00ebr ta p\u00ebrballuar.<\/p>\n<p>Shqip\u00ebria nuk \u00ebsht\u00eb Sudani apo Bangladeshi, por nuk \u00ebsht\u00eb as e izoluar. Ekonomia e saj mbetet e varur nga importet dhe e ekspozuar ndaj inflacionit t\u00eb jasht\u00ebm. N\u00ebse nafta arrin 150 dollar\u00eb p\u00ebr fu\u00e7i, \u00e7mimi i karburantit n\u00eb Shqip\u00ebri mund t\u00eb shkoj\u00eb deri n\u00eb 260 lek\u00eb p\u00ebr lit\u00ebr. Kjo ndikon n\u00eb \u00e7do hallk\u00eb t\u00eb zinxhirit ushqimor.<\/p>\n<p>FAO paralajm\u00ebron se nj\u00eb kriz\u00eb e zgjatur n\u00eb Hormuz mund t\u00eb shkaktoj\u00eb katastrof\u00eb globale ushqimore. D\u00ebrgesat e plehrave po devijohen drejt vendeve m\u00eb t\u00eb pasura, duke l\u00ebn\u00eb vendet m\u00eb t\u00eb varfra t\u00eb p\u00ebrballen me mungesa dhe inflacion.<\/p>\n<p>N\u00eb planin afatgjat\u00eb, ekspert\u00ebt theksojn\u00eb nevoj\u00ebn p\u00ebr politika q\u00eb ulin var\u00ebsin\u00eb nga importet: rritje t\u00eb produktivitetit, zinxhir\u00eb m\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr furnizimi dhe rezerva strategjike. Por k\u00ebto masa k\u00ebrkojn\u00eb koh\u00eb \u2014 koh\u00eb q\u00eb kriza aktuale nuk e jep.<\/p>\n<p>Ndryshe nga nafta, vendet e G7 nuk kan\u00eb rezerva strategjike p\u00ebr plehra kimike. Sistemi global \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar p\u00ebr t\u00eb mbrojtur energjin\u00eb, jo ushqimin.<\/p>\n<p>Edhe n\u00ebse konflikti ndalet dhe Ngushtica e Hormuzit rihapet, rikthimi i prodhimit dhe transportit mund t\u00eb marr\u00eb jav\u00eb t\u00eb t\u00ebra. Portet duhet t\u00eb pastrohen, sigurimet t\u00eb normalizohen, anijet t\u00eb riorganizohen. FAO paralajm\u00ebron se shum\u00eb fermer\u00eb tashm\u00eb kan\u00eb ndryshuar planet e mbjelljes p\u00ebr vitin 2026.<\/p>\n<p>Sot, mbi 318 milion njer\u00ebz n\u00eb bot\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb kushte krize ushqimore. Dy uri t\u00eb m\u00ebdha po ndodhin nj\u00ebkoh\u00ebsisht n\u00eb Gaza dhe Sudan \u2014 hera e par\u00eb k\u00ebt\u00eb shekull. Nd\u00ebrkoh\u00eb, kriza e plehrave ende nuk ka arritur plot\u00ebsisht n\u00eb tregje dhe tavolina.<\/p>\n<p>P\u00ebr shqiptar\u00ebt, rreziku i menj\u00ebhersh\u00ebm nuk \u00ebsht\u00eb uria, por nj\u00eb presion i vazhduesh\u00ebm mbi fuqin\u00eb bler\u00ebse, i shkaktuar nga var\u00ebsia nga importet dhe dob\u00ebsia e prodhimit vendas. Kriza do t\u00eb ndihet fillimisht n\u00eb vendet m\u00eb t\u00eb ekspozuara, por efekti do t\u00eb p\u00ebrhapet gradualisht n\u00eb \u00e7do ekonomi t\u00eb lidhur.<\/p>\n<p>T\u00eb korrat q\u00eb nuk u mboll\u00ebn jan\u00eb uria q\u00eb nuk mund t\u00eb parandalohet m\u00eb. Kur ajo t\u00eb shfaqet n\u00eb statistika, koha p\u00ebr ta ndalur do t\u00eb ket\u00eb kaluar prej muajsh. Dhe ajo koh\u00eb \u00ebsht\u00eb tani.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb kriz\u00eb plehrash e lindur n\u00eb Ngushtic\u00ebn e Hormuzit po i afrohet vendeve m\u00eb t\u00eb brishta t\u00eb bot\u00ebs \u2014 dhe fatura e saj tashm\u00eb po mb\u00ebrrin n\u00eb Tiran\u00eb N\u00eb m\u00ebngjesin e 28 shkurtit 2026, nd\u00ebrsa avion\u00eb amerikan\u00eb dhe izraelit\u00eb godit\u00ebn infrastruktur\u00ebn ushtarake iraniane dhe vran\u00eb Udh\u00ebheq\u00ebsin Suprem Ali Khamenei, Garda Revolucionare mbylli Ngushtic\u00ebn e Hormuzit. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-85375","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/85375","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=85375"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/85375\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=85375"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=85375"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=85375"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}