{"id":84162,"date":"2026-04-26T13:48:21","date_gmt":"2026-04-26T13:48:21","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/04\/26\/efektet-e-raundit-te-dyte\/"},"modified":"2026-04-26T13:48:21","modified_gmt":"2026-04-26T13:48:21","slug":"efektet-e-raundit-te-dyte","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/04\/26\/efektet-e-raundit-te-dyte\/","title":{"rendered":"Efektet e raundit t\u00eb dyt\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>Nd\u00ebrsa raketat dhe dron\u00ebt fluturojn\u00eb mbi Gjirin Persik, ndikimi i tyre po ndihet nj\u00eb oqean m\u00eb tej. Kjo luft\u00eb \u00ebsht\u00eb \u201cnj\u00eb kriz\u00eb aziatike\u201d, tha Vivian Balakrishnan, ministri i Jasht\u00ebm i Singaporit.<\/p>\n<p>Rreth 80% e naft\u00ebs dhe 90% e gazit q\u00eb zakonisht kalojn\u00eb p\u00ebrmes Ngushtic\u00ebs s\u00eb Hormuzit jan\u00eb t\u00eb destinuara p\u00ebr tregjet aziatike.<\/p>\n<p>Vendet e varfra po goditen m\u00eb fort. N\u00eb Filipine, m\u00eb shum\u00eb se 90% e importeve t\u00eb energjis\u00eb vijn\u00eb nga Lindja e Mesme; Bangladeshi, India dhe Pakistani marrin pothuajse dy t\u00eb tretat e furnizimeve t\u00eb tyre totale me gaz natyror t\u00eb l\u00ebngsh\u00ebm p\u00ebrmes k\u00ebsaj ngushtice.<\/p>\n<p>Por vendet e pasura aziatike nuk jan\u00eb aspak t\u00eb mbrojtura. Japonia ka rezerva strategjike nafte t\u00eb barasvlershme me 254 dit\u00eb k\u00ebrkes\u00eb t\u00eb brendshme, nj\u00eb mbrojtje e krijuar pas goditjeve t\u00eb naft\u00ebs n\u00eb vitet 1970.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, sh\u00ebrbimet e autobus\u00ebve dhe trageteve n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin jan\u00eb kufizuar p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb furnizimit.<\/p>\n<p>Banjat termale japoneze po hasin v\u00ebshtir\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb mbuluar kostot teksa \u00e7mimet e karburantit rriten; disa prej tyre n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin kan\u00eb njoftuar mbyllje t\u00eb p\u00ebrkohshme ose t\u00eb p\u00ebrhershme.<\/p>\n<p>Yamayoshi Seika, nj\u00eb prodhues i njohur ushqimesh, u detyrua t\u00eb ndalonte p\u00ebrkoh\u00ebsisht prodhimin e patatinave, pasi i mbaroi nafta e r\u00ebnd\u00eb p\u00ebr pajisjet e skuqjes.<\/p>\n<p>Mbyllja e ngushtic\u00ebs paraqet tre rreziqe t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr ekonomit\u00eb aziatike. I pari \u00ebsht\u00eb rritja e \u00e7mimeve t\u00eb karburantit. Kjo do t\u00eb rris\u00eb kostot edhe n\u00eb sektor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb dhe do t\u00eb frenoj\u00eb rritjen ekonomike, duke shkaktuar potencialisht nj\u00eb spirale stagflacioni.<\/p>\n<p>Ndikimi i menj\u00ebhersh\u00ebm po ndihet nga drejtuesit e mjeteve n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb rajonin, por ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb Azin\u00eb Juglindore.<\/p>\n<p>N\u00eb nivel global, \u00e7mimet e benzin\u00ebs jan\u00eb rritur me 14% q\u00eb nga fillimi i luft\u00ebs; n\u00eb vendet e Azis\u00eb Juglindore, shifra \u00ebsht\u00eb 42%. \u00c7mimet n\u00eb Filipine dhe Mianmar jan\u00eb rritur me m\u00eb shum\u00eb se 70%, nd\u00ebr rritjet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb bot\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb pjes\u00eb t\u00eb tjera t\u00eb Azis\u00eb, si India dhe Bangladeshi, rritja ende nuk \u00ebsht\u00eb ndier n\u00eb pikat e karburantit, por kjo vet\u00ebm sepse qeverit\u00eb e tyre kontrollojn\u00eb \u00e7mimet e karburantit. M\u00eb 27 mars, qeveria indiane tha se do t\u00eb ulte akciz\u00ebn qendrore mbi benzin\u00ebn dhe naft\u00ebn p\u00ebr t\u00eb mos lejuar rritjen e \u00e7mimeve.<\/p>\n<p>Australia dhe Vietnami kan\u00eb premtuar masa t\u00eb ngjashme p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrthithur rritjen e \u00e7mimeve t\u00eb naft\u00ebs. N\u00eb Koren\u00eb e Jugut, e cila importon 70% t\u00eb naft\u00ebs s\u00eb saj nga Lindja e Mesme, qeveria ka vendosur nj\u00eb tavan p\u00ebr \u00e7mimet e karburantit p\u00ebr t\u00eb kufizuar d\u00ebmin.<\/p>\n<p>Rreziku i dyt\u00eb, p\u00ebr rrjedhoj\u00eb, lidhet me bilancet fiskale t\u00eb qeverive aziatike. Shum\u00eb prej tyre tashm\u00eb shpenzojn\u00eb ndjesh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb subvencionuar energjin\u00eb ose p\u00ebr t\u00eb vendosur \u00e7mimet e karburantit, por hap\u00ebsira fiskale p\u00ebr nd\u00ebrhyrje t\u00eb tilla ndryshon shum\u00eb nga nj\u00eb vend n\u00eb tjetrin.<\/p>\n<p>N\u00eb Indonezi, rritja e subvencioneve t\u00eb karburantit mund t\u00eb b\u00ebj\u00eb q\u00eb vendi t\u00eb shkel\u00eb kufirin e deficitit fiskal prej 3% t\u00eb PBB-s\u00eb.<\/p>\n<p>Besimi i investitor\u00ebve, tashm\u00eb i brisht\u00eb, do t\u00eb d\u00ebmtohej m\u00eb tej. Pakistani, i goditur nga mungesa e likuiditetit dhe n\u00ebn mbik\u00ebqyrjen e FMN-s\u00eb, \u00ebsht\u00eb detyruar tashm\u00eb t\u00eb rris\u00eb \u00e7mimet e karburantit me 20%.<\/p>\n<p>Presione t\u00eb tilla mund t\u00eb t\u00ebrheqin v\u00ebmendjen e pad\u00ebshiruar t\u00eb spekulator\u00ebve q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb monedha t\u00eb dob\u00ebta. Thuhet se Ministria japoneze e Financave po shqyrton tashm\u00eb nd\u00ebrhyrjen n\u00eb tregun e kontratave t\u00eb s\u00eb ardhmes t\u00eb naft\u00ebs p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur Jenin.<\/p>\n<p>Pavar\u00ebsisht \u00e7far\u00eb b\u00ebjn\u00eb qeverit\u00eb, nj\u00eb pjes\u00eb e inflacionit \u00ebsht\u00eb e pashmangshme. Aty ku qeverit\u00eb nuk p\u00ebrthithin rritjen e kostos s\u00eb naft\u00ebs bruto, \u00e7mimet m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb energjis\u00eb do t\u00eb nxisin inflacionin total.<\/p>\n<p>Vendet importuese t\u00eb naft\u00ebs me monedha t\u00eb dob\u00ebta dhe fatura t\u00eb larta importi, si Filipinet dhe Pakistani, do t\u00eb vuajn\u00eb m\u00eb shum\u00eb.<\/p>\n<p>Por edhe n\u00eb ato vende q\u00eb vendosin tavane \u00e7mimesh p\u00ebr karburantin, lufta n\u00eb Iran do t\u00eb ushtroj\u00eb presion inflacionist p\u00ebrmes kanaleve t\u00eb tjera. \u00c7rregullimet n\u00eb zinxhir\u00ebt e furnizimit do t\u00eb rrisin kostot n\u00eb industri t\u00eb tjera, si kimikatet dhe logjistika.<\/p>\n<p>Forca m\u00eb e madhe inflacioniste mund t\u00eb vij\u00eb p\u00ebrmes ushqimit. Lufta ka p\u00ebrfshir\u00eb af\u00ebrsisht nj\u00eb t\u00eb tret\u00ebn e tregtis\u00eb globale detare t\u00eb plehrave kimike, gj\u00eb q\u00eb do t\u00eb rris\u00eb \u00e7mimet e ushqimeve, ve\u00e7an\u00ebrisht kur t\u00eb nis\u00eb sezoni i mbjelljeve m\u00eb von\u00eb k\u00ebt\u00eb vit.<\/p>\n<p>Banka Aziatike e Zhvillimit kishte parashikuar q\u00eb \u00e7mimet n\u00eb Azi t\u00eb rriteshin vet\u00ebm me 2.1% n\u00eb vitin 2026. Tani ajo paralajm\u00ebron se kjo shif\u00ebr mund t\u00eb kaloj\u00eb 5%, n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb koh\u00ebzgjatjes s\u00eb luft\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00ebse rritja e \u00e7mimeve \u00ebsht\u00eb nj\u00eb problem ekonomik p\u00ebr politik\u00ebb\u00ebr\u00ebsit aziatik\u00eb, disponueshm\u00ebria e karburantit \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje politike dhe gjeografike: problemi i tret\u00eb i madh p\u00ebr Azin\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 254 dit\u00ebve rezerv\u00eb t\u00eb Japonis\u00eb, vler\u00ebsohet se Kina ka mjaftuesh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb mbuluar 100 dit\u00eb. T\u00eb dyja kan\u00eb nisur t\u00eb p\u00ebrdorin k\u00ebto rezerva p\u00ebr t\u00eb leht\u00ebsuar presionin.<\/p>\n<p>Por analiza nga Kpler, nj\u00eb firm\u00eb t\u00eb dh\u00ebnash, sugjeron se situata \u00ebsht\u00eb m\u00eb e brisht\u00eb n\u00eb pjes\u00eb t\u00eb tjera t\u00eb Azis\u00eb. Ajo vler\u00ebson se Filipinet, Vietnami dhe Tajlanda kan\u00eb rezerva nafte n\u00eb tok\u00eb vet\u00ebm sa p\u00ebr t\u00eb mbuluar rreth tri jav\u00eb t\u00eb k\u00ebrkes\u00ebs normale.<\/p>\n<p>Mungesat e af\u00ebrta tashm\u00eb po p\u00ebrmbysin sektor\u00eb t\u00eb t\u00ebr\u00eb. Aviacioni dhe turizmi mund t\u00eb jen\u00eb nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb goditurit. Kina dhe Koreja e Jugut kan\u00eb vendosur kufizime mbi eksportet e karburantit t\u00eb avion\u00ebve nga rafinerit\u00eb e tyre.<\/p>\n<p>Linjat ajrore n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb rajonin kan\u00eb reduktuar fluturimet. Gjat\u00eb jav\u00ebs s\u00eb fundit, rreth gjysma e t\u00eb gjitha anulimeve globale ishin fluturime q\u00eb nisnin nga aeroporte n\u00eb Azi, sipas t\u00eb dh\u00ebnave nga FlightAware, nj\u00eb platform\u00eb monitorimi.<\/p>\n<p>Air New Zealand ka anuluar 1,100 fluturime. Qeverit\u00eb mund t\u00eb nd\u00ebrhyjn\u00eb me masa edhe m\u00eb drastike. Ferdinand Marcos Jr., presidenti i Filipineve, ka paralajm\u00ebruar se pezullimi i fluturimeve \u00ebsht\u00eb \u201cnj\u00eb mund\u00ebsi reale\u201d.<\/p>\n<p>S\u00eb bashku me \u00e7rregullimet n\u00eb inpute t\u00eb tjera, si heliumi dhe alumini, goditja energjetike mund t\u00eb d\u00ebmtoj\u00eb rritjen ekonomike t\u00eb Azis\u00eb.<\/p>\n<p>Banka Aziatike e Zhvillimit parashikon se Azia Juglindore do t\u00eb goditet m\u00eb fort, me norma rritjeje potencialisht 2.3 pik\u00eb p\u00ebrqindjeje m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta n\u00ebse lufta zgjatet.<\/p>\n<p>N\u00eb Azin\u00eb Jugore, banka parashikon se rritja mund t\u00eb bjer\u00eb me 0.8 pik\u00eb p\u00ebrqindjeje. Ngadal\u00ebsimi do t\u00eb kishte pasoja t\u00eb gjera: Azia \u00ebsht\u00eb fabrika e ekonomis\u00eb globale.<\/p>\n<p>Pritet nj\u00eb shtys\u00eb m\u00eb e madhe drejt energjis\u00eb alternative. Energjia diellore po rritet, por kjo shtytje mund t\u00eb p\u00ebrshpejtohet. Shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr automjete elektrike mund t\u00eb fillojn\u00eb t\u00eb qarkullojn\u00eb n\u00eb qytetet e Azis\u00eb Juglindore.<\/p>\n<p>Edhe energjia b\u00ebrthamore do t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb hov t\u00eb ri. K\u00ebt\u00eb jav\u00eb, Vietnami tha se do t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb central b\u00ebrthamor me Rusin\u00eb. Por Azia do t\u2019i rikthehet edhe nj\u00eb burimi t\u00eb njohur dhe ndot\u00ebs energjie: qymyrit.<\/p>\n<p>Qeveria japoneze ka miratuar rikthimin n\u00eb kapacitet t\u00eb plot\u00eb t\u00eb centraleve me qymyr, duke hequr nj\u00eb kufizim t\u00eb vendosur p\u00ebr t\u00eb frenuar emetimet. Zyrtar\u00ebt indian\u00eb, t\u00eb shqet\u00ebsuar p\u00ebr k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr energji elektrike gjat\u00eb ver\u00ebs, kan\u00eb urdh\u00ebruar nj\u00eb central me qymyr n\u00eb shtetin e Gujarat t\u00eb rifilloj\u00eb operacionet.<\/p>\n<p>Shtytja drejt qymyrit nxitet nga shqet\u00ebsimet p\u00ebr stabilitetin politik. Aziatik\u00ebt jan\u00eb t\u00eb ndjesh\u00ebm ndaj \u00e7mimeve t\u00eb energjis\u00eb dhe t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb dalin n\u00eb rrug\u00eb p\u00ebr to: pun\u00ebtor\u00ebt e transportit n\u00eb Filipine kan\u00eb nisur tashm\u00eb protesta.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb goditjes energjetike t\u00eb vitit 2022, kur \u00e7mimet e gazit u rrit\u00ebn pas pushtimit rus t\u00eb Ukrain\u00ebs, trazira politike shp\u00ebrthyen n\u00eb Azin\u00eb Jugore.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin deri n\u00eb tetor 2022, rreth nj\u00eb e kat\u00ebrta e t\u00eb gjitha protestave n\u00eb rajon lidheshin me ushqimin dhe energjin\u00eb, sipas nj\u00eb vler\u00ebsimi nga Friedrich-Ebert-Stiftung, nj\u00eb institut gjerman.<\/p>\n<p>Pas analizimit t\u00eb trazirave sociale n\u00eb 101 vende n\u00eb zhvillim mes viteve 2000 dhe 2020, studiuesit e FMN-s\u00eb gjet\u00ebn nj\u00eb lidhje t\u00eb qart\u00eb midis rritjes s\u00eb \u00e7mimeve t\u00eb karburantit dhe protestave.<\/p>\n<p>K\u00ebto demonstrata mund t\u00eb b\u00ebhen revolucionare: trazirat n\u00eb Sri Lanka, t\u00eb ushqyera nga \u00e7mimet e larta t\u00eb energjis\u00eb, kontribuuan n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb rr\u00ebzimin e qeveris\u00eb n\u00eb vitin 2022.<\/p>\n<p>Ajo q\u00eb nisi si nj\u00eb goditje energjetike mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet n\u00eb nj\u00eb kriz\u00eb politike. \/The Economist<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nd\u00ebrsa raketat dhe dron\u00ebt fluturojn\u00eb mbi Gjirin Persik, ndikimi i tyre po ndihet nj\u00eb oqean m\u00eb tej. Kjo luft\u00eb \u00ebsht\u00eb \u201cnj\u00eb kriz\u00eb aziatike\u201d, tha Vivian Balakrishnan, ministri i Jasht\u00ebm i Singaporit. Rreth 80% e naft\u00ebs dhe 90% e gazit q\u00eb zakonisht kalojn\u00eb p\u00ebrmes Ngushtic\u00ebs s\u00eb Hormuzit jan\u00eb t\u00eb destinuara p\u00ebr tregjet aziatike. Vendet e varfra [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-84162","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/84162","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=84162"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/84162\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=84162"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=84162"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=84162"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}