Nga Andi Hoxhaj<\/p>\n
P\u00ebr qindra vjet n\u00eb Britani, jurit\u00eb kan\u00eb qen\u00eb themeli i sistemit t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb. E drejta p\u00ebr t\u2019u gjykuar nga bashk\u00ebqytetar\u00ebt e tu siguron jo vet\u00ebm q\u00eb drejt\u00ebsia t\u00eb b\u00ebhet, por edhe q\u00eb ajo t\u00eb shihet se po b\u00ebhet. Megjithat\u00eb, qeveria laburiste po p\u00ebrpiqet ta zbeh\u00eb k\u00ebt\u00eb element t\u00eb lasht\u00eb dhe jetik t\u00eb proceseve penale.<\/p>\n
Jurit\u00eb ndihmojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb siguruar q\u00eb d\u00ebnimet t\u00eb jen\u00eb n\u00eb p\u00ebrpjes\u00ebtim me krimin; n\u00eb disa raste jurit\u00eb shpallin pafaj\u00ebsi sepse i konsiderojn\u00eb akuzat t\u00eb padrejta.<\/p>\n
Komiteti i Projektligjeve Publike po shqyrton aktualisht projektligjin e propozuar nga qeveria p\u00ebr Gjykatat dhe Tribunalet. Ai pritet t\u2019i raportoj\u00eb Parlamentit n\u00eb fund t\u00eb prillit mbi detajet e projektligjit, pas s\u00eb cil\u00ebs pritet nj\u00eb lexim p\u00ebrfundimtar dhe nj\u00eb votim p\u00ebr ta miratuar ose rr\u00ebzuar at\u00eb n\u00eb maj.<\/p>\n
Projektligji i propozuar do t\u00eb heq\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr gjykim me juri n\u00eb rreth gjysm\u00ebn e rasteve q\u00eb aktualisht shkojn\u00eb para jurive, duke i z\u00ebvend\u00ebsuar ato me gjykime vet\u00ebm nga gjyqtari; do t\u00eb rris\u00eb kompetencat e d\u00ebnimit t\u00eb gjykatave t\u00eb magjistrat\u00ebve n\u00eb 18 ose 24 muaj (nga 12 muaj q\u00eb jan\u00eb aktualisht); dhe do t\u00eb heq\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn automatike p\u00ebr t\u00eb apeluar nj\u00eb vendim ose d\u00ebnim t\u00eb dh\u00ebn\u00eb nga gjykata e magjistrat\u00ebve n\u00eb Gjykat\u00ebn e Kuror\u00ebs.<\/p>\n
Sekretari i drejt\u00ebsis\u00eb David Lammy pretendon se projektligji synon ta b\u00ebj\u00eb drejt\u00ebsin\u00eb m\u00eb t\u00eb drejt\u00eb dhe t\u00eb reduktoj\u00eb grumbullimin e m\u00eb shum\u00eb se 78,000 \u00e7\u00ebshtjeve q\u00eb presin n\u00eb Gjykat\u00ebn e Kuror\u00ebs, me disa gjykime q\u00eb aktualisht jan\u00eb planifikuar p\u00ebr vitet 2029 dhe 2030. Lammy argumenton se gjykimet vet\u00ebm nga gjyqtari do t\u00eb p\u00ebrshpejtojn\u00eb procedurat, duke marr\u00eb rreth 20 p\u00ebr qind m\u00eb pak koh\u00eb sesa gjykimet me juri. Aktualisht, \u00e7\u00ebshtjet mund t\u00eb zgjasin mesatarisht 332 dit\u00eb nga ngritja e akuz\u00ebs deri n\u00eb p\u00ebrfundim.<\/p>\n
Nj\u00eb qasje m\u00eb e mir\u00eb sesa legjislacioni i propozuar nga Lammy do t\u00eb ishte investimi n\u00eb sistemin e drejt\u00ebsis\u00eb, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb ai t\u00eb ket\u00eb burimet e nevojshme p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar grumbullimin e \u00e7\u00ebshtjeve; kriza buron nga shkurtimet e financimit q\u00eb prej viteve 2011\u201312. Qeveria duhet gjithashtu t\u00eb ndaloj\u00eb s\u00eb trajtuari sistemin e drejt\u00ebsis\u00eb si nj\u00eb makineri t\u00eb d\u00ebmtuar dhe ta njoh\u00eb at\u00eb si nj\u00eb infrastruktur\u00eb kritike dhe t\u00eb sofistikuar q\u00eb k\u00ebrkon investime p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar funksionimin.<\/p>\n
Heqja e jurive dhe kufizimi i apelimeve nuk do ta zgjidhte grumbullimin e \u00e7\u00ebshtjeve si\u00e7 sugjeron Lammy; p\u00ebrkundrazi do t\u00eb shkat\u00ebrronte mekanizmat e kontrollit q\u00eb mbrojn\u00eb nga tejkalimi i pushtetit nga shteti dhe do t\u00eb minonte \u00e7do pretendim p\u00ebr nj\u00eb sistem drejt\u00ebsie t\u00eb drejt\u00eb.<\/p>\n
E drejta p\u00ebr gjykim me juri \u00ebsht\u00eb e sanksionuar n\u00eb Magna Carta (1215) dhe n\u00eb Aktin p\u00ebr Shfuqizimin e Gjykat\u00ebs s\u00eb Star Chamber (1641); s\u00eb bashku me t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr apelim, ato jan\u00eb mbrojtje themelore n\u00eb kushtetut\u00ebn e Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Bashkuar. K\u00ebto norma ligjore kan\u00eb ndikuar gjithashtu n\u00eb kushtetuta t\u00eb tjera, si Amendamenti i Gjasht\u00eb i Kushtetut\u00ebs s\u00eb SHBA-s\u00eb dhe neni 38 i Kushtetut\u00ebs s\u00eb Irland\u00ebs.<\/p>\n
Q\u00ebllimi i gjykimit me juri \u00ebsht\u00eb t\u00eb siguroj\u00eb q\u00eb drejt\u00ebsia penale \u2013 nj\u00eb proces n\u00eb thelb kund\u00ebrshtar \u2013 t\u00eb mbetet nj\u00eb mburoj\u00eb kund\u00ebr nj\u00eb shteti potencialisht shtyp\u00ebs, t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuar nga prokuroria. Ajo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb valvul sigurie thelb\u00ebsore brenda sistemit ligjor.<\/p>\n
Jurit\u00eb ndihmojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb siguruar q\u00eb d\u00ebnimet t\u00eb jen\u00eb n\u00eb p\u00ebrpjes\u00ebtim me krimin; n\u00eb disa raste jurit\u00eb shpallin pafaj\u00ebsi sepse i konsiderojn\u00eb akuzat t\u00eb padrejta ose sjelljen e t\u00eb pandehurit t\u00eb domosdoshme apo t\u00eb virtytshme, nd\u00ebrsa gjyqtar\u00ebt mund t\u00eb jen\u00eb m\u00eb t\u00eb prirur t\u00eb shpallin faj\u00ebsi sesa jurit\u00eb.<\/p>\n
Jurit\u00eb gjithashtu reduktojn\u00eb paragjykimet duke bashkuar dymb\u00ebdhjet\u00eb qytetar\u00eb t\u00eb p\u00ebrzgjedhur rast\u00ebsisht me p\u00ebrvoja t\u00eb ndryshme jet\u00ebsore. Sot, 89 p\u00ebr qind e gjyqtar\u00ebve jan\u00eb t\u00eb bardh\u00eb, 61 p\u00ebr qind jan\u00eb burra dhe rreth nj\u00eb e treta kan\u00eb studiuar n\u00eb shkolla private; m\u00eb pak se dhjet\u00eb p\u00ebr qind vijn\u00eb nga shtresa m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta socio-ekonomike.<\/p>\n
Nj\u00eb juri e p\u00ebrzgjedhur nga regjistri zgjedhor mund t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb dik\u00eb q\u00eb e ka l\u00ebn\u00eb shkoll\u00ebn n\u00eb mosh\u00ebn 16-vje\u00e7are, dik\u00eb q\u00eb ka qen\u00eb i papun\u00eb ose ka p\u00ebrjetuar pasiguri strehimi, dik\u00eb q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb pun\u00eb fizike, apo dik\u00eb nga nj\u00eb komunitet me marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb tensionuara me policin\u00eb. K\u00ebto perspektiva sjellin njohuri t\u00eb ndryshme dhe t\u00eb vlefshme p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn se si funksionon shoq\u00ebria.<\/p>\n
Propozimi i qeveris\u00eb p\u00ebr t\u00eb kaluar n\u00eb gjykime vet\u00ebm nga gjyqtari do t\u00eb d\u00ebmtonte t\u00eb pandehurit e ardhsh\u00ebm krahasuar me sistemin aktual. Prandaj Parlamenti duhet t\u00eb refuzoj\u00eb \u00e7do heqje t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs p\u00ebr gjykim me juri \u2013 gjykimet me juri ndihmojn\u00eb n\u00eb dh\u00ebnien e vendimeve t\u00eb drejta.<\/p>\n
Problemi i dyt\u00eb madhor me projektligjin \u00ebsht\u00eb se ai propozon heqjen e t\u00eb drejt\u00ebs p\u00ebr t\u00eb apeluar nj\u00eb vendim t\u00eb gjykat\u00ebs s\u00eb magjistrat\u00ebve, gj\u00eb q\u00eb do t\u00eb minonte t\u00eb drejtat themelore kushtetuese.<\/p>\n
Analiza e fundit e statistikave t\u00eb gjykatave penale tregon se apelimet nga gjykatat e magjistrat\u00ebve n\u00eb Gjykat\u00ebn e Kuror\u00ebs kan\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb t\u00eb lart\u00eb suksesi: mbi 40 p\u00ebr qind e apelimeve kund\u00ebr vendimeve p\u00ebr faj\u00ebsi dhe rreth 47 p\u00ebr qind e apelimeve kund\u00ebr d\u00ebnimit jan\u00eb t\u00eb suksesshme, shpesh duke \u00e7uar n\u00eb p\u00ebrmbysjen e vendimit fillestar.<\/p>\n
Qeveria q\u00eb synon ta b\u00ebj\u00eb sistemin e drejt\u00ebsis\u00eb m\u00eb t\u00eb drejt\u00eb dhe m\u00eb efektiv nuk duhet t\u00eb minoj\u00eb t\u00eb drejtat kushtetuese q\u00eb datojn\u00eb q\u00eb nga Magna Carta. P\u00ebrkundrazi, ajo duhet t\u00eb investoj\u00eb n\u00eb sistemin e drejt\u00ebsis\u00eb, duke e njohur at\u00eb si nj\u00eb infrastruktur\u00eb jetike komb\u00ebtare \u2013 n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin nivel me hekurudhat, rrjetet e energjis\u00eb elektrike dhe sh\u00ebrbimet e sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb dhe arsimit.<\/p>\n
Nj\u00eb sistem drejt\u00ebsie funksional kontribuon ndjesh\u00ebm n\u00eb rritjen ekonomike, nj\u00eb prioritet p\u00ebr qeverin\u00eb laburiste. Sistemi i respektuar i drejt\u00ebsis\u00eb n\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb e Bashkuar \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsor p\u00ebr t\u00eb krijuar besimin e nevojsh\u00ebm p\u00ebr tregtin\u00eb dhe investimet.<\/p>\n
Kufizimi i gjykimeve me juri dhe i t\u00eb drejt\u00ebs p\u00ebr apelim mund t\u00eb duket si nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb e shpejt\u00eb p\u00ebr t\u00eb ulur grumbullimin e \u00e7\u00ebshtjeve, por vonesat burojn\u00eb nga kufizime m\u00eb t\u00eb gjera kapaciteti t\u00eb shkaktuara nga financimi i pamjaftuesh\u00ebm.<\/p>\n
Parlamenti nuk duhet ta miratoj\u00eb projektligjin n\u00eb form\u00ebn e tij aktuale; ai as nuk do ta b\u00ebj\u00eb sistemin e drejt\u00ebsis\u00eb m\u00eb t\u00eb drejt\u00eb dhe as nuk do t\u00eb leht\u00ebsoj\u00eb presionin mbi burgjet. P\u00ebrkundrazi, do t\u00eb rris\u00eb rrezikun e gabimeve gjyq\u00ebsore dhe do t\u00eb g\u00ebrryej\u00eb besimin e publikut te gjykatat.<\/p>\n
Ky besim \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se 800 vjet, q\u00eb nga n\u00ebnshkrimi i Magna Carta, dhe do t\u00eb ishte shum\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb rikthehej.<\/p>\n
Projektligji \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje e vak\u00ebt p\u00ebr t\u00eb mbuluar nj\u00eb problem, q\u00eb n\u00eb vend t\u00eb zgjidhjes do t\u00eb dob\u00ebsonte t\u00eb drejtat kushtetuese t\u00eb qytetar\u00ebve dhe demokracin\u00eb ton\u00eb.<\/p>\n
Shkruar nga:
\nAndi Hoxhaj
\nDr. Andi Hoxhaj OBE \u00ebsht\u00eb pedagog i s\u00eb drejt\u00ebs dhe drejtor i programit t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb europiane LLM n\u00eb King\u2019s College London.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nga Andi Hoxhaj P\u00ebr qindra vjet n\u00eb Britani, jurit\u00eb kan\u00eb qen\u00eb themeli i sistemit t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb. E drejta p\u00ebr t\u2019u gjykuar nga bashk\u00ebqytetar\u00ebt e tu siguron jo vet\u00ebm q\u00eb drejt\u00ebsia t\u00eb b\u00ebhet, por edhe q\u00eb ajo t\u00eb shihet se po b\u00ebhet. Megjithat\u00eb, qeveria laburiste po p\u00ebrpiqet ta zbeh\u00eb k\u00ebt\u00eb element t\u00eb lasht\u00eb dhe jetik t\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-80351","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80351","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=80351"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80351\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=80351"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=80351"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=80351"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}