{"id":79386,"date":"2026-04-01T11:35:29","date_gmt":"2026-04-01T11:35:29","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/04\/01\/sa-para-duhen-per-te-blere-lirine\/"},"modified":"2026-04-01T11:35:29","modified_gmt":"2026-04-01T11:35:29","slug":"sa-para-duhen-per-te-blere-lirine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/04\/01\/sa-para-duhen-per-te-blere-lirine\/","title":{"rendered":"Sa para duhen p\u00ebr t\u00eb bler\u00eb lirin\u00eb?"},"content":{"rendered":"<p>Imagjinoni Shqip\u00ebrin\u00eb e vitit 1938. Dhjetor! Milosh Gjergj Nikolla, 27 vje\u00e7, ishte ndar\u00eb nga jeta kat\u00ebr muaj m\u00eb her\u00ebt nga tuberkulozi, pasi pati b\u00ebrtitur deri n\u00eb fund n\u00eb nj\u00eb protest\u00eb pa mbarim kund\u00ebr skamjes dhe munges\u00ebs s\u00eb progresit. Mbreti ishte martuar tet\u00eb\u00a0 muaj m\u00eb her\u00ebt. N\u00ebn pseudonimin Lumo Sk\u00ebndo, Mit\u2019hat Frash\u00ebri ishte duke shp\u00ebrdoruar pasurin\u00eb e vet personale p\u00ebr t\u00eb mbajtur nj\u00eb librari n\u00eb Tiran\u00eb, nd\u00ebrsa nd\u00ebrtonte at\u00eb q\u00eb m\u00eb pas u b\u00eb fondi fillestar i Bibliotek\u00ebs Komb\u00ebtare. \u201cJo vet\u00ebm\u00a0barkun\u00a0por edhe\u00a0m\u00ebndjen,\u00a0ushqeni!\u201d shkruhej n\u00eb reklam\u00ebn e tij.<\/p>\n<p>Vendi pati p\u00ebrjetuar kriz\u00eb buke dy vjet m\u00eb her\u00ebt dhe qeveria censuronte shtypin.<\/p>\n<p>Nj\u00eb grup intelektual\u00ebsh, (q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb me p\u00ebrjashtim t\u00eb nj\u00eb, burra), ishin mbledhur p\u00ebrreth nj\u00eb reviste kulturore t\u00eb quajtur\u00a0<em>P\u00ebrpjekja shqiptare<\/em>. Dhe e vetmja grua n\u00eb grup, Ollga Plumbi, tregon se nj\u00eb shoqe e saj i pati th\u00ebn\u00eb: \u201cSikur t\u00eb kisha dy-tri nap. pasuri personale, nuk do t\u00eb martohesha kurr\u00eb. Burrat jan\u00eb egoist\u00eb; nuk din\u00eb t\u00eb \u00e7mojn\u00eb vleft\u00ebn personale dhe v\u00ebshtrim i tyre \u00ebsht\u00eb ne t\u00eb hollat q\u00eb mund t\u2019u sjell\u00eb si prik\u00eb ajo q\u00eb do t\u00eb b\u00ebjn\u00eb shoqen e jet\u00ebs!\u201d<\/p>\n<p>Pjesa tjet\u00ebr e shkrimit t\u00eb Plumbit shfaq nj\u00eb Shqip\u00ebri jo fort t\u00eb kuptueshme nga koha jon\u00eb. P\u00ebr zonjush\u00ebn q\u00eb k\u00ebrkon 2-3 mij\u00eb napolona ari si parakusht p\u00ebr t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb zgjedhur t\u00eb martohet apo jo, nuk ekziston opsioni i pun\u00ebsimit. Dhe q\u00ebndrimi i saj kund\u00ebr martes\u00ebs p\u00ebrshkruhet edhe nga vet\u00eb Plumbi (imagjino, personi q\u00eb gjer\u00ebsisht konsiderohet si feministja e hershme shqiptare) si \u201cekstremiz\u00ebm\u201d.<\/p>\n<p>Plumbi flet p\u00ebr nj\u00eb shoq\u00ebri n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn familjet duhej t\u00eb siguronin prik\u00eb n\u00ebse d\u00ebshironin t\u00eb martonin vajz\u00ebn (ose m\u00eb sakt\u00eb, ta hiqnin qafe). Nd\u00ebrsa n\u00ebpun\u00ebsit beqar\u00eb i n\u00ebnshtroheshin nj\u00eb takse mbi beqar\u00ebt, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn, Plumbi mendon se ishte \u201ce drejt\u00eb\u201d dhe se duhej t\u2019i vihej edhe t\u00eb tjer\u00ebve, jo vet\u00ebm n\u00ebpun\u00ebsve. T\u00eb krijohet p\u00ebrshtypja se taksa e beqar\u00ebve paska qen\u00eb nj\u00eb lloj mekanizmi shtr\u00ebngues p\u00ebr t\u00eb rinjt\u00eb, q\u00eb t\u00eb ulnin hund\u00ebn dhe t\u00eb pranonin nj\u00eb grua me prik\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt, ose i shkonin parat\u00eb taks\u00eb. Dhe n\u00eb kontekstin n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn Plumbi shkroi artikullin e saj, \u00e7\u00ebshtja n\u00eb diskutim shtrohet p\u00ebr familje n\u00eb t\u00eb cilat gruaja b\u00ebn sht\u00ebpiaken dhe ka edhe nj\u00eb sh\u00ebrbyese.<\/p>\n<p>Gjithsesi, diskutimi \u00ebsht\u00eb q\u00eb, sa para i jan\u00eb dashur zonjush\u00ebs pa em\u00ebr t\u00eb cituar nga Plumbi p\u00ebr t\u00eb fituar lirin\u00eb dhe si mund ta aktualizojm\u00eb k\u00ebt\u00eb shum\u00eb sot p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb kuptim. E pra, n\u00eb p\u00ebrfundim t\u00eb disa llogaritjeve me logjik\u00eb t\u00eb ndryshme ekonomike, mund t\u00eb themi se nevojat e nj\u00eb vajze t\u00eb vitit 1938 p\u00ebr pasuri personale kan\u00eb qen\u00eb goxha t\u00eb larta.<\/p>\n<p>\u00c7\u00ebshtja e parave si parakusht p\u00ebr lirin\u00eb personale, jo vet\u00ebm p\u00ebr grat\u00eb por edhe p\u00ebr burrat, natyrisht q\u00eb \u00ebsht\u00eb diskutuar gjetk\u00eb n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb. P\u00ebr shembull, te eseja e vitit 1926\u00a0<em>Nj\u00eb dhom\u00eb m\u00eb vete<\/em>, Virginia Woolf flet p\u00ebr 300 paund\u00eb n\u00eb vit, t\u00eb cilat, sipas saj, do t\u00eb mund t\u00eb ndihmonin Charlote Bront\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbushte \u00ebndrrat e saj p\u00ebr t\u00eb udh\u00ebtuar, p\u00ebr t\u00eb par\u00eb jet\u00eb dhe rrjedhimisht, p\u00ebr t\u00eb krijuar l\u00ebnd\u00eb t\u00eb par\u00eb p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb libra t\u00eb mir\u00eb. Bront\u00eb ka qen\u00eb nj\u00eb nga tre motrat shkrimtare t\u00eb shekullit t\u00eb 19, personazhe t\u00eb trishta q\u00eb krijuan let\u00ebrsi t\u00eb madhe nga nj\u00eb sht\u00ebpi e varf\u00ebr. Nd\u00ebrsa vet\u00eb personazhi imagjinar i Woolf, rr\u00ebfimtarja e eses\u00eb n\u00eb fjal\u00eb, thot\u00eb se asaj i doli fati kur nj\u00eb hall\u00eb vdiq n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb aksidentale dhe i la nj\u00eb pasuri q\u00eb i siguronte t\u00eb ardhura prej 500 paund\u00ebsh n\u00eb vit. \u201cNdodhi af\u00ebrsisht n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb kur grat\u00eb fituan t\u00eb drejt\u00ebn e vot\u00ebs,\u201d thot\u00eb Woolf, nd\u00ebrsa thekson se n\u00ebse i duhet t\u00eb zgjedh\u00eb mes parave dhe t\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb vot\u00ebs, natyrisht q\u00eb zgjedh parat\u00eb.<\/p>\n<p>Ca vite m\u00eb von\u00eb, George Orwell pati fatin q\u00eb nj\u00eb shok i tij t\u2019i dhuronte 300 paund\u00eb p\u00ebr t\u00eb kaluar disa muaj t\u00eb mir\u00eb pa kok\u00eb\u00e7arje. Ishte viti 1939 dhe Orwell ishte kthyer nga Lufta e Spanj\u00ebs, i plagosur dhe n\u00eb nevoj\u00eb t\u00eb d\u00ebshp\u00ebruar p\u00ebr \u201ccigare t\u00eb mira dhe ushqim t\u00eb mir\u00eb\u201d, si\u00e7 shkroi te\u00a0<em>Lavdi Katalonis\u00eb.\u00a0<\/em>T\u00eb treqind paund\u00ebt e ndihmuan Orwell q\u00eb t\u00eb shkonte n\u00eb Marok dhe t\u00eb jetonte pa kok\u00eb\u00e7arje p\u00ebr gjasht\u00eb muaj, periudh\u00eb gjat\u00eb s\u00eb cil\u00ebs shkroi romanin\u00a0<em>Dalje p\u00ebr aj\u00ebr<\/em>, at\u00eb q\u00eb nga shum\u00eb kritik\u00eb vler\u00ebsohet si m\u00eb i mir\u00eb, ndon\u00ebse kurrsesi jo aq popullor sa\u00a0<em>1984<\/em>\u00a0dhe\u00a0<em>Ferma e Kafsh\u00ebve<\/em>. Dhe nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7udi q\u00eb t\u00eb 300 paund\u00ebt e b\u00ebn\u00eb Orwell paksa borgjez. K\u00ebshtu, Enciklopedia Britanike p\u00ebrshkruan k\u00ebt\u00eb episod nga krijimtaria e Orwell si \u201cshfaqje paradoksale e dellit konservator\u201d.<\/p>\n<p>Ne e kemi shum\u00eb kollaj q\u00eb t\u00eb dim\u00eb se sa vlejn\u00eb sot t\u00eb 300 paund\u00ebt e Orwell m\u00eb 1939 apo t\u00eb 500 paund\u00ebt e Virginia Woolf m\u00eb 1926. Studimet mbi historin\u00eb ekonomike kan\u00eb llogaritur me nj\u00eb hamend\u00ebsim goxha t\u00eb sakt\u00eb se sa konvertohen k\u00ebto shuma sot. K\u00ebshtu, t\u00eb 300 paund\u00ebt e vitit \u201939 konvertohen n\u00eb rreth 25 mij\u00eb paund\u00eb sot, pra Orwell ka pasur rreth 4200 paund n\u00eb muaj p\u00ebr gjasht\u00eb muaj me radh\u00eb p\u00ebr t\u00eb shkruar romanin e tij \u201cme dell konservator\u201d. Nd\u00ebrsa t\u00eb 500 paund\u00ebt q\u00eb Woolf p\u00ebrfitonte \u00e7do vit nga pasuria e l\u00ebn\u00eb nga halla n\u00eb Indi, vlejn\u00eb sot af\u00ebrsisht 40 mij\u00eb.<\/p>\n<p>T\u00eb 2-3 mij\u00eb napolonat pasuri q\u00eb zonjusha e vitit 1938 k\u00ebrkonte si \u00e7mim p\u00ebr lirin\u00eb e vet jan\u00eb m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira q\u00eb t\u00eb ekuivalentohen. Napoloni \u00ebsht\u00eb emri popullor me t\u00eb cilin njihej at\u00ebhere dhe vijon t\u00eb njihet edhe sot, monedha kryesore e arit t\u00eb emetuar n\u00eb vendet e Bashkimit Monetar Latin, nj\u00eb sistem i shekullit t\u00eb n\u00ebnt\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb, i cili n\u00eb origjin\u00eb u krijua nga Napoleon Bonapardi. Vet\u00eb monedha n\u00eb fjal\u00eb mban sh\u00ebnimin 20 frang kur \u00ebsht\u00eb franceze apo belge (apo shqiptare) dhe 20 lira kur \u00ebsht\u00eb italiane. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb monedh\u00eb me pesh\u00eb 6.42 gram\u00eb dhe me past\u00ebrti 900 p\u00ebr mij\u00eb ose 21.6 karat. Kjo ishte nj\u00eb monedh\u00eb q\u00eb njer\u00ebzit e mbanin p\u00ebr thesar sepse p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrdorur n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme ishte aspak praktike. P\u00ebr nga pesha e arit, sot nj\u00eb monedh\u00eb e till\u00eb kushton rreth 728 euro dhe, n\u00ebse shkon t\u00eb b\u00ebsh pazar me nj\u00eb t\u00eb till\u00eb, ka gjasa do t\u00eb mbetesh pa bler\u00eb asgj\u00eb sepse shit\u00ebsit v\u00ebshtir\u00eb se do t\u00eb ken\u00eb para mjaftuesh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb t\u00eb kthyer kusur.<\/p>\n<p>M\u00ebnyra se si studiuesit n\u00eb vendet e zhvilluara kan\u00eb gjetur vler\u00ebn e sotme t\u00eb nj\u00eb monedhe t\u00eb, fjala vjen, vitit 1938, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmes shport\u00ebs s\u00eb mallrave. G\u00ebrmohet n\u00ebp\u00ebr arkiva p\u00ebr \u00e7mimet e mallrave kryesore, llogaritet se sa mall blihet me nj\u00eb napolon ar dhe pastaj shikohet se sa para nevojiten sot p\u00ebr t\u00eb bler\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtat mallra. N\u00eb Shqip\u00ebri nuk \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb ndonj\u00eb studim i till\u00eb k\u00ebshtu q\u00eb duhet t\u2019i biem m\u00eb shkurt p\u00ebr t\u00eb zbuluar \u201c\u00e7mimin e liris\u00eb\u201d. Napoloni i arit p\u00ebrmbante 20 frang nd\u00ebrsa \u00e7do frang p\u00ebrmbante pes\u00eb lek\u00eb. Rroga e nj\u00eb pun\u00ebtori me m\u00ebditje n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb ka qen\u00eb rreth 5 lek\u00eb apo nj\u00eb frang n\u00eb dit\u00eb, gj\u00eb q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb p\u00ebr nj\u00eb napolon bliheshin 20 dit\u00eb pun\u00eb. N\u00ebse marrim si \u00e7mim sot t\u00eb dit\u00ebs s\u00eb pun\u00ebs s\u00eb pun\u00ebtorit pag\u00ebn minimale zyrtare, q\u00eb \u00ebsht\u00eb rreth 2 mij\u00eb lek\u00eb n\u00eb dit\u00eb, at\u00ebhere i bie q\u00eb 1 napolon ar me \u00e7mimet e sotme \u00ebsht\u00eb i barazvlefsh\u00ebm me af\u00ebrsisht 40 mij\u00eb lek\u00eb (ose rreth 400 euro). Kjo sugjeron q\u00eb p\u00ebr nj\u00eb zonjush\u00eb n\u00eb vitin 1939, nevojitej nj\u00eb pasuri personale prej 800 mij\u00eb deri n\u00eb 1.2 milion\u00eb euro p\u00ebr t\u00eb zgjedhur t\u00eb mos martohej. \/BIRN<\/p>\n<p>The post <a href=\"https:\/\/lapsi.al\/2026\/04\/01\/sa-para-duhen-per-te-blere-lirine\/\">Sa para duhen p\u00ebr t\u00eb bler\u00eb lirin\u00eb?<\/a> appeared first on <a href=\"https:\/\/lapsi.al\/\">Lapsi.al<\/a>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Imagjinoni Shqip\u00ebrin\u00eb e vitit 1938. Dhjetor! Milosh Gjergj Nikolla, 27 vje\u00e7, ishte ndar\u00eb nga jeta kat\u00ebr muaj m\u00eb her\u00ebt nga tuberkulozi, pasi pati b\u00ebrtitur deri n\u00eb fund n\u00eb nj\u00eb protest\u00eb pa mbarim kund\u00ebr skamjes dhe munges\u00ebs s\u00eb progresit. Mbreti ishte martuar tet\u00eb\u00a0 muaj m\u00eb her\u00ebt. N\u00ebn pseudonimin Lumo Sk\u00ebndo, Mit\u2019hat Frash\u00ebri ishte duke shp\u00ebrdoruar pasurin\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-79386","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/79386","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=79386"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/79386\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=79386"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=79386"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=79386"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}