28 marsi nuk duhet t\u00eb kaloj\u00eb n\u00eb heshtje n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb dat\u00eb, n\u00eb vitin 2008, nj\u00eb hetim n\u00eb faqen e par\u00eb t\u00eb The New York Times, i raportuar nga C. J. Chivers \u2013 nj\u00eb gazetar fitues i \u00e7mimit Pulitzer \u2013 zbuloi at\u00eb q\u00eb u njoh si skandali i trafikut t\u00eb arm\u00ebve AEY \u2013 nj\u00eb skem\u00eb q\u00eb shkonte shum\u00eb p\u00ebrtej disa kontraktor\u00ebve t\u00eb rinj t\u00eb pakujdessh\u00ebm dhe hynte thell\u00eb n\u00eb kryq\u00ebzimin e err\u00ebt t\u00eb politik\u00ebs, korrupsionit dhe pushtetit.<\/p>\n
E di k\u00ebt\u00eb jo si v\u00ebzhgues i larg\u00ebt, por si dikush i p\u00ebrfshir\u00eb drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb nxjerrjen n\u00eb drit\u00eb t\u00eb asaj historie. Me ndihm\u00ebn e t\u00eb ndjerit Kosta Trebicka, i cili siguroi regjistrime dhe dokumentacion, punova p\u00ebr t\u00eb siguruar q\u00eb provat t\u00eb arrinin si n\u00eb shtyp, ashtu edhe n\u00eb Departamentin Amerikan t\u00eb Drejt\u00ebsis\u00eb. Trebicka e pagoi at\u00eb guxim me jet\u00ebn e tij \u2013 u gjet i vdekur m\u00eb von\u00eb at\u00eb vit n\u00eb nj\u00eb rrug\u00eb t\u00eb larg\u00ebt, n\u00eb rrethana q\u00eb shum\u00eb i konsiderojn\u00eb ende thell\u00ebsisht t\u00eb dyshimta.<\/p>\n
R\u00ebnd\u00ebsia e atij hetimi shkoi shum\u00eb p\u00ebrtej raportimit fillestar. Skandali AEY u b\u00eb m\u00eb von\u00eb baza e librit t\u00eb Guy Lawson Arms and the Dudes, i cili nga ana e tij frym\u00ebzoi filmin hollivudian War Dogs, me Jonah Hill dhe Bradley Cooper n\u00eb role kryesore. Ajo q\u00eb u portretizua n\u00eb ekran si nj\u00eb histori e tregtar\u00ebve t\u00eb rinj t\u00eb pamatur t\u00eb arm\u00ebve kishte rr\u00ebnj\u00eb n\u00eb nj\u00eb rrjet shum\u00eb m\u00eb serioz dhe shqet\u00ebsues lidhjesh politike dhe korrupsioni \u2013 elemente q\u00eb ishin vet\u00ebm pjes\u00ebrisht t\u00eb dukshme p\u00ebr publikun.<\/p>\n
Pothuajse dy dekada m\u00eb von\u00eb, t\u00eb nj\u00ebjtat modele vazhdojn\u00eb. Dhe i nj\u00ebjti em\u00ebr mbetet n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb tyre: Sali Berisha.<\/p>\n
Kur skandali AEY shp\u00ebrtheu fillimisht n\u00eb faqen e par\u00eb t\u00eb The New York Times, kryeministri i at\u00ebhersh\u00ebm Sali Berisha \u2013 n\u00ebn mandatin e t\u00eb cilit ndodh\u00ebn ngjarjet, dhe zyra e t\u00eb cilit \u2013 si dhe djali i tij \u2013 u implikuan drejtp\u00ebrdrejt si nga Kosta Trebicka, ashtu edhe nga Efraim Diveroli \u2013 nuk u p\u00ebrgjigj me llogaridh\u00ebnie, por duke e quajtur gazet\u00ebn \u201clet\u00ebr tualeti\u201d. Sh\u00ebnimi nuk ishte thjesht i vulg\u00ebt; ishte zbulues. Pasqyronte nj\u00eb q\u00ebndrim ndaj s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs dhe llogaridh\u00ebnies q\u00eb vazhdon t\u00eb karakterizoj\u00eb sjelljen e tij politike.<\/p>\n
Sot, Berisha paraqitet si kampion i opozit\u00ebs, duke organizuar protesta q\u00eb kan\u00eb marr\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb karakter t\u00eb dhunsh\u00ebm. Ai flet gjuh\u00ebn e rezistenc\u00ebs demokratike. Por kjo poz\u00eb k\u00ebrkon t\u00eb ekzaminohet.<\/p>\n
Ky \u00ebsht\u00eb i nj\u00ebjti njeri mandati i t\u00eb cilit \u00ebsht\u00eb i pandash\u00ebm nga:<\/p>\n
\u2013 Kolapsi katastrofik i skemave piramidale t\u00eb vitit 1997, i cili e zhyti Shqip\u00ebrin\u00eb n\u00eb kaos dhe dhun\u00eb;<\/p>\n
\u2013 Shp\u00ebrthimi i G\u00ebrdecit, nj\u00eb tragjedi komb\u00ebtare e lidhur me marr\u00ebveshje t\u00eb pakujdesshme dhe jo transparente q\u00eb rezultuan n\u00eb 26 vdekje;<\/p>\n
\u2013 Vet\u00eb skandali AEY, ku, n\u00eb regjistrimin e Trebick\u00ebs, Efraim Diveroli, president i AEY, pranoi: \u201cNuk mund ta luftoj k\u00ebt\u00eb mafie. \u00c7\u00ebshtja shkoi m\u00eb lart \u2013 te kryeministri dhe djali i tij.\u201d;<\/p>\n
\u2013 Marr\u00ebveshjet e korruptuara t\u00eb Albpetrolit dhe ARMO-s, t\u00eb lidhura me figura si Rezart Taci, i besnish\u00ebm i Berish\u00ebs dhe tani i arratisur nga drejt\u00ebsia.<\/p>\n
K\u00ebto nuk jan\u00eb sh\u00ebnime n\u00eb fund t\u00eb faqes. Jan\u00eb kapituj.<\/p>\n
Dhe megjithat\u00eb, Berisha tani k\u00ebrkon t\u00eb pozicionohet si fytyra e antikorrupsionit dhe reform\u00ebs. Ka nj\u00eb dimension m\u00eb t\u00eb rreziksh\u00ebm n\u00eb at\u00eb q\u00eb po shohim t\u00eb shpaloset n\u00eb rrug\u00ebt e Shqip\u00ebris\u00eb. Kur protestat p\u00ebrshkall\u00ebzohen deri n\u00eb dhun\u00eb, rreziku nuk \u00ebsht\u00eb abstrakt. \u00cbsht\u00eb i menj\u00ebhersh\u00ebm dhe njer\u00ebzor. Dikush l\u00ebndohet. Dikush mund t\u00eb vritet.<\/p>\n
Dhe duhet pyetur: kush p\u00ebrfiton v\u00ebrtet?<\/p>\n
Shqip\u00ebria ka jetuar tashm\u00eb pasojat e dhun\u00ebs s\u00eb ngarkuar politikisht, p\u00ebrfshir\u00eb ngjarjet e 21 Janarit. Krijimi i d\u00ebshmor\u00ebve ka qen\u00eb prej koh\u00ebsh nj\u00eb mjet i fuqish\u00ebm \u2013 dhe cinik \u2013 politik.<\/p>\n
A i kuptojn\u00eb familjet e atyre q\u00eb protestojn\u00eb sot rreziqet? A e kuptojn\u00eb se djemt\u00eb e tyre, baballar\u00ebt e tyre, mund t\u00eb b\u00ebhen simbole n\u00eb nj\u00eb loj\u00eb politike m\u00eb t\u00eb madhe \u2013 nj\u00eb loj\u00eb q\u00eb i sh\u00ebrben pushtetit t\u00eb nj\u00eb njeriu, jo p\u00ebrparimit t\u00eb nj\u00eb kombi?<\/p>\n
Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, Shqip\u00ebria p\u00ebrballet me nj\u00eb kontrast shqet\u00ebsues.<\/p>\n
Erion Veliaj ndodhet n\u00eb burg duke pritur gjyqin, nd\u00ebrsa Berisha \u2013 i cili vet\u00eb p\u00ebrballet me akuza korrupsioni \u2013 l\u00ebviz lirsh\u00ebm, duke p\u00ebrdorur platform\u00ebn e tij jo p\u00ebr t\u2019u mbrojtur n\u00eb gjykat\u00eb, por p\u00ebr t\u00eb mobilizuar trazira. Drejt\u00ebsia jo vet\u00ebm duhet b\u00ebr\u00eb; duhet t\u00eb shihet se b\u00ebhet. Kur zbatimi i saj duket i pabarabart\u00eb, besimi i publikut g\u00ebrryet.<\/p>\n
Shqip\u00ebria ndodhet n\u00eb nj\u00eb udh\u00ebkryq kritik. Aspiratat e saj p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsim n\u00eb Bashkimin Europian varen jo vet\u00ebm nga reformat, por edhe nga pjekuria politike dhe stabiliteti. Protestat e dhunshme, t\u00eb nxitura nga figura me histori t\u00eb gjata dhe kontroversiale, nuk e avancojn\u00eb at\u00eb q\u00ebllim. E d\u00ebmtojn\u00eb at\u00eb.<\/p>\n
Kjo ngre nj\u00eb pyetje themelore: N\u00ebse do t\u00eb detyrohej t\u00eb zgjidhte midis t\u00eb ardhmes europiane t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe rikthimit t\u00eb tij politik, \u00e7far\u00eb do t\u00eb zgjidhte Berisha?<\/p>\n
Bazuar n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, p\u00ebrgjigja nuk \u00ebsht\u00eb e qet\u00ebsuese.<\/p>\n
Dhe pastaj \u00ebsht\u00eb Trebicka.<\/p>\n
Vdekja e tij mbetet e pazgjidhur n\u00eb syt\u00eb e shum\u00ebkujt. Kam b\u00ebr\u00eb thirrje p\u00ebr zhvarrimin e trupit t\u00eb tij dhe n\u00ebnshtrimin e mbetjeve mortore ndaj nj\u00eb ekzaminimi t\u00eb pavarur mjeko-ligjor nga ekspert\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb t\u00eb respektuar.<\/p>\n
Pse nuk ka ndodhur kjo? \u00c7far\u00eb mbetet e fshehur?<\/p>\n
28 marsi nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb dat\u00eb. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb kujtes\u00eb. Nj\u00eb kujtes\u00eb se e v\u00ebrteta mund t\u00eb dal\u00eb n\u00eb shesh, edhe kund\u00ebr interesave t\u00eb fuqishme. Nj\u00eb kujtes\u00eb se ata q\u00eb zbulojn\u00eb korrupsionin shpesh paguajn\u00eb nj\u00eb \u00e7mim. Dhe nj\u00eb kujtes\u00eb se e ardhmja e Shqip\u00ebris\u00eb varet nga p\u00ebrballja \u2013 jo rishkrimi \u2013 i t\u00eb kaluar\u00ebs s\u00eb saj.<\/p>\n
Pyetja \u00ebsht\u00eb n\u00ebse vendi \u00ebsht\u00eb i gatsh\u00ebm ta b\u00ebj\u00eb k\u00ebt\u00eb.<\/p>\n
Pjese nga artikulli i NY Times ku flitet per Shkelzen Berish\u00ebn si sekser i shitjes se fishkeve kinez per ushtrine amerikane<\/p>\n
Diveroli:\u201cShkoi deri te kryeministri dhe djali i tij. Nuk mund ta luftoj k\u00ebt\u00eb mafie. U b\u00eb shum\u00eb e madhe. K\u00ebta njer\u00ebz dol\u00ebn jasht\u00eb kontrollit.\u201d<\/p>\n
Nd\u00ebrsa fishek\u00ebt n\u00eb Shqip\u00ebri po p\u00ebrgatiteshin p\u00ebr t\u2019u d\u00ebrguar n\u00eb Afganistan, z. Diveroli filloi t\u00eb k\u00ebrkonte municione nga Republika \u00c7eke p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmbushur nj\u00eb porosi p\u00ebr Ministrin\u00eb e Brendshme t\u00eb Irakut.<\/p>\n
N\u00eb maj 2007, sipas dy zyrtar\u00ebve amerikan\u00eb, qeveria \u00e7eke kontaktoi Ambasad\u00ebn Amerikane n\u00eb Prag\u00eb me nj\u00eb shqet\u00ebsim: AEY po blinte n\u00ebnt\u00eb milion\u00eb fishek\u00eb p\u00ebrmes Petr Bernatik, nj\u00eb shtetas \u00e7ek q\u00eb ishte akuzuar nga autoritetet \u00e7eke p\u00ebr trafik t\u00eb paligjsh\u00ebm arm\u00ebsh.<\/p>\n
Akuzat p\u00ebrfshinin d\u00ebrgesa granatash me raket\u00eb n\u00eb shkelje t\u00eb nj\u00eb embargoje nd\u00ebrkomb\u00ebtare drejt Kongos dhe d\u00ebrgesa t\u00eb paligjshme arm\u00ebsh n\u00eb Sllovaki.<\/p>\n
Z. Bernatik i kishte mohuar publikisht t\u00eb dyja akuzat. Por ato u konsideruan mjaftuesh\u00ebm t\u00eb besueshme n\u00eb Uashington sa ai t\u00eb p\u00ebrfshihej n\u00eb list\u00ebn e v\u00ebzhgimit t\u00eb Kontrollit t\u00eb Tregtis\u00eb s\u00eb Mbrojtjes, sipas nj\u00ebrit prej zyrtar\u00ebve amerikan\u00eb.<\/p>\n
Kjo list\u00eb, e mbajtur nga Departamenti i Shtetit, p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb parandaluar tregtar\u00ebt amerikan\u00eb q\u00eb t\u00eb bashk\u00ebpunojn\u00eb me subjekte t\u00eb dyshimta, pjes\u00ebrisht p\u00ebr t\u00eb penguar kompanit\u00eb legjitime t\u00eb arm\u00ebve t\u00eb pasurojn\u00eb ose legjitimojn\u00eb rrjete t\u00eb tregut t\u00eb zi.<\/p>\n
AEY nuk \u00ebsht\u00eb implikuar kurr\u00eb n\u00eb shitje n\u00eb tregun e zi. Por qeveria \u00e7eke, e cila kishte diskrecion mbi shitjen, pyeti Ambasad\u00ebn Amerikane n\u00ebse d\u00ebshironte p\u00ebrfshirjen e z. Bernatik n\u00eb marr\u00ebveshjet e AEY.<\/p>\n
Shtetet e Bashkuara nuk u p\u00ebrpoq\u00ebn t\u00eb bllokonin transaksionin, tha nj\u00eb nga zyrtar\u00ebt, pjes\u00ebrisht sepse pajisja e Irakut ishte n\u00eb interes t\u00eb tyre, dhe gjithashtu sepse z. Bernatik ishte i akuzuar, jo i d\u00ebnuar.<\/p>\n
M\u00eb 7 maj 2007, qeveria \u00e7eke l\u00ebshoi nj\u00eb licenc\u00eb eksporti. Z. Bernatik, n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb telefonike, tha se kishte organizuar shtat\u00eb fluturime drejt Irakut p\u00ebr AEY vitin e kaluar. \u201cNe kemi nj\u00eb bashk\u00ebpunim normal biznesi,\u201d tha ai.<\/p>\n
Nj\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebs i paqart\u00eb
\nBiznesi nd\u00ebrkomb\u00ebtar i arm\u00ebve funksionon pjes\u00ebrisht n\u00eb drit\u00eb dhe pjes\u00ebrisht n\u00eb hije, dhe \u00ebsht\u00eb i mbushur me kompani guask\u00eb jet\u00ebshkurtra, nd\u00ebrmjet\u00ebs dhe korrupsion zyrtar. Qeverit\u00eb kan\u00eb tentuar prej vitesh ta rregullojn\u00eb m\u00eb fort, me sukses t\u00eb kufizuar.<\/p>\n
Nd\u00ebrsa z. Diveroli filloi t\u00eb p\u00ebrmbushte porosit\u00eb e m\u00ebdha t\u00eb ushtris\u00eb, ai po hynte n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb t\u00eb err\u00ebt, dhe n\u00eb intervist\u00ebn e tij t\u00eb shkurt\u00ebr sugjeroi se ishte i vet\u00ebdijsh\u00ebm q\u00eb korrupsioni mund t\u00eb nd\u00ebrhynte n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet e tij n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n
\u201c\u00c7far\u00eb ndodh n\u00eb Ministrin\u00eb shqiptare t\u00eb Mbrojtjes?\u201d tha ai. \u201cKush \u00ebsht\u00eb i past\u00ebr? Kush \u00ebsht\u00eb i korruptuar? Nuk dua ta di.\u201d<\/p>\n
M\u00ebnyra se si ishte strukturuar biznesi i AEY, z. Diveroli, t\u00eb pakt\u00ebn zyrtarisht, nuk merrej drejtp\u00ebrdrejt me zyrtar\u00ebt shqiptar\u00eb. N\u00eb vend t\u00eb k\u00ebsaj, nj\u00eb kompani nd\u00ebrmjet\u00ebse e regjistruar n\u00eb Qipro, Evdin Ltd., blinte municionet dhe ia shiste kompanis\u00eb s\u00eb tij.<\/p>\n
Z. Trebicka, i p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb paketim, tha se dyshonte se q\u00ebllimi i Evdin ishte t\u00eb devijonte para drejt zyrtar\u00ebve shqiptar\u00eb.<\/p>\n
Blerjet, tha ai, ishin nj\u00eb \u201crishitje\u201d: Shqip\u00ebria i shiste municionet Evdin p\u00ebr 22 dollar\u00eb p\u00ebr 1,000 fishek\u00eb dhe Evdin ia shiste AEY p\u00ebr shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr. Diferenca, tha ai se dyshonte, ndahej me zyrtar\u00eb shqiptar\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb z. Pinari dhe ministrin e mbrojtjes s\u00eb koh\u00ebs, Fatmir Mediu.<\/p>\n
(Z. Mediu dha dor\u00ebheqjen jav\u00ebn e kaluar pas shp\u00ebrthimeve n\u00eb depo; z. Pinari u arrestua.)<\/p>\n
Qeveria shqiptare \u00ebsht\u00eb zem\u00ebruar nga akuzat e z. Trebicka. Kryeministri Sali Berisha, z. Mediu dhe z. Pinari i mohuan p\u00ebrfshirjet n\u00eb ryshfete.<\/p>\n
Por z. Trebicka tha se pasi ngriti shqet\u00ebsimet p\u00ebr Evdin n\u00eb Ministrin\u00eb e Mbrojtjes, kompania e tij u p\u00ebrjashtua nga kontrata e ripaketimit.<\/p>\n
P\u00ebrgjimet
\nM\u00eb 11 qershor 2007, z. Trebicka dhe z. Diveroli biseduan n\u00eb telefon p\u00ebr problemet e biznesit n\u00eb Shqip\u00ebri. Z. Trebicka e regjistroi fshehtas bised\u00ebn dhe m\u00eb pas ua dor\u00ebzoi hetuesve amerikan\u00eb.<\/p>\n
Biseda, tha ai, tregonte se kompania amerikane ishte n\u00eb dijeni t\u00eb korrupsionit dhe se Heinrich Thomet, nj\u00eb tregtar zviceran arm\u00ebsh, q\u00ebndronte pas Evdin.<\/p>\n
N\u00eb regjistrime, z. Diveroli sugjeron se z. Thomet, i quajtur \u201cHenri\u201d, vepronte si nd\u00ebrmjet\u00ebs.<\/p>\n
\u201cPinari ka nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb njeri si Henri n\u00eb mes p\u00ebr t\u2019u kujdesur p\u00ebr t\u00eb dhe miqt\u00eb e tij, gj\u00eb q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb puna ime,\u201d tha ai. \u201cNuk dua t\u00eb di p\u00ebr at\u00eb pjes\u00eb. Dua t\u00eb di p\u00ebr bizneset legjitime.\u201d<\/p>\n
Z. Diveroli rekomandoi q\u00eb z. Trebicka t\u00eb p\u00ebrpiqej t\u00eb rifitonte kontrat\u00ebn duke d\u00ebrguar \u201cnj\u00eb nga vajzat e tij\u201d p\u00ebr t\u00eb kryer marr\u00ebdh\u00ebnie seksuale me z. Pinari. Ai sugjeroi se edhe parat\u00eb mund t\u00eb ndihmonin.<\/p>\n
\u201cLe ta b\u00ebjm\u00eb t\u00eb lumtur; ndoshta t\u00eb jep nj\u00eb mund\u00ebsi tjet\u00ebr,\u201d tha ai. \u201cN\u00ebse merr 20,000 dollar\u00eb nga ti\u2026\u201d<\/p>\n
N\u00eb fund, z. Diveroli dukej se shprehte zhg\u00ebnjim p\u00ebr biznesin me Shqip\u00ebrin\u00eb.<\/p>\n
\u201cShkoi deri te kryeministri dhe djali i tij,\u201d tha ai. \u201cNuk mund ta luftoj k\u00ebt\u00eb mafi. U b\u00eb shum\u00eb e madhe. K\u00ebta njer\u00ebz dol\u00ebn jasht\u00eb kontrollit.\u201d<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
28 marsi nuk duhet t\u00eb kaloj\u00eb n\u00eb heshtje n\u00eb Shqip\u00ebri. N\u00eb k\u00ebt\u00eb dat\u00eb, n\u00eb vitin 2008, nj\u00eb hetim n\u00eb faqen e par\u00eb t\u00eb The New York Times, i raportuar nga C. J. Chivers \u2013 nj\u00eb gazetar fitues i \u00e7mimit Pulitzer \u2013 zbuloi at\u00eb q\u00eb u njoh si skandali i trafikut t\u00eb arm\u00ebve AEY \u2013 nj\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-78442","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/78442","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=78442"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/78442\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=78442"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=78442"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=78442"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}