{"id":74327,"date":"2026-03-04T07:48:23","date_gmt":"2026-03-04T07:48:23","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/03\/04\/ben-andoni-idealistet-materialiste\/"},"modified":"2026-03-04T07:48:23","modified_gmt":"2026-03-04T07:48:23","slug":"ben-andoni-idealistet-materialiste","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/03\/04\/ben-andoni-idealistet-materialiste\/","title":{"rendered":"Ben Andoni: Idealist\u00ebt materialist\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>Ndodh si gjithmon\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri. Mjafton t\u00eb kemi nj\u00eb ngjarje dhe shqiptari do kuptoj\u00eb se i gjith\u00eb sistemi p\u00ebrkat\u00ebs nuk funksionon. Pastaj nis \u2018pun\u00ebn\u2019 media, thirren specialist\u00eb dhe n\u00eb morin\u00eb e probleme q\u00eb dalin, kupton se pjesa e \u00e7do individi, por m\u00eb shum\u00eb e atyre q\u00eb drejtojn\u00eb, l\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshiruar sa i p\u00ebrket p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb ndaj vendit.<\/p>\n<p>Po shtetformimi b\u00ebhet \u00e7do dit\u00eb. Dhe, ky koncept i fundit, nuk \u00ebsht\u00eb i ngjash\u00ebm me Kosov\u00ebn, ku shtetformimi lidhet me nd\u00ebrtimin dhe pjekurin\u00eb e institucioneve dhe njohjen e saj me t\u00eb drejta t\u00eb plota n\u00eb institucionet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, por n\u00eb at\u00eb sesa i sh\u00ebrbejm\u00eb shtetit ton\u00eb sot dhe n\u00ebe p\u00ebr t\u00eb ardhmen. Infrastruktura e vendit i ka treguar n\u00eb mas\u00eb k\u00ebto probleme, jo thjesht n\u00eb cil\u00ebsin\u00eb e punimeve; njer\u00ebzit q\u00eb i marrin p\u00ebrsip\u00ebr punimet; por edhe n\u00eb konceptin sesi punohet p\u00ebr punime afatgjat\u00eb; si dhe idet\u00eb p\u00ebr zhvillimin e rajoneve t\u00eb vendit. Faji r\u00ebndon kryesisht mbi elitat drejtuese t\u00eb vendit dhe bashk\u00eb me k\u00ebt\u00eb dhe perceptimin e publikut p\u00ebr zgjidhjen e atyre q\u00eb do i drejtojn\u00eb. Materializmi po e lodh Shqip\u00ebrin\u00eb dhe studiuesit e lidhin faktin me aspekte historike, trash\u00ebgimin\u00eb e institucioneve t\u00eb dob\u00ebta demokratike, situatat e trazuara ekonomike dhe prirjen historike p\u00ebr ta mjel\u00eb shtetin p\u00ebr p\u00ebrfitimi personal. Rasti i vendit ton\u00eb \u00ebsht\u00eb i till\u00eb dhe k\u00ebt\u00eb e provon antropologjia e korrupsionit, mosllogaridh\u00ebnia, makut\u00ebria etj.<\/p>\n<p>Shembujt e dob\u00ebsis\u00eb, pakultur\u00ebs dhe munges\u00ebs s\u00eb menaxhimit q\u00eb vin\u00eb r\u00ebndom nga pushteti lokal, nuk kan\u00eb fund, kurse m\u00ebnyra sesi \u00ebsht\u00eb i organizuar vendi, por sidomos politikan\u00ebt q\u00eb e drejtojn\u00eb vet\u00ebm japin argumente p\u00ebr pangopjen. Gati 90 vite t\u00eb shkuara, nj\u00eb nga burrat e men\u00e7\u00ebm t\u00eb vendit q\u00eb do ta pushkatonim, n\u00eb agun e Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, Pat\u00ebr Anton Harapi shkruan me tone keqardhje nj\u00eb shkrim. Quhet \u201cIdealista pa ideal\u201d dhe m\u00ebnyra sesi e shikon vendin \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtet\u00eb e trisht\u00eb. Jemi n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb (1936) q\u00eb Shqip\u00ebria megjith\u00eb prapambetjen po futet n\u00eb bot\u00ebn e vendeve q\u00eb e k\u00ebrkojn\u00eb zhvillimin. Nj\u00ebsoj si sot mbi krye t\u2019bot\u00ebs jan\u00eb mbledhur ret\u00eb e luft\u00ebs. \u201cQe sa i a mrr\u00ecjtem edhe ksaj\u00eb: Politika shtini nder gjire t\u00eb veta-pothuej-t\u00eb gjitha lamijet e jet\u00ebs nierzore. Sod nuk kemi vet\u00ebm politik\u00eb shtetnore e komb\u00ebtare: politika ka depertue n\u00eb jet\u00ebn shoqnore, ekonomike etj., etj., h\u00ecni d\u00e9r n\u00eb kultur\u00eb e matet t\u2019a b\u00e1j\u00eb per veti edhe jet\u00ebn morale.<\/p>\n<p>Kjo asht nji pun\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb, se nierzt sod nuk po merren vesht shoq me shoq mbi kuptimin themeluer t\u00eb jet\u00ebs, n\u00eb da\u00e7 si vehtje, n\u00eb da\u00e7 edhe si kolektivitet; e pra ditunija socjologjike e etike ka mrrijt\u00eb n\u00eb nji zhvillim t\u00eb mrekulluesh\u00ebm.<\/p>\n<p>Qe sod, problemi i jet\u00ebs asht vu, por kush asht burr\u00eb t\u2019a zgjidh\u00eb?Kta pra don me than\u00eb, e as shkenca, as teknika nuk mjaftojn. Ata t\u00eb cillt i kan\u00eb dal\u00eb zot, udh\u00ebhjeksat, organizator\u00ebt, njerzt n\u00eb fuqi duen t\u00eb nisin prej nji parimi, prej parimi politik, kah ata vet\u00eb e dijn se nuk hec\u00eb. Ky \u00e1sht kontrasti rrotullues i shoqn\u00ecs nierzore\u201d.<\/p>\n<p>Nj\u00eb koleg (Gjergj Erebara) ka shpjeguar s\u00eb fundi m\u00ebnyr\u00ebn edhe logjik\u00ebn e nd\u00ebrtimeve t\u00eb rrug\u00ebve, duke futur brenda historis\u00eb shum\u00eb shekullore t\u00eb zhvillimit t\u00eb infrastruktur\u00ebs, sidomos at\u00eb q\u00eb ndodhi pas viteve 2000. Segmentet e ndryshme rrugore nga Rrogozhina p\u00ebr n\u00eb Elbasan, Librazhd, Quk\u00ebs e Qaf\u00eb-Than\u00eb u nd\u00ebrtuan nga kompani t\u00eb ndryshme. Dhe, p\u00ebrmend sesi nj\u00eb kompani q\u00eb po nd\u00ebrtonte segmentin Rrogozhin\u00eb \u2013 Elbasan, \u201cpati ngasjen t\u00eb p\u00ebrdorte gur\u00ebt e Lumit Shkumbin p\u00ebr t\u00eb kursyer parat\u00eb. Arsyeja se pse rrug\u00ebt dhe nd\u00ebrtesat e tjera romake prej guri kan\u00eb mbijetuar p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se dy mij\u00ebvje\u00e7ar\u00eb duket se ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me njohjen e ligjeve t\u00eb fizik\u00ebs nga ana e nd\u00ebrtuesve. Guri mund t\u00eb thyhet, por ai nuk mund t\u00eb ngjeshet. Volumi i tij \u00ebsht\u00eb konstant\u201d. Shpjegimi q\u00eb jep m\u00eb pas autori \u00ebsht\u00eb i thjesht\u00eb por shum\u00eb dometh\u00ebn\u00ebs: \u201cDrejtor\u00ebt e rrug\u00ebve n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e tranzicionit kan\u00eb qen\u00eb historikisht t\u00eb em\u00ebruar politik\u00eb, shpesh pa lidhje me zanatin e nd\u00ebrtimit t\u00eb rrug\u00ebve, por nga vitet 2000, zakonisht z\u00ebvend\u00ebsdrejtor\u00ebt mbaheshin zanat\u00e7inj t\u00eb fush\u00ebs. Dhe nj\u00ebri prej k\u00ebtyre zanat\u00e7injve i shpjegoi autorit t\u00eb k\u00ebtij shkrimi k\u00ebt\u00eb ligjin e dyt\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtimit t\u00eb rrug\u00ebve: \u201cGur\u00ebt e lumit jan\u00eb t\u00eb rrumbullak\u00ebt dhe jan\u00eb t\u00eb l\u00ebmuar. Koeficienti i tyre i f\u00ebrkimit \u00ebsht\u00eb i ul\u00ebt\u201d.<\/p>\n<p>Me pak fjal\u00eb, n\u00ebse nd\u00ebrton shtratin e rrug\u00ebs me gur\u00eb lumi, pesha e vet\u00eb rrug\u00ebs si dhe pesha e makinave q\u00eb kalojn\u00eb sip\u00ebr saj, do t\u00eb shtyj\u00eb gur\u00ebt jasht\u00eb shtratit, duke d\u00ebmtuar rrug\u00ebn. Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja se pse, si n\u00eb koh\u00ebn e Egnatit, ashtu edhe n\u00eb koh\u00ebn ton\u00eb, gur\u00ebt e malit, t\u00eb thyera me makineri t\u00eb posa\u00e7me, (ose me krah\u00eb skllev\u00ebrish n\u00eb rastin e Rom\u00ebs s\u00eb Lasht\u00eb), kan\u00eb sh\u00ebrbyer p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrdorur p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar rrug\u00eb jet\u00ebgjata\u201d, \u2013 shkruan ai.<\/p>\n<p>Autori i k\u00ebtij shkrimi ndoqi nj\u00eb logjik\u00eb tjet\u00ebr, por duke respektuar k\u00ebt\u00eb her\u00eb njer\u00ebzit e gjeologjis\u00eb, ata q\u00eb tashm\u00eb i kan\u00eb \u00e7uar n\u00eb harres\u00eb. Nj\u00eb syresh n\u00eb mosh\u00eb shum\u00eb t\u00eb thyer, q\u00eb p\u00ebr etik\u00eb nuk po ia p\u00ebrmendim emrin dhe q\u00eb ka drejtuar Gjeologjin\u00eb shqiptare e tregon situat\u00ebn se problemi i tanish\u00ebm i udh\u00ebs s\u00eb juglindjes \u00ebsht\u00eb se kur ka rr\u00ebshqitje t\u00eb tilla, ato do t\u00eb ndodhin s\u00ebrish. Ndaj duhen par\u00eb me kujdes punimet historike dhe m\u00ebsimet p\u00ebr to, anipse mania p\u00ebr t\u00eb fituar tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb sesa bezdis\u00ebse e makut\u00ebria p\u00ebr t\u00eb fituar nuk njeh m\u00eb limite. \u201c\u00cbsht\u00eb nj\u00eb lugin\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e ngusht\u00eb. Q\u00eb nga Librazhdi deri n\u00eb Prrenjas kemi shk\u00ebmbinj q\u00eb quhen Maria\u00e7e. Jan\u00eb shum\u00eb poreze, q\u00eb th\u00ebrrmohen dhe t\u00eb kuq. Jan\u00eb formacion i paq\u00ebndruesh\u00ebm. Por m\u00eb kryesorja \u00ebsht\u00eb se nuk kan\u00eb p\u00ebrgatitur fare specialist\u00eb. Eksperienc\u00eb p\u00ebr rrug\u00eb t\u00eb tilla alpesh kan\u00eb Zvicra, Italia, Austria por edhe Franca. Mos harroni se: Gjeologjia Inxhinierike \u00ebsht\u00eb nga m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtirat si deg\u00eb. Jan\u00eb thjesht\u00eb firma q\u00eb kan\u00eb Lek, por nuk e kan\u00eb iden\u00eb fare p\u00ebr k\u00ebto pun\u00eb\u201d. E kujtoj profesorin, por kujtoj mbylljen e vesh\u00ebve, si edhe koleg\u00ebt e mi q\u00eb n\u00eb \u201crespekt\u201d t\u00eb personazheve si ai e mbyll\u00ebn \u201cAutor\u201d n\u00eb RTSH.<\/p>\n<p>Eksperienca e k\u00ebtyre njer\u00ebzve v\u00ebrtet\u00eb \u201cnuk duhet\u201d. E besoj profesorin dhe kujtoj se edhe nj\u00eb rrug\u00eb e nd\u00ebrtuar me 300 milion\u00eb euro e p\u00ebsoi k\u00ebt\u00eb fat. P\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn sesi b\u00ebhen rrug\u00ebt, abstragoj nga p\u00ebrgjimet e SPAK, ku nd\u00ebrtuesit jan\u00eb dhe projektues edhe supervizor\u00eb, e madje edhe certifikues t\u00eb veprave, q\u00eb nd\u00ebrtojn\u00eb vet! Epilogu: Mjafton nj\u00eb tepri e koh\u00ebs q\u00eb duhet t\u00eb sh\u00ebrbente si prov\u00eb e q\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb dhe ato shqepen, si t\u00eb b\u00ebra me buk\u00ebpeshku. P\u00ebrve\u00e7, aksit t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, e p\u00ebsoi kartodromi, e p\u00ebsoi udha drejt Ersek\u00ebs dhe specialist\u00eb mund t\u00eb num\u00ebrojn\u00eb dhe t\u00eb tjera. Ndaj, k\u00ebta t\u00eb fundit, tashm\u00eb u ka mbetur thjesht t\u00eb ofshajn\u00eb. Askush nuk i pyet m\u00eb dhe ata b\u00ebjn\u00eb m\u00eb t\u00eb thjesht\u00ebn. Largohen. Shqip\u00ebria renditet n\u00eb vendin e tret\u00eb p\u00ebr emigracionit e popullsin\u00eb e arsimuar n\u00eb vitet 2023-2024 krahasuar me 38 vende t\u00eb Rajonit t\u00eb BERZH-it. Hidh\u00ebsin\u00eb e shifrave e kupton kur lexon se pas Shqip\u00ebris\u00eb renditen Bosnja, Palestina vende q\u00eb kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb prekura sistematikisht nga luft\u00ebrat! Dhe, faktin se mbi 23% e t\u00eb arsimuarve shqiptar\u00eb kan\u00eb emigruar n\u00eb 2023-2024, ku vet\u00ebm 2-3% e tyre rikthyer. Kjo i jep Shqip\u00ebris\u00eb nj\u00eb nga anomalit\u00eb m\u00eb t\u00eb larta mes ekonomive t\u00eb EBRD-s\u00eb. Idealist\u00ebt e Shqip\u00ebris\u00eb nuk e pikasin dhe madje s\u2019e ndjejn\u00eb dot rritjen ekonomike, rritjen e pag\u00ebs mesatare, amnistit\u00eb fiskale, sepse vendi e ka harruar respektin p\u00ebr ta.<\/p>\n<p>Materializmi dhe makut\u00ebria po e mbyt vendin ton\u00eb. S\u00ebrish po kthehemi tek Pat\u00ebr Anton Harapi. Tek i nj\u00ebjti shkrim, shkruan p\u00ebr ata q\u00eb nuk nginjen: \u201cJeta moderne, koha e jon\u00eb, analizue mir\u00eb, n\u00eb fund t\u00eb fundit, \u00e1sht materialiste padyshim. Qe kt\u00fb \u00e1sht ndeshja e krizeve: Udh\u00ebheksjat e so\u00e7\u00ebm duen t\u00eb jen\u00eb idealista materialist. Dy ide t\u00eb pashoqnueshme, dy pun\u00eb t\u00eb pap\u00ebrkueshme, dy skaje t\u00eb kund\u00ebrta, qi ndryshojn e rrin larg sa qiell e dh\u00e9. Idealista pa ideal, pse n\u00eb fund t\u00eb fundit materjalista\u201d. Po pse nuk ndryshojm\u00eb vall\u00eb? Pat\u00ebr Anton Harapi nuk e gjeti dot p\u00ebrgjigjen. Nj\u00eb dekad\u00eb m\u00eb pas po e priste plumbi. Ai q\u00eb mund ta doj\u00eb rravgimin e tij me t\u00eb gjer\u00eb e gjen tek \u201cHylli i Drit\u00ebs\u201d, XX , 1936.\/ Homo Albanicus<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ndodh si gjithmon\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri. Mjafton t\u00eb kemi nj\u00eb ngjarje dhe shqiptari do kuptoj\u00eb se i gjith\u00eb sistemi p\u00ebrkat\u00ebs nuk funksionon. Pastaj nis \u2018pun\u00ebn\u2019 media, thirren specialist\u00eb dhe n\u00eb morin\u00eb e probleme q\u00eb dalin, kupton se pjesa e \u00e7do individi, por m\u00eb shum\u00eb e atyre q\u00eb drejtojn\u00eb, l\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshiruar sa i p\u00ebrket [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-74327","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/74327","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=74327"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/74327\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=74327"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=74327"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=74327"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}