Nga Baton Haxhiu<\/p>\n
E lexova Kart\u00ebn e Bordit t\u00eb Paqes si\u00e7 lexohet nj\u00eb dokument funerali, pa retorik\u00eb dhe pa iluzione. Jo sepse shpall luft\u00eb, por sepse shpall mbylljen e nj\u00eb epoke.<\/p>\n
N\u00eb pak faqe, delegjitimohet OKB-ja si rend moral dhe institucional dhe shpallet e vjetruar ideja se paqja nd\u00ebrtohet p\u00ebrmes rregullave, barazis\u00eb dhe durimit.<\/p>\n
Ajo q\u00eb z\u00eb vend nuk \u00ebsht\u00eb reforma, por z\u00ebvend\u00ebsimi. Jo p\u00ebrmir\u00ebsimi i bot\u00ebs liberal-demokratike, por shpallja e pafuqis\u00eb s\u00eb saj p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb kohe q\u00eb k\u00ebrkon forc\u00eb, vendim t\u00eb shpejt\u00eb dhe autoritet t\u00eb p\u00ebrqendruar.<\/p>\n
Karta e Bordit t\u00eb Paqes lexohet jo si nj\u00eb dokument formal diplomatik, por si nj\u00eb manifest i heshtur kund\u00ebr rendit nd\u00ebrkomb\u00ebtar q\u00eb njohim prej vitit 1945.<\/p>\n
Nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tekst reformues, por nj\u00eb akt z\u00ebvend\u00ebsimi. Nuk flet p\u00ebr korrigjimin e OKB-s\u00eb, por p\u00ebr delegjitimimin e saj. Me nj\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb ftoht\u00eb, pragmatike dhe gati cinike, kjo Kart\u00eb shpall se institucionet globale kan\u00eb d\u00ebshtuar dhe se paqja mund t\u00eb menaxhohet m\u00eb mir\u00eb nga pak duar, m\u00eb shpejt, me m\u00eb pak procedura dhe me m\u00eb shum\u00eb autoritet t\u00eb p\u00ebrqendruar.<\/p>\n
Ky draft delegjitimon aft\u00ebsin\u00eb e OKB-s\u00eb ashtu si dikur Lidhjen e Kombeve, e cila nuk kishte legjitimitet t\u00eb shtrir\u00eb dhe as forc\u00eb morale p\u00ebr t\u00eb ndaluar rr\u00ebshqitjen drejt katastrof\u00ebs.<\/p>\n
Q\u00eb n\u00eb parath\u00ebnie, Karta e Bordit t\u00eb Paqes e shpall rendin ekzistues si t\u00eb d\u00ebshtuar, jo thjesht t\u00eb ngadalt\u00eb apo t\u00eb reformuesh\u00ebm, por moralisht t\u00eb konsumuar. Ky \u00ebsht\u00eb konteksti nga i cili duhet lexuar dokumenti. Dhe jo si nj\u00eb reform\u00eb institucionale, por si nj\u00eb akt z\u00ebvend\u00ebsimi.<\/p>\n
Vdekja e multilateralizmit
\nKarta e OKB-s\u00eb u nd\u00ebrtua mbi nj\u00eb ide themelore morale, se paqja nuk mund t\u00eb jet\u00eb pron\u00eb e nj\u00eb shteti, nj\u00eb lideri apo nj\u00eb grupi fituesish, por rezultat i nj\u00eb marr\u00ebveshjeje t\u00eb gjer\u00eb mes shteteve sovrane ose sovraniteteve t\u00eb barabarta. Edhe me t\u00eb gjitha mang\u00ebsit\u00eb e saj, OKB-ja mbetet nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr ta ndar\u00eb barr\u00ebn e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb morale.<\/p>\n
Bordi i Paqes e braktis k\u00ebt\u00eb parim. Ai e zhvendos qendr\u00ebn e legjitimitetit nga konsensusi n\u00eb nj\u00eb ftes\u00eb nga Presidenti. Kjo tregon se po shkohet nga barazia n\u00eb p\u00ebrzgjedhje dhe nga norma nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb vendim personal.<\/p>\n
Politikisht kjo \u00ebsht\u00eb dhe ka premisa t\u00eb forta p\u00ebr efikasitet.<\/p>\n
Moralisht, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kthim te ideja se paqja mund t\u00eb administrohet nga pak duar \u201cm\u00eb t\u00eb afta\u201d, jo nga nj\u00eb bashk\u00ebsi e barabart\u00eb shtetesh.<\/p>\n
Donald Trump dhe kriza morale e autoritetit t\u00eb OKB
\nN\u00eb Kart\u00ebn e OKB-s\u00eb, Sekretari i P\u00ebrgjithsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb figur\u00eb morale dhe diplomatike, jo burim sovraniteti. Ai nuk e p\u00ebrfaq\u00ebson t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn absolute, por procesin.<\/p>\n
N\u00eb Kart\u00ebn e Bordit t\u00eb Paqes, Kryetari \u00ebsht\u00eb gjith\u00e7ka. B\u00ebn ftes\u00eb, vendos veto, interpretim, \u00ebsht\u00eb pasardh\u00ebsi i vetes dhe shp\u00ebrb\u00ebr\u00ebsi i institucionit.<\/p>\n
Kjo krijon jo vet\u00ebm nj\u00eb problem juridik t\u00eb ndarjes s\u00eb pushteteve, por nj\u00eb problem moral t\u00eb autoritetit absolut.<\/p>\n
Historia nd\u00ebrkomb\u00ebtare e ka m\u00ebsuar me kosto t\u00eb lart\u00eb se paqja e nd\u00ebrtuar mbi vullnet personal \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb e p\u00ebrkohshme dhe shpesh e padrejt\u00eb p\u00ebr ata q\u00eb nuk jan\u00eb pjes\u00eb e tavolin\u00ebs. Dhe mund t\u00eb duhet ose reform\u00eb serioze t\u00eb OKB, ose krijim t\u00eb organizmave nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb ri p\u00ebrve\u00e7 Bordit t\u00eb Paqes.<\/p>\n
OKB-ja e ka ndar\u00eb q\u00ebllimisht kontributin financiar nga pesha politike, pik\u00ebrisht p\u00ebr t\u00eb ruajtur nj\u00eb minimum barazie morale mes shteteve. Karta e Bordit t\u00eb Paqes e thyen k\u00ebt\u00eb kufi.<\/p>\n
Kur nj\u00eb shtet mund t\u00eb blej\u00eb mandat t\u00eb pakufizuar p\u00ebrmes kontributit financiar, paqja shnd\u00ebrrohet n\u00eb produkt, jo n\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi etike. Kjo krijon nj\u00eb rend ku vendimmarrja nuk udh\u00ebhiqet nga drejt\u00ebsia apo nevoja e viktimave t\u00eb konfliktit, por nga kapaciteti p\u00ebr t\u00eb paguar.<\/p>\n
Moralisht, kjo e zhvendos pyetjen nga \u201c\u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb e drejt\u00eb\u201d te \u201ckush e financon zgjidhjen\u201d.<\/p>\n
Mungesa e mekanizmave t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb
\nOKB-ja, sado e ngadalt\u00eb, e ka vendosur drejt\u00ebsin\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare si ideal: Gjykata Nd\u00ebrkomb\u00ebtare, procedura, rezoluta, precedent\u00eb. Bordi i Paqes nuk parashikon asnj\u00eb mekaniz\u00ebm t\u00eb pavarur arbitrazhi apo gjykimi.<\/p>\n
Kryetari \u00ebsht\u00eb interpretuesi final. Konfliktet zgjidhen \u201cmiq\u00ebsisht\u201d. Kjo nuk \u00ebsht\u00eb paqe n\u00eb kuptimin moral, por menaxhim i p\u00ebrkohsh\u00ebm i mosmarr\u00ebveshjeve. Pa drejt\u00ebsi, paqja \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm pauz\u00eb midis dy krizave.<\/p>\n
OKB-ja u nd\u00ebrtua si institucion i p\u00ebrhersh\u00ebm, sepse paqja k\u00ebrkon durim, kujtes\u00eb dhe vazhdim\u00ebsi. Bordi i Paqes parashikon shp\u00ebrb\u00ebrje periodike, rinovim sipas vullnetit t\u00eb Kryetarit, ekzistenc\u00eb t\u00eb kusht\u00ebzuar.<\/p>\n
Kjo i jep paqes nj\u00eb karakter taktik, jo etik. Nj\u00eb organizat\u00eb q\u00eb mund t\u00eb zhduket \u00e7do dy vjet nuk nd\u00ebrton besim afatgjat\u00eb te popujt q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb konflikt.<\/p>\n
N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb paradoksale, duke e delegjitimuar OKB-n\u00eb, ky draft i afrohet modelit t\u00eb Lidhjes s\u00eb Kombeve q\u00eb ishte nj\u00eb organizat\u00eb me ambicie morale, por pa legjitimitet t\u00eb gjer\u00eb dhe pa arkitektur\u00eb q\u00eb e mbijeton vullnetin e fuqive t\u00eb momentit. Lidhja e Kombeve d\u00ebshtoi jo sepse fliste p\u00ebr paqe, por sepse nuk kishte as autoritet t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm, as p\u00ebrfshirje universale.<\/p>\n
Bordi i Paqes q\u00eb do t\u00eb themelohet m\u00eb 22 janar n\u00eb Davos rrezikon t\u00eb d\u00ebshtoj\u00eb p\u00ebr arsyen e kund\u00ebrt: Sepse ka shum\u00eb autoritet n\u00eb pak duar dhe shum\u00eb pak p\u00ebrfshirje morale.<\/p>\n
N\u00eb thelb, ky dokument nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm sfid\u00eb juridike ndaj Kart\u00ebs s\u00eb OKB-s\u00eb, por sfid\u00eb morale ndaj ides\u00eb s\u00eb paqes si p\u00ebrgjegj\u00ebsi kolektive. Amerika e Trump propozon nj\u00eb bot\u00eb ku paqja prodhohet nga vendime t\u00eb shpejta, jo nga marr\u00ebveshje t\u00eb drejta dhe nga lider\u00eb t\u00eb fuqish\u00ebm, jo nga institucione t\u00eb durueshme t\u00eb OKB.<\/p>\n
N\u00ebse OKB-ja \u00ebsht\u00eb rendi i pap\u00ebrsosur i nj\u00eb bote q\u00eb k\u00ebrkoi t\u00eb m\u00ebsonte nga lufta totale, Bordi i Paqes \u00ebsht\u00eb shenja e nj\u00eb bote t\u00eb lodhur nga procedurat dhe e gatshme ta z\u00ebvend\u00ebsoj\u00eb moralin me efikasitetin.<\/p>\n
Pyetja nuk \u00ebsht\u00eb n\u00ebse ky model do t\u00eb funksionoj\u00eb p\u00ebrkoh\u00ebsisht, por \u00e7far\u00eb \u00e7mimi moral do t\u00eb paguhet kur paqja ndahet nga drejt\u00ebsia.<\/p>\n
N\u00eb fund, ajo q\u00eb m\u00eb trondit m\u00eb shum\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb arkitektura juridike e k\u00ebtij dokumenti, por ndjesia se po lexoj aktin e fundit t\u00eb nj\u00eb bote n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn kam besuar. Un\u00eb vij nga nj\u00eb kultur\u00eb politike liberale, nga ideja se institucionet, sado t\u00eb pap\u00ebrsosura, jan\u00eb m\u00eb t\u00eb drejta se vullneti i fort\u00eb i individit, se rregullat jan\u00eb m\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme se lider\u00ebt dhe se paqja nuk mund t\u00eb jet\u00eb pron\u00eb e t\u00eb fuqishm\u00ebve.<\/p>\n
Por ajo bot\u00eb po mbyllet para syve tan\u00eb.<\/p>\n
Ajo q\u00eb kam lexuar, m\u00ebsuar dhe mbrojtur p\u00ebr dekada po zbehet. Po kthehet epoka e shteteve t\u00eb forta, e lider\u00ebve q\u00eb nuk k\u00ebrkojn\u00eb leje morale, por paqe si marr\u00ebveshje force dhe jo si rend i drejt\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n
Ky dokument nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb Kart\u00eb. \u00cbsht\u00eb certifikat\u00eb epoke. Dhe ndoshta, pa e th\u00ebn\u00eb me z\u00eb t\u00eb lart\u00eb, na thot\u00eb se edhe ne, njer\u00ebzit e bot\u00ebs liberale, po dalim gradualisht nga historia aktive dhe po mbetemi d\u00ebshmitar\u00eb t\u00eb nj\u00eb bote q\u00eb nuk na pyet m\u00eb \u00e7far\u00eb besojm\u00eb, por vet\u00ebm sa fuqi kemi.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nga Baton Haxhiu E lexova Kart\u00ebn e Bordit t\u00eb Paqes si\u00e7 lexohet nj\u00eb dokument funerali, pa retorik\u00eb dhe pa iluzione. Jo sepse shpall luft\u00eb, por sepse shpall mbylljen e nj\u00eb epoke. N\u00eb pak faqe, delegjitimohet OKB-ja si rend moral dhe institucional dhe shpallet e vjetruar ideja se paqja nd\u00ebrtohet p\u00ebrmes rregullave, barazis\u00eb dhe durimit. Ajo […]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-65274","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65274","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=65274"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65274\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=65274"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=65274"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=65274"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}