{"id":62083,"date":"2026-01-05T09:48:35","date_gmt":"2026-01-05T09:48:35","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/01\/05\/te-burgosur-nga-e-shkuara\/"},"modified":"2026-01-05T09:48:35","modified_gmt":"2026-01-05T09:48:35","slug":"te-burgosur-nga-e-shkuara","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2026\/01\/05\/te-burgosur-nga-e-shkuara\/","title":{"rendered":"T\u00eb burgosur nga e shkuara"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Michael Ignatieff<\/strong><em><\/em><\/p>\n<p>Tre dekada m\u00eb par\u00eb, historia p\u00ebrmbysi regjimet komuniste n\u00eb mbar\u00eb Evrop\u00ebn. Megjithat\u00eb, zakonet, praktikat burokratike dhe instinktet e n\u00ebnshtrimit dhe bindjes vazhdojn\u00eb t\u00eb mbijetojn\u00eb, edhe pse shoq\u00ebrit\u00eb kan\u00eb ngritur institucione demokratike \u2013 gjykata, parlamente, kushtetuta \u2013 dhe kan\u00eb privatizuar pron\u00ebn shtet\u00ebrore.<\/p>\n<p>Q\u00eb nga viti 1989, pengesa m\u00eb kok\u00ebfort\u00eb ndaj ndryshimeve demokratike n\u00eb Evrop\u00ebn Qendrore dhe Lindore ka qen\u00eb n\u00eb mendjet dhe zemrat e njer\u00ebzve t\u00eb rajonit. Kryeministri hungarez Viktor Orb\u00e1n, p\u00ebr shembull, ka q\u00ebndruar n\u00eb pushtet p\u00ebr 15 vjet t\u00eb nj\u00eb \u201cdemokracie nj\u00ebpartiake\u201d, duke u ofruar votuesve nj\u00eb imitim t\u00eb dalluesh\u00ebm t\u00eb pararend\u00ebsve autoritar\u00eb si udh\u00ebheq\u00ebsi i epok\u00ebs fashiste Admirali Mikl\u00f3s Horthy dhe komunisti J\u00e1nos K\u00e1d\u00e1r, si dhe versionin e tyre t\u00eb populizmit komb\u00ebtar reaksionar ose komunist.<\/p>\n<p>Vazhdim\u00ebsia e modeleve autoritare na tregon se hapja ndaj tregut global dhe kopjimi i institucioneve per\u00ebndimore mund t\u00eb l\u00ebn\u00eb t\u00eb paprekura rezervuar\u00ebt m\u00eb t\u00eb thell\u00eb t\u00eb besnik\u00ebris\u00eb brenda nj\u00eb popullsie. Vet\u00ebdija njer\u00ebzore mbetet e p\u00ebrndjekur nga t\u00eb kaluarat e zhdukura. Ajo kapet pas zakoneve q\u00eb jan\u00eb rip\u00ebrdorur nga demagog\u00eb t\u00eb rinj, reagon kund\u00ebr moris\u00eb s\u00eb lirive t\u00eb reja q\u00eb ofrohen dhe ruan forma t\u00eb bindjes s\u00eb brendshme si mbrojtje kund\u00ebr nj\u00eb vrapimi t\u00eb shfrenuar drejt nj\u00eb t\u00eb ardhmeje t\u00eb panjohur.<\/p>\n<p>Liria dhe pak\u00ebnaq\u00ebsit\u00eb e saj<\/p>\n<p>Nj\u00eb nga v\u00ebzhgueset m\u00eb interesante t\u00eb ngurrimit ton\u00eb t\u00eb brendsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb pranuar p\u00ebrshpejtimin e historis\u00eb \u00ebsht\u00eb Lea Ypi, nj\u00eb teoriciene politike me origjin\u00eb shqiptare q\u00eb jep m\u00ebsim n\u00eb London School of Economics. Libri i saj i vitit 2021, T\u00eb lir\u00eb, e b\u00ebri at\u00eb t\u00eb famshme, pjes\u00ebrisht fal\u00eb titullit t\u00eb tij ironik dhe t\u00eb dykuptimt\u00eb me nj\u00eb fjal\u00eb t\u00eb vetme, i cili n\u00ebnkuptonte se nj\u00eb liri \u2013 brenda sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb saj t\u00eb f\u00ebmij\u00ebris\u00eb dhe mes prind\u00ebrve dhe miqve t\u00eb saj \u2013 humbi kur regjimi komunist ra dhe mbizot\u00ebroi \u201cliria\u201d e re, kaotike e Per\u00ebndimit.<\/p>\n<p>P\u00ebrmes nj\u00eb rr\u00ebfimi me humor t\u00eb zi dhe ironi t\u00eb f\u00ebmij\u00ebris\u00eb s\u00eb saj n\u00eb \u201cparajs\u00ebn\u201d komuniste n\u00eb shp\u00ebrb\u00ebrje t\u00eb Enver Hoxh\u00ebs, i cili sundoi Shqip\u00ebrin\u00eb p\u00ebr 41 vjet, Ypi vendosi nj\u00eb pik\u00ebpyetje pas vet\u00eb fjal\u00ebs liri, duke ia zhveshur asaj vet\u00ebk\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb izolacioniste t\u00eb narrativ\u00ebs per\u00ebndimore t\u00eb pas Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb. Ajo zbuloi si at\u00eb q\u00eb u humb me ardhjen e k\u00ebsaj lirie, ashtu edhe at\u00eb q\u00eb ishte e dhunshme, grabitqare dhe e korruptuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si ajo mb\u00ebrriti. Megjithat\u00eb, si\u00e7 e kuptoi vet\u00eb Ypi kur u largua p\u00ebr t\u00eb studiuar filozofi n\u00eb Rom\u00eb dhe m\u00eb pas p\u00ebrfundoi doktoratur\u00ebn n\u00eb Institutin Universitar Evropian n\u00eb Firence, sapo liria per\u00ebndimore mb\u00ebrriti, nuk kishte m\u00eb kthim pas.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb nuk kishte m\u00eb kthim pas, kujtimet e Shqip\u00ebris\u00eb vazhduan ta p\u00ebrndiqnin Ypin, ashtu si premtimi utopik i komunizmit vazhdon t\u00eb frym\u00ebzoj\u00eb politik\u00ebn e saj. Disa vite m\u00eb par\u00eb, e d\u00ebgjova at\u00eb t\u00eb mbronte iden\u00eb e liris\u00eb socialiste p\u00ebrpara nj\u00eb audience t\u00eb hutuar akademik\u00ebsh t\u00eb Oksfordit. Ishte sikur ajo po p\u00ebrpiqej t\u00eb shp\u00ebtonte nj\u00eb \u00ebnd\u00ebrr utopike t\u00eb diskredituar nga rr\u00ebnojat e socializmit realisht ekzistues, n\u00eb dobi t\u00eb nj\u00eb realiteti kapitalist q\u00eb prej koh\u00ebsh ka hequr dor\u00eb nga \u00e7do mall p\u00ebr utopi \u2013 apo p\u00ebr \u00e7do gj\u00eb tjet\u00ebr, p\u00ebrve\u00e7 vet\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsimit t\u00eb tij ad infinitum.<\/p>\n<p>N\u00eb shum\u00eb aspekte, Ypi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shembull mahnit\u00ebs dhe kompleks i mbijetes\u00ebs s\u00eb \u201czakoneve t\u00eb zemr\u00ebs\u201d q\u00eb lul\u00ebzuan n\u00eb perandorin\u00eb e zhdukur t\u00eb komunizmit. Ajo ka lul\u00ebzuar profesionalisht n\u00eb Per\u00ebndim, nd\u00ebrsa ka mbetur e fiksuar pas bot\u00ebs q\u00eb la pas.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb e habitshme q\u00eb nj\u00eb njeri n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb hershme t\u00eb mesme, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb Ypi, vazhdon t\u00eb rikthehet vazhdimisht te f\u00ebmij\u00ebria e saj n\u00eb nj\u00eb regjim tashm\u00eb t\u00eb zhdukur prej koh\u00ebsh. Nd\u00ebrmarrja e saj m\u00eb e fundit n\u00eb k\u00ebt\u00eb t\u00eb kaluar t\u00eb shuar \u00ebsht\u00eb T\u00eb posht\u00ebruar \u2013 nj\u00eb tjet\u00ebr titull me nj\u00eb fjal\u00eb t\u00eb vetme \u2013 me n\u00ebntitullin T\u00eb mbijetosh n\u00eb epok\u00ebn e ekstremeve.<\/p>\n<p>Jeta e riimagjinuar, p\u00ebrmes nj\u00eb rikrijimi t\u00eb gjer\u00eb letrar, \u00ebsht\u00eb ajo e gjyshes s\u00eb saj, Lemanit. Ajo lindi n\u00eb Selanik \u2013 nj\u00eb qytet i sh\u00ebnjuar nga trash\u00ebgimia e tij hebraike, greke dhe osmane \u2013 n\u00eb fund t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore dhe u rrit n\u00eb nj\u00eb mjedis shqiptar t\u00eb sofistikuar, ku fr\u00ebngjishtja ishte gjuha e bisedave familjare. Mbesa e saj ndjek largimin e Lemanit nga Selaniku drejt Tiran\u00ebs, duke gjurmuar jet\u00ebn e saj p\u00ebrmes periudh\u00ebs monarkiste t\u00eb Mbretit Zog I, martes\u00ebn me nj\u00eb ish-bashk\u00ebpun\u00ebtor t\u00eb Hoxh\u00ebs s\u00eb ri, pushtimin e Shqip\u00ebris\u00eb nga Italia dhe \u00e7lirimin e vitit 1945, q\u00eb kulmoi me vendosjen e diktatur\u00ebs komuniste t\u00eb Hoxh\u00ebs.<\/p>\n<p>Ajo q\u00eb e p\u00ebrndjek Ypin, s\u00eb pari, \u00ebsht\u00eb fakti se ajo ndodhej n\u00eb Itali kur Lemani vdiq n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb vitin 2006 dhe k\u00ebshtu shkeli premtimin p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb pran\u00eb gjyshes s\u00eb saj dashur n\u00eb fund. Mungesa n\u00eb at\u00eb \u00e7ast, mund t\u00eb shtoj\u00eb dikush, \u00ebsht\u00eb \u00e7mimi i fshehur i liris\u00eb q\u00eb shoq\u00ebron m\u00ebrgimin.<\/p>\n<p>Nj\u00eb arsye tjet\u00ebr p\u00ebr librin \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shp\u00ebrthim i papritur dyshimi, i nxitur kur dikush \u2013 ndoshta i motivuar nga xhelozia p\u00ebr suksesin e Ypit n\u00eb Per\u00ebndim \u2013 postoi n\u00eb internet nj\u00eb fotografi q\u00eb ajo nuk e kishte par\u00eb kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb: gjyshja dhe gjyshi i saj n\u00eb Hotel Victoria n\u00eb Cortina d\u2019Ampezzo, Itali, n\u00eb dhjetor t\u00eb vitit 1941. Ypi vriste mendjen se \u00e7\u2018b\u00ebnte gjyshja e saj me pushime n\u00eb Italin\u00eb fashiste? Pse kishte dal\u00eb e buz\u00ebqeshur? Si ishte e mundur q\u00eb ajo t\u00eb ishte e lumtur nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb nazist\u00ebt ishin n\u00eb portat e Mosk\u00ebs dhe vendi i saj ishte n\u00ebn kontrollin e Musolinit?<\/p>\n<p>P\u00ebrgjigjja ndaj k\u00ebtyre pyetjeve e ktheu Ypin n\u00eb Shqip\u00ebri, n\u00eb Selanik dhe n\u00eb arkiva t\u00eb tjer\u00eb, n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs s\u00eb varrosur p\u00ebr gjyshen e saj. A kishte qen\u00eb ajo spiune e fashist\u00ebve? Apo agjente komuniste? Secila nga k\u00ebto mund\u00ebsi ishte e neveritshme p\u00ebr nj\u00eb familje, an\u00ebtar\u00ebt e s\u00eb cil\u00ebs kishin duruar periudha t\u00eb gjata burgimi dhe varf\u00ebrie n\u00ebn diktatur\u00ebn e Hoxh\u00ebs. Gjetja e s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs k\u00ebrkonte g\u00ebrmimin e nd\u00ebrtes\u00ebs s\u00eb vet\u00ebvler\u00ebsimit moral q\u00eb familja kishte nd\u00ebrtuar gjat\u00eb dekadave t\u00eb gjata t\u00eb komunizmit shqiptar.<\/p>\n<p>Dinjitet \u00ebsht\u00eb fjala q\u00eb Ypi p\u00ebrdor p\u00ebr k\u00ebt\u00eb nd\u00ebrtes\u00eb. Tema qendrore e saj \u00ebsht\u00eb se si nj\u00eb familje e ruajti dinjitetin e vet p\u00ebrmes vitesh t\u00eb t\u00ebra g\u00ebnjeshtrash, shtypjeje dhe varf\u00ebrie. Duke shkruar si filozofe politike, ajo shprehet me elokuenc\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb tem\u00eb, ndon\u00ebse ndoshta paksa sentimentale:<\/p>\n<p>\u201cKa di\u00e7ka te shpirti njer\u00ebzor, do t\u00eb thoshte gjyshja ime, q\u00eb i reziston \u00e7do p\u00ebrpjekjeje p\u00ebr fyerje, l\u00ebndim apo posht\u00ebrim \u2013 di\u00e7ka p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn kafsh\u00ebt jan\u00eb t\u00eb paafta, sepse jan\u00eb t\u00eb paafta p\u00ebr mendime t\u00eb shk\u00ebputura nga ekzistenca e tyre e menj\u00ebhershme. K\u00ebt\u00eb ne e quajm\u00eb dinjitet.\u201d<\/p>\n<p>Mbijetesa si dinjitet<\/p>\n<p>Pyetja n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb librit \u00ebsht\u00eb n\u00ebse, nd\u00ebrsa historia binte pa m\u00ebshir\u00eb mbi familjen e Ypit, gjyshja e saj kishte r\u00ebn\u00eb n\u00eb posht\u00ebrsi dhe kishte tradhtuar imazhin q\u00eb mbesa kishte p\u00ebr t\u00eb si \u201cnj\u00eb shenjtore morale\u201d. Nj\u00eb tem\u00eb dyt\u00ebsore \u00ebsht\u00eb n\u00ebse vet\u00eb Ypi ka r\u00ebn\u00eb n\u00eb posht\u00ebrsin\u00eb e fam\u00ebs per\u00ebndimore pas botimit t\u00eb T\u00eb Lir\u00eb. N\u00eb kanalet e ndyra t\u00eb rrjeteve sociale, nj\u00eb kritik anonim e denoncoi mbrojtjen e saj t\u00eb idealeve socialiste: \u201cTi nuk turp\u00ebrove vet\u00ebm gjyshen t\u00ebnde, por t\u00eb gjitha viktimat e komunizmit, moj busht\u00ebr komuniste.\u201d<\/p>\n<p>K\u00ebshtu, projekti i Ypit \u00ebsht\u00eb t\u00eb shp\u00ebtoj\u00eb jo vet\u00ebm gjyshen, por edhe veten e saj. N\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrpjekje e ndihmon fakti se ajo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shkrimtare e gjall\u00eb, me nj\u00eb sens humori dinak dhe sarkastik, q\u00eb i b\u00ebn t\u00eb p\u00ebrballueshme obsesionet e saj vetjake. Lexuesi e ndjek at\u00eb n\u00eb arkivat e Sigurimit, policis\u00eb sekrete t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb periudh\u00ebs komuniste. S\u00eb shpejti ajo humbet n\u00eb nj\u00eb sall\u00eb arkivore me pasqyra, duke u p\u00ebrpjekur t\u00eb kuptoj\u00eb dokumente t\u00eb shkruara me makin\u00eb shkrimi 80-vje\u00e7are t\u00eb marrjeve n\u00eb pyetje dhe raporteve t\u00eb informator\u00ebve p\u00ebr gjyshen dhe gjyshin e saj, s\u00eb bashku me akuza dhe kund\u00ebrakuza t\u00eb ngat\u00ebrruara se Lemani kishte qen\u00eb spiune e sh\u00ebrbimit sekret grek ose e oficer\u00ebve t\u00eb inteligjenc\u00ebs britanike q\u00eb shoq\u00ebruan Aleat\u00ebt fitimtar\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb n\u00eb vitin 1945.<\/p>\n<p>Ypi lexon faqe t\u00eb t\u00ebra denoncimesh anonime nga informator\u00eb me pseudonime si Tribuna, Era e Marsit dhe Pehlivani. Ajo zbulon rr\u00ebfimin e n\u00ebnshkruar t\u00eb gjyshit t\u00eb saj, ku ai pohonte se kishte njohur oficer\u00eb t\u00eb inteligjenc\u00ebs britanike, se kishte q\u00ebndruar n\u00eb Kafen\u00eb Splendid n\u00eb Tiran\u00eb duke diskutuar fjalimin e Winston Churchillit p\u00ebr Perden e Hekurt n\u00eb Fulton t\u00eb Misurit dhe se kishte parashikuar nj\u00eb rifillim lufte q\u00eb do t\u00eb shkat\u00ebrronte Shqip\u00ebrin\u00eb dhe demokracit\u00eb popullore t\u00eb Evrop\u00ebs Lindore. Ai rr\u00ebfente se ndihej \u201cshum\u00eb fajtor\u201d dhe i d\u00ebnonte veprimet e veta. I till\u00eb ishte posht\u00ebrimi q\u00eb marrja n\u00eb pyetje \u2013 dhe ndoshta tortura \u2013 mund t\u2019i shkaktonte nj\u00eb njeriu t\u00eb ndersh\u00ebm. Rr\u00ebfimi i tij \u00e7oi n\u00eb nj\u00eb d\u00ebnim me 15 vjet burg n\u00eb burgjet e Hoxh\u00ebs.<\/p>\n<p>Pas d\u00ebnimit t\u00eb bashk\u00ebshortit t\u00eb saj, Lemani u d\u00ebbua nga Tirana dhe u d\u00ebrgua p\u00ebr pun\u00eb t\u00eb detyruar n\u00eb fshat. Mbesa e saj gjeti nj\u00eb let\u00ebr n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn ajo protestonte me d\u00ebshp\u00ebrim se nuk kishte ku t\u00eb shkonte. Me nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb t\u00eb vog\u00ebl me vete \u2013 baban\u00eb e Ypit \u2013 ajo, megjithat\u00eb, u d\u00ebbua dhe u detyrua t\u00eb hapte kanale. Edhe ky ishte posht\u00ebrim i shkaktuar nga regjimi komunist. Lemani dhe bashk\u00ebshorti i saj nuk u ribashkuan deri n\u00eb lirimin e tij n\u00eb vitin 1960.<\/p>\n<p>N\u00eb sall\u00ebn arkivore, Ypi e gjen veten t\u00eb hutuar p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb, duke ndjekur nj\u00eb dopelg\u00e4nger t\u00eb paqart\u00eb, Leman Ypin, q\u00eb kishte jetuar nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb ngjashme me gjyshen e saj dhe kishte vdekur n\u00eb vitin 1973.<\/p>\n<p>P\u00ebrfundimisht, Ypi v\u00ebrteton se gjyshja e saj e v\u00ebrtet\u00eb nuk kishte qen\u00eb kurr\u00eb agjente as e britanik\u00ebve dhe as e fashist\u00ebve italian\u00eb dhe se ajo ishte tradhtuar nga fqinj\u00eb dhe miq q\u00eb e kishin spiunuar at\u00eb, ndon\u00ebse identiteti i tyre mbeti i pazbuluar. Mbesa e saj p\u00ebrpiqet ta shp\u00ebtoj\u00eb nga posht\u00ebrsia e denoncimit anonim dhe t\u00eb p\u00ebrkujtoj\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si ajo rriti e vetme nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb, nd\u00ebrsa burri i saj ishte i burgosur politik.<\/p>\n<p>P\u00ebr mbes\u00ebn e saj, Lemani u b\u00eb nj\u00eb shembull i pathyesh\u00ebm se si ruhej fuqia n\u00eb nj\u00eb regjim, nj\u00eb kultur\u00eb dhe nj\u00eb vend q\u00eb shpesh i zhvishte njer\u00ebzit nga \u00e7do ndjenj\u00eb kontrolli mbi jet\u00ebn e tyre. T\u00eb jesh shqiptar, n\u00eb fund t\u00eb fundit, do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb vish nga nj\u00eb vend i varf\u00ebr dhe i shp\u00ebrfillur, q\u00eb shum\u00eb shpesh \u00ebsht\u00eb lod\u00ebr e fqinj\u00ebve m\u00eb t\u00eb fuqish\u00ebm. Nj\u00eb nga paraardh\u00ebsit e Ypit ndodhi t\u00eb ishte kryeminist\u00ebr i Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb vitin 1939, kur italian\u00ebt marshuan n\u00eb vend dhe kur babai i saj e qortoi at\u00eb se kishte dor\u00ebzuar si dinjitetin e vet, ashtu edhe at\u00eb t\u00eb vendit t\u00eb tij duke mos rezistuar, sipas legjend\u00ebs familjare, plaku iu p\u00ebrgjigj me qet\u00ebsi:<\/p>\n<p>\u201cDinjitet, thua? Marina jon\u00eb ka pak m\u00eb shum\u00eb se nj\u00ebqind burra, xhandarm\u00ebria disa mij\u00ebra, kemi gjithsej kat\u00ebr anije patrullimi dhe dy tanke, t\u00eb gjitha t\u00eb furnizuara nga Italia \u2026 A e k\u00ebrkon dinjiteti yt q\u00eb t\u00eb d\u00ebrgojm\u00eb n\u00eb masak\u00ebr qindra burrat e fundit q\u00eb kemi\u2026?\u201d<\/p>\n<p>Dinjiteti i rimenduar<\/p>\n<p>Shqip\u00ebria nuk ishte pik\u00ebrisht lloji i vendit q\u00eb i ushqente te qytetar\u00ebt e saj ndjenj\u00ebn e aft\u00ebsis\u00eb p\u00ebr t\u00eb vepruar, ndikuar ose b\u00ebr\u00eb zgjedhje n\u00eb histori, apo qoft\u00eb edhe p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb personale p\u00ebr rezultatet e jet\u00ebs. Si\u00e7 thuhet se i tha kryeministri i vjet\u00ebr t\u00eb birit: \u201cMund t\u00eb ket\u00eb kombe q\u00eb b\u00ebjn\u00eb histori. Ne nuk jemi nd\u00ebr to, biri im i dashur.\u201d Ishte shum\u00eb m\u00eb e leht\u00eb t\u00eb arrihej n\u00eb p\u00ebrfundimin se zhvillime historike si pushtimi i Italis\u00eb nuk ishin n\u00ebn kontrollin e tij, madje se edhe jeta private ishte \u00e7\u00ebshtje fati dhe rast\u00ebsie. Por ky \u00ebsht\u00eb pesimizmi historik t\u00eb cilit gjyshja e saj i rezistoi:<\/p>\n<p>\u201cLemani nuk besonte te \u2018fati\u2019. Ajo ishte e bindur se ajo q\u00eb njer\u00ebzit e p\u00ebrjetojn\u00eb si fat, ose e quajn\u00eb k\u00ebshtu, \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u2019i shnd\u00ebrruar vendimet njer\u00ebzore n\u00eb forca natyrore misterioze, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb pajtohen me pasojat e tyre. Ajo k\u00ebmb\u00ebngulte se, disi, diku p\u00ebrgjat\u00eb rrug\u00ebs, nj\u00eb zgjedhje b\u00ebhet gjithmon\u00eb: mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb zgjedhje e mir\u00eb ose e keqe, e b\u00ebr\u00eb leht\u00eb apo me nj\u00eb kosto\u2026 Por gjithmon\u00eb ishte nj\u00eb zgjedhje, pa p\u00ebrjashtim.\u201d<\/p>\n<p>Kjo ishte ajo q\u00eb do t\u00eb thoshte t\u00eb ruaje dinjitetin n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb i impononte vazhdimisht padenj\u00ebsi Lemanit dhe familjes s\u00eb saj: t\u00eb kapeshe fort pas ides\u00eb se jeta e saj kishte qen\u00eb nj\u00eb varg zgjedhjesh dhe se fati i saj, sado i padrejt\u00eb, nuk ishte faji i saj, por ishte sigurisht p\u00ebrgjegj\u00ebsi e saj. Dhe \u00e7far\u00eb ishte sakt\u00ebsisht kjo p\u00ebrgjegj\u00ebsi? T\u00eb kuptonte, t\u00eb justifikonte dhe t\u00eb shpjegonte p\u00ebr \u00e7far\u00eb kishte luftuar, \u00e7far\u00eb kishte duruar, dhe t\u2019ia tregonte historin\u00eb mbes\u00ebs s\u00eb saj.<\/p>\n<p>Ypi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shkrimtare e fuqishme \u2013 e mpreht\u00eb dhe aluduese \u2013 por ajo e ngarkon veten me detyr\u00ebn e romanizimit t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb gjyshes s\u00eb saj. Ajo i merr historit\u00eb q\u00eb gjyshja duhet t\u2019ia ket\u00eb treguar dhe i shnd\u00ebrron n\u00eb nj\u00eb version plot\u00ebsisht t\u00eb romanizuar, t\u00eb rimenduar, q\u00eb shtrihet n\u00eb disa qindra faqe dhe p\u00ebrb\u00ebn thelbin e librit.<\/p>\n<p>Ndonj\u00ebher\u00eb ky rr\u00ebfim i trilluar sjell skena shum\u00eb t\u00eb fuqishme, si ajo kur halla e saj kryen vet\u00ebvrasje, m\u00eb mir\u00eb sesa t\u00eb martohet me nj\u00eb burr\u00eb, af\u00ebrsia e t\u00eb cilit e b\u00ebn t\u00eb ndihet sikur po mbytet n\u00eb nj\u00eb dhom\u00eb t\u00eb mbushur me tym. Nj\u00eb sken\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebrshkruan se si mjeku hebre i familjes del nga Selaniku i pushtuar nga nazist\u00ebt, pasi shfarosjet atje kan\u00eb filluar. Mjeku \u00ebsht\u00eb aq i traumatizuar nga p\u00ebrvoja e tij, saq\u00eb arrin vet\u00ebm t\u00eb p\u00ebshp\u00ebrit\u00eb vazhdimisht numrin e kampit t\u00eb p\u00ebrqendrimit \u2013 10017.<\/p>\n<p>N\u00eb raste t\u00eb tjera, fillon t\u00eb ndihet tendosja e imagjinimit t\u00eb skenave q\u00eb Ypi nuk mund t\u2019i ket\u00eb p\u00ebrjetuar vet\u00eb fillon t\u00eb ndihet: \u201cajo e dinte se koka e tij ishte e r\u00ebnduar nga mendime, si nj\u00eb kamion plot me mobilie t\u00eb pad\u00ebshiruara, dhe ndiente se duhej t\u00eb priste derisa ato t\u00eb shp\u00ebrndaheshin p\u00ebrpara se t\u2019i shtonte edhe nj\u00eb barr\u00eb tjet\u00ebr.\u201d K\u00ebto pasazhe lexohen si nj\u00eb filozofe q\u00eb p\u00ebrpiqet t\u00eb jet\u00eb romanciere.<\/p>\n<p>Indignity \u00ebsht\u00eb m\u00eb i fort\u00eb kur trajton pyetje t\u00eb thella filozofike \u2013 n\u00ebse dinjiteti \u00ebsht\u00eb i mundur n\u00ebn regjime autoritare, n\u00ebse ai mund t\u00eb mbijetoj\u00eb kur historia luan mizorisht me shpresat e njer\u00ebzve \u2013 ose kur Ypi shqyrton se si njer\u00ebz real\u00eb, ata q\u00eb shfaqen e zhduken n\u00eb sall\u00ebn e arkivave, p\u00ebrballen me k\u00ebto dilema. N\u00eb k\u00ebto \u00e7aste, libri arrin m\u00eb shum\u00eb sesa mund t\u00eb pritej nga historia e jet\u00ebs s\u00eb nj\u00eb gruaje shqiptare p\u00ebrgjat\u00eb shekullit XX. Libri i Ypit shnd\u00ebrrohet n\u00eb nj\u00eb masterklas\u00eb mbi rikuperimin e s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs nga historia, rifitimin e integritetit pas plag\u00ebve t\u00eb saj dhe dhe p\u00ebr t\u00eb zbuluar kuptimin q\u00eb koha dhe kujtesa p\u00ebrpiqen t\u00eb na e fshehin.<\/p>\n<p>Marr\u00eb me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund t\u00eb b\u00ebhet vet\u00ebm me lejen e Project Syndicate. The Prisoner of Memory<\/p>\n<p>The post <a href=\"https:\/\/lexo.al\/2026\/01\/te-burgosur-nga-e-shkuara\/\">T\u00eb burgosur nga e shkuara<\/a> appeared first on <a href=\"https:\/\/lexo.al\/\">www.lexo.al<\/a>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Michael Ignatieff Tre dekada m\u00eb par\u00eb, historia p\u00ebrmbysi regjimet komuniste n\u00eb mbar\u00eb Evrop\u00ebn. Megjithat\u00eb, zakonet, praktikat burokratike dhe instinktet e n\u00ebnshtrimit dhe bindjes vazhdojn\u00eb t\u00eb mbijetojn\u00eb, edhe pse shoq\u00ebrit\u00eb kan\u00eb ngritur institucione demokratike \u2013 gjykata, parlamente, kushtetuta \u2013 dhe kan\u00eb privatizuar pron\u00ebn shtet\u00ebrore. Q\u00eb nga viti 1989, pengesa m\u00eb kok\u00ebfort\u00eb ndaj ndryshimeve demokratike n\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-62083","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/62083","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=62083"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/62083\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=62083"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=62083"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=62083"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}