Rainer Zitelmann, nj\u00eb autor gjerman n\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb librit t\u00eb tij \u201cOrigjina e varf\u00ebris\u00eb dhe pasuris\u00eb: turneu im bot\u00ebror dhe njohuri nga l\u00ebvizja globale libertariane\u201d ka shkruar edhe p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb. <\/p>\n
N\u00eb fragmentin e librit thuhet se Shqip\u00ebria dikur ishte nj\u00eb vend i mbrapsht\u00eb socialist me vet\u00ebm 1265 makina n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendit, dhe megjith\u00ebse standardet e jetes\u00ebs jan\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar ndjesh\u00ebm q\u00eb nga ajo koh\u00eb. Autori Zitelmann shprehet se d\u00ebshtimi p\u00ebr t\u2019u transformuar n\u00eb nj\u00eb ekonomi t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb tregu i ka dh\u00ebn\u00eb pushtet zot\u00ebrve t\u00eb drog\u00ebs dhe i ka shtyr\u00eb m\u00eb t\u00eb zgjuarit dhe m\u00eb t\u00eb mir\u00ebt t\u00eb emigrojn\u00eb jasht\u00eb vendit. <\/p>\n
Ndon\u00ebse nuk ka shifra zyrtare sipas tij, Shqip\u00ebria tani etiketohet si \u201cKolumbia e Evrop\u00ebs\u201d. M\u00eb tej shprehet se vler\u00ebsimet sugjerojn\u00eb se nj\u00eb e treta e gjysm\u00eb e prodhimit komb\u00ebtar bruto t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb vjen nga trafiku i drog\u00ebs. N\u00eb k\u00ebt\u00eb fragment, flitet edhe p\u00ebr periudh\u00ebn e diktatur\u00ebs dhe drejtuesin asokohe t\u00eb vendit, Enver Hoxh\u00ebn. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb t\u00eb fundit thot\u00eb se ai dhe komunist\u00ebt kryesor\u00eb jetonin nj\u00eb jet\u00eb shum\u00eb m\u00eb luksoze, krejt\u00ebsisht t\u00eb izoluar nga pjesa tjet\u00ebr e vendit. <\/p>\n
Pas p\u00ebrfundimit t\u00eb socializmit, autori gjerman shprehet se shum\u00eb shqiptar\u00eb u larguan nga vendi dhe se asnj\u00eb vend tjet\u00ebr evropian nuk ka par\u00eb m\u00eb shum\u00eb njer\u00ebz t\u00eb emigrojn\u00eb q\u00eb nga fundi i socializmit. Sipas Zitelmann sot ka m\u00eb shum\u00eb shqiptar\u00eb q\u00eb jetojn\u00eb jasht\u00eb vendit sesa n\u00eb t\u00eb. <\/p>\n
FRAGMENTI I PLOT\u00cb NGA LIBRI: <\/strong><\/p>\n Isha n\u00eb Tiran\u00eb, kryeqytetin e Shqip\u00ebris\u00eb, n\u00eb maj 2022 dhe tetor 2023. Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb nj\u00eb destinacion turistik gjithnj\u00eb e m\u00eb popullor. N\u00eb vitin 2022, 7.5 milion\u00eb pushues vizituan vendin e vog\u00ebl, i cili \u00ebsht\u00eb sht\u00ebpia e vet\u00ebm 2.8 milion\u00eb banor\u00ebve dhe numrat kan\u00eb vazhduar t\u00eb rriten, duke arritur n\u00eb rreth 10 milion\u00eb n\u00eb 2023 dhe rreth 14 milion\u00eb n\u00eb 2024. Moti mesdhetar dhe \u00e7mimet e ul\u00ebta e b\u00ebjn\u00eb shtetin bregdetar t\u00eb Evrop\u00ebs Jugore jasht\u00ebzakonisht t\u00ebrheq\u00ebs.<\/p>\n Nj\u00eb mik m\u00eb d\u00ebrgoi nj\u00eb mesazh n\u00eb Whatsapp para se t\u00eb nisesha p\u00ebr n\u00eb aeroport: \u201cMos e lini veten t\u00eb grabiten n\u00eb shtetin mashtrues t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb\u201d. N\u00eb Tiran\u00eb, takova Adri Nurellarin, nj\u00eb individ mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebs q\u00eb form\u00ebsoi l\u00ebvizjen liridash\u00ebse n\u00eb Shqip\u00ebri dhe studioi n\u00eb Lond\u00ebr. Ka qen\u00eb k\u00ebshilltar i Partis\u00eb Demokratike n\u00eb Shqip\u00ebri dhe tani k\u00ebshillon Partin\u00eb Demokratike n\u00eb Kosov\u00eb. P\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e siguris\u00eb dhe krimit, ai shpjegoi se, po, ka nj\u00eb nivel t\u00eb lart\u00eb t\u00eb krimit n\u00eb sektorin e drog\u00ebs. Por pik\u00ebrisht p\u00ebr shkak se kriminel\u00ebt mund t\u00eb fitojn\u00eb shuma t\u00eb m\u00ebdha parash nga rritja dhe shitja e drog\u00ebs, krimi i vog\u00ebl nuk ia vlen: \u201cPse t\u00eb vidhni disa qindra euro nga nj\u00eb turist kur mund t\u00eb fitoni miliona nga droga ilegale?\u201d<\/p>\n N\u00eb dark\u00eb pyeta Bjorn\u00ebn, nj\u00eb an\u00ebtare e Student\u00ebve p\u00ebr Lirin\u00eb, se si e b\u00ebjn\u00eb jetes\u00ebn njer\u00ebzit k\u00ebtu. \u201cV\u00ebrtet nuk e dini k\u00ebt\u00eb?\u201d ajo m\u00eb pyeti dhe qeshi, \u201cp\u00ebr kultivimin dhe shitjen e marijuan\u00ebs\u201d. Ajo kritikoi presidentin shqiptar, i cili e ka kthyer Shqip\u00ebrin\u00eb n\u00eb nj\u00eb \u201cnarkoshtet\u201d. Sigurisht, nuk ka shifra zyrtare, por vendi tani quhet \u201cKolumbia e Evrop\u00ebs\u201d. Vler\u00ebsimet sugjerojn\u00eb se nj\u00eb e treta e gjysm\u00eb e prodhimit komb\u00ebtar bruto t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb vjen nga trafiku i drog\u00ebs. Sido q\u00eb t\u00eb jet\u00eb, disa miliard\u00eb euro gjenerohen nga trafiku i drog\u00ebs \u00e7do vit.<\/p>\n Pavar\u00ebsisht gjith\u00eb varf\u00ebris\u00eb n\u00eb vend, kushtet e jetes\u00ebs jan\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar ndjesh\u00ebm n\u00eb krahasim me epok\u00ebn socialiste. Bjorna m\u00eb tha se gjysh\u00ebrit e saj jetonin me familjen n\u00eb nj\u00eb apartament prej 80 metrash katror\u00eb \u2013 ku banonin deri n\u00eb 20 persona. \u00cbsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb imagjinohet, por mbaj mend q\u00eb kam lexuar se nuk ishte e pazakont\u00eb q\u00eb kat\u00ebr deri n\u00eb dhjet\u00eb njer\u00ebz t\u00eb jetonin n\u00eb apartamente t\u00eb vogla 50 metra katror\u00eb.<\/p>\n Vendi m\u00eb i varf\u00ebr n\u00eb Evrop\u00eb<\/strong><\/p>\n Shqip\u00ebria ishte vendi m\u00eb i varf\u00ebr n\u00eb Evrop\u00eb n\u00eb at\u00eb koh\u00eb. N\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin kishte vet\u00ebm 1265 makina, asnj\u00eb prej tyre n\u00eb pron\u00ebsi private. N\u00eb fillim t\u00eb viteve 1990, n\u00eb Shqip\u00ebri nuk kishte asnj\u00eb semafor t\u00eb vet\u00ebm. Sot Tirana \u00ebsht\u00eb e mbipopulluar me makina p\u00ebr t\u00eb cilat \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se qyteti nuk \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar. Ngjash\u00ebm me Manhatanin, shofer\u00ebt jan\u00eb pothuajse p\u00ebrgjithmon\u00eb t\u00eb bllokuar n\u00eb trafik. Her\u00eb pas here shihnim nj\u00eb makin\u00eb luksoze jasht\u00ebzakonisht t\u00eb shtrenjt\u00eb, nj\u00eb Ferrari, p\u00ebr shembull \u2013 \u201cata jan\u00eb baron\u00ebt e drog\u00ebs\u201d, tha Bjorna.<\/p>\n N\u00eb nj\u00eb sh\u00ebtitje eksploruese n\u00ebp\u00ebr Tiran\u00eb, kalova disa bunker\u00eb. Diktatori Enver Hoxha ishte paranojak dhe jetonte me frik\u00eb t\u00eb vazhdueshme se Shqip\u00ebria mund t\u00eb sulmohej nga vendet kapitaliste. K\u00ebshtu ai urdh\u00ebroi nd\u00ebrtimin e 200,000 bunker\u00ebve n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin, shum\u00eb prej t\u00eb cil\u00ebve ruhen edhe sot e k\u00ebsaj dite. Bjorna m\u00eb tha se t\u00eb njohurit e saj kishin integruar edhe nj\u00eb bunker n\u00eb restorantin e tyre. N\u00eb aeroport takova nj\u00eb djal\u00eb t\u00eb ri, student juridik, i cili kishte filluar t\u00eb investonte n\u00eb prona t\u00eb paluajtshme. Ai m\u00eb tregoi nj\u00eb foto t\u00eb nj\u00eb ish-bunkeri me nj\u00eb ambient me shije t\u00eb brendshme dhe m\u00eb tha se \u00ebsht\u00eb \u00ebndrra e tij t\u00eb kthej\u00eb nj\u00eb bunker t\u00eb till\u00eb n\u00eb nj\u00eb sht\u00ebpi pushimi dhe ta jap\u00eb me qira.<\/p>\n Nj\u00eb bunker disi m\u00eb i madh \u00ebsht\u00eb ruajtur si muze bunkeri. Ekspozita \u00ebsht\u00eb mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebse. Zbulon p\u00ebrmasat e plota t\u00eb terrorit komunist n\u00eb shtetin e Enver Hoxh\u00ebs.<\/p>\n Fotografia q\u00eb pikturon muzeu \u00ebsht\u00eb sakt\u00ebsisht e kund\u00ebrta me imazhin q\u00eb kisha p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb kur isha m\u00eb i ri. Si adoleshent, un\u00eb isha nj\u00eb maoist. Un\u00eb formova nj\u00eb \u201cqeliz\u00eb t\u00eb kuqe\u201d n\u00eb shkoll\u00ebn time kur isha 13 vje\u00e7 dhe botova nj\u00eb gazet\u00eb t\u00eb quajtur \u201cThe Red Baner\u201d. M\u00eb kujtohet ende i shtrir\u00eb n\u00eb shtrat n\u00eb or\u00ebn 11 t\u00eb nat\u00ebs duke d\u00ebgjuar Radio Tirana. <\/p>\n N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, ne nuk dinim fare p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb, ne thjesht i projektonim d\u00ebshirat tona utopike socialiste n\u00eb vendin ku Hoxha sundoi nga viti 1946 deri n\u00eb 1985. E v\u00ebrteta ishte se shqiptar\u00ebt jetonin n\u00eb nj\u00eb burg t\u00eb p\u00ebrmasave t\u00eb vendit. Kushdo q\u00eb u p\u00ebrpoq t\u00eb largohej jasht\u00eb vendit n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb paligjshme, n\u00eb skenarin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, d\u00ebrgohej n\u00eb burg ose n\u00eb nj\u00eb nga kampet e pun\u00ebs p\u00ebr shum\u00eb vite, ose pushkatohej. Pothuajse 1000 njer\u00ebz nuk i mbijetuan p\u00ebrpjekjeve t\u00eb tyre p\u00ebr t\u2019u larguar nga vendi.<\/p>\n Diktatori Enver Hoxha ishte paranojak dhe jetonte me frik\u00eb t\u00eb vazhdueshme se Shqip\u00ebria mund t\u00eb sulmohej nga vendet kapitaliste. K\u00ebshtu ai urdh\u00ebroi nd\u00ebrtimin e 200,000 bunker\u00ebve n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin, shum\u00eb prej t\u00eb cil\u00ebve ruhen edhe sot e k\u00ebsaj dite.<\/p>\n Shqip\u00ebria ishte izoluar plot\u00ebsisht nga bota e jashtme, nj\u00eb fakt q\u00eb ilustrohet nga incidenti i m\u00ebposht\u00ebm: N\u00ebn\u00eb Tereza, e cila u b\u00eb e famshme n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn p\u00ebr pun\u00ebn e saj me t\u00eb varf\u00ebrit, t\u00eb pastreh\u00ebt, t\u00eb s\u00ebmur\u00ebt dhe q\u00eb vdesin dhe nderohet si shenjtore n\u00eb Kish\u00ebn Katolike, d\u00ebshironte d\u00ebshp\u00ebrimisht t\u00eb vizitonte n\u00ebn\u00ebn e saj q\u00eb po vdiste, e cila jetonte n\u00eb Shqip\u00ebri. Krer\u00ebt e shteteve p\u00ebrdor\u00ebn t\u00eb gjitha kanalet diplomatike n\u00eb dispozicion p\u00ebr t\u00eb ndihmuar n\u00eb realizimin e d\u00ebshir\u00ebs s\u00eb N\u00ebn\u00eb Terez\u00ebs, pa sukses. N\u00ebna e saj vdiq e vetme n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb vitin 1981, pa mundur ta shihte vajz\u00ebn e saj p\u00ebr her\u00eb t\u00eb fundit. Vet\u00ebm n\u00eb vitin 1990, pes\u00eb vjet pas vdekjes s\u00eb Hoxh\u00ebs, N\u00ebn\u00eb Tereza mundi t\u00eb udh\u00ebtonte n\u00eb vend dhe t\u00eb vizitonte varrin e n\u00ebn\u00ebs s\u00eb saj.<\/p>\n Ajo q\u00eb ne gjithashtu nuk dinim \u2013 dhe as shqiptar\u00ebt \u2013 ishte se Hoxha dhe komunist\u00ebt kryesor\u00eb jetonin nj\u00eb jet\u00eb shum\u00eb m\u00eb luksoze, krejt\u00ebsisht t\u00eb izoluar nga pjesa tjet\u00ebr e vendit. Nga fundi i vitit 1960 deri n\u00eb vdekjen e tij n\u00eb prill 1985, Hoxha nuk u largua nga vendi i tij; n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, ai pothuajse kurr\u00eb nuk u largua nga i ashtuquajturi Blloku (Blloku), nj\u00eb zon\u00eb qendrore n\u00eb Tiran\u00eb, e cila ishte vet\u00ebm sa 21 fusha futbolli. Hoxha jetoi k\u00ebtu nga viti 1944 deri n\u00eb vdekjen e tij, duke ndar\u00eb Bllokun me an\u00ebtar\u00ebt dhe kandidat\u00ebt e KQ t\u00eb Partis\u00eb s\u00eb Pun\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe familjet e tyre. <\/p>\n \u00c7far\u00eb b\u00ebri diktatori gjith\u00eb dit\u00ebn? S\u00eb bashku me nj\u00eb ekip shkrimtar\u00ebsh fantazm\u00eb, ai shkroi 68 libra q\u00eb lart\u00ebsonin virtytet e socializmit. Dhe kjo n\u00eb vendin m\u00eb t\u00eb varf\u00ebr n\u00eb Evrop\u00eb. Kur e pyeta Adriun se \u00e7far\u00eb shkoi keq n\u00eb tranzicionin nga socializmi n\u00eb demokraci dhe ekonomin\u00eb e tregut, ai u p\u00ebrgjigj: \u201cNuk ka pasur asnj\u00eb ndryshim n\u00eb qarqet e elit\u00ebs. N\u00eb thelb, ato kan\u00eb mbetur t\u00eb nj\u00ebjta. Ka pasur ndoshta nj\u00eb duzin\u00eb familjesh q\u00eb mbanin pushtetin n\u00eb koh\u00ebn e Hoxh\u00ebs dhe e mbajn\u00eb edhe sot\u201d. Si rrjedhoj\u00eb, nuk ka nj\u00eb interes serioz p\u00ebr t\u2019u marr\u00eb me t\u00eb shkuar\u00ebn dhe krimet e diktatur\u00ebs hoxha. Flet shum\u00eb se ndoshta vet\u00ebm 20 p\u00ebr qind e sip\u00ebrmarr\u00ebsve dhe pronar\u00ebve t\u00eb tokave t\u00eb shpron\u00ebsuar nga komunist\u00ebt mor\u00ebn pronat e tyre dhe mor\u00ebn nj\u00eb kompensim qesharak t\u00eb pak\u00ebt q\u00eb arrin n\u00eb 10 milion\u00eb dollar\u00eb.<\/p>\n Pas p\u00ebrfundimit t\u00eb socializmit, shum\u00eb shqiptar\u00eb u larguan nga vendi. N\u00eb lidhje me madh\u00ebsin\u00eb e popullsis\u00eb, asnj\u00eb vend tjet\u00ebr evropian nuk ka par\u00eb m\u00eb shum\u00eb njer\u00ebz t\u00eb emigrojn\u00eb q\u00eb nga fundi i socializmit. Gjat\u00eb 30 viteve t\u00eb fundit, Shqip\u00ebria ka humbur rreth 30 p\u00ebr qind t\u00eb popullsis\u00eb s\u00eb saj. Vet\u00ebm 2.8 milion\u00eb njer\u00ebz jetojn\u00eb ende n\u00eb vend. Dhe shpeshher\u00eb jan\u00eb t\u00eb rinjt\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb talentuar shqiptar\u00eb q\u00eb kan\u00eb emigruar. Shum\u00eb prej tyre jan\u00eb vendosur n\u00eb Greqi dhe Itali. Adri shpjegoi se vet\u00ebm n\u00eb Itali tani ka 350,000 shqiptar\u00eb q\u00eb zot\u00ebrojn\u00eb 40,000 biznese dhe gjenerojn\u00eb shtat\u00eb p\u00ebr qind t\u00eb PBB-s\u00eb s\u00eb Italis\u00eb. Sot ka m\u00eb shum\u00eb shqiptar\u00eb q\u00eb jetojn\u00eb jasht\u00eb vendit sesa n\u00eb t\u00eb. <\/p>\n The post Shqip\u00ebria nga varf\u00ebria socialiste e Evrop\u00ebs n\u00eb nj\u00eb narkoshtet?<\/a> appeared first on Lapsi.al<\/a>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Rainer Zitelmann, nj\u00eb autor gjerman n\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb librit t\u00eb tij \u201cOrigjina e varf\u00ebris\u00eb dhe pasuris\u00eb: turneu im bot\u00ebror dhe njohuri nga l\u00ebvizja globale libertariane\u201d ka shkruar edhe p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb. N\u00eb fragmentin e librit thuhet se Shqip\u00ebria dikur ishte nj\u00eb vend i mbrapsht\u00eb socialist me vet\u00ebm 1265 makina n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendit, dhe megjith\u00ebse […]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-6164","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6164","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6164"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6164\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6164"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6164"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6164"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}