Nga Auron Tare*<\/p>\n
Diku n\u00eb mesin e vitit 1963, Lee Kuan Yew, nj\u00eb politikan i ri i shkolluar n\u00eb Universitetin e Kembrixhit, pas nj\u00eb serie p\u00ebrpjekjesh p\u00ebr t\u00eb influencuar sken\u00ebn politike n\u00eb nj\u00eb ishull t\u00eb varf\u00ebr peshkatar\u00ebsh me emrin Singapor, dha drit\u00ebn jeshile p\u00ebr operacionin \u201cColdstore\u201d. Ky operacion, me ndihm\u00ebn e ushtris\u00eb dhe forcave speciale, kreu nj\u00eb seri arrestimesh n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb spektrin politik dhe shoq\u00ebror, duke targetuar politikan\u00eb t\u00eb korruptuar, personazhe t\u00eb bot\u00ebs s\u00eb krimit apo elemente t\u00eb lidhur me forcat komuniste. Ky operacion, i kritikuesh\u00ebm deri diku nga historian\u00ebt e koh\u00ebs, solli gjithsesi stabilitet dhe q\u00ebndrueshm\u00ebri relative n\u00eb nj\u00eb nga vendet m\u00eb t\u00eb varfra t\u00eb Azis\u00eb.<\/p>\n
Singapori, ish-koloni britanike me nj\u00eb standard shum\u00eb t\u00eb ul\u00ebt jetese, nj\u00eb vend peshkatar\u00ebsh pa asnj\u00eb burim natyror, me nj\u00eb popullat\u00eb shum\u00ebgjuh\u00ebshe dhe me nj\u00eb administrat\u00eb t\u00eb d\u00ebmtuar nga korrupsioni tradicional, filloi nj\u00eb \u201crilindje\u201d n\u00eb t\u00eb gjitha aspektet shoq\u00ebrore dhe shtet\u00ebrore.<\/p>\n
Sot, pas 50 vjet\u00ebsh nga koha e k\u00ebtij operacioni t\u00eb famsh\u00ebm, Singapori konsiderohet gjer\u00ebsisht si nj\u00eb nga shtetet m\u00eb pak t\u00eb korruptuara n\u00eb bot\u00eb, p\u00ebr shkak t\u00eb ligjeve shum\u00eb t\u00eb rrepta kund\u00ebr korrupsionit, zbatimit t\u00eb fort\u00eb nga Byroja e Hetimit t\u00eb Praktikave Korruptive (CPIB), pagave t\u00eb larta p\u00ebr zyrtar\u00ebt publik\u00eb, nj\u00eb administrate efikase, zero tolerance ndaj drog\u00ebs dhe korrupsionit.<\/p>\n
Jo vet\u00ebm q\u00eb Singapori, nj\u00eb vend ish-koloni pa asnj\u00eb burim natyror, sot \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga vendet lider n\u00eb bot\u00eb kund\u00ebr korrupsionit, por \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb nd\u00ebr vendet lider p\u00ebr mir\u00ebqenien e qytetar\u00ebve t\u00eb vet. Nj\u00eb nga shkollat m\u00eb t\u00eb njohura n\u00eb Azi p\u00ebr teknologjin\u00eb dhe financ\u00ebn ndodhet n\u00eb k\u00ebt\u00eb ishull, dhe spitalet e Singaporit jan\u00eb nga m\u00eb t\u00eb njohurat n\u00eb bot\u00eb p\u00ebr sh\u00ebrbimin dhe eficienc\u00ebn e lart\u00eb. Siguria e jet\u00ebs \u00ebsht\u00eb nga m\u00eb t\u00eb mirat sot n\u00eb bot\u00eb, dhe ishulli i dikursh\u00ebm i peshkatar\u00ebve sot \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga qendrat m\u00eb t\u00eb njohura t\u00eb financ\u00ebs bot\u00ebrore.<\/p>\n
Singapori ka nj\u00eb nga sistemet e arsimit m\u00eb t\u00eb mira, ku student\u00ebt jan\u00eb n\u00eb 10 vendet e para t\u00eb renditjes bot\u00ebrore. Sistemi arsimor \u00ebsht\u00eb shum\u00eb konkurrues, bazuar n\u00eb merit\u00eb dhe dygjuh\u00ebsh.<\/p>\n
Nd\u00ebrkoh\u00eb, sh\u00ebndet\u00ebsia \u00ebsht\u00eb e garantuar nga shteti, universale, efikase, e p\u00ebrballueshme, me cil\u00ebsi t\u00eb lart\u00eb, e mb\u00ebshtetur nga sigurime dhe fonde kursimi t\u00eb forta. Singapori ka shpenzimet m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta p\u00ebr GDP n\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsi krahasuar me vendet per\u00ebndimore dhe rezultate m\u00eb t\u00eb larta se t\u00eb gjitha k\u00ebto vende.<\/p>\n
95 p\u00ebrqind e ushqimit n\u00eb ishull vjen nga vendet fqinje, pasi ishulli nuk prodhon dot mjaftuesh\u00ebm, por garanton ushqim cil\u00ebsisht m\u00eb t\u00eb lart\u00eb se fqinj\u00ebt.<\/p>\n
N\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr drog\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga vendet lider n\u00eb bot\u00eb. Sipas statistikave zyrtare, vet\u00ebm 0.7% e popullat\u00ebs kan\u00eb p\u00ebrdorur drog\u00eb rekreative (kanabis).<\/p>\n
Trafikimi, importimi ose eksportimi i drog\u00ebs n\u00eb Singapor:<\/p>\n
Konsiderohet nj\u00eb shkelje shum\u00eb e r\u00ebnd\u00eb.
\nD\u00ebnimet varen nga lloji dhe sasia e drog\u00ebs:<\/p>\n
Lloji i drog\u00ebs \u2013 Sasia minimale p\u00ebr d\u00ebnimin me vdekje<\/p>\n
Heroin\u00eb \u2013 15 gram\u00eb \u2013 Vdekje
\nKokain\u00eb \u2013 500 gram\u00eb \u2013 Vdekje
\nMetamfetamin\u00eb \u2013 250 gram\u00eb \u2013 Vdekje
\nKanabis \u2013 500 gram\u00eb \u2013 Vdekje<\/p>\n
P\u00ebr sasi m\u00eb t\u00eb vogla:<\/p>\n
Burgim i gjat\u00eb (deri n\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsi)
\nD\u00ebnim me gjob\u00eb t\u00eb lart\u00eb
\nRrahje me shkop p\u00ebr burrat n\u00ebn 50 vje\u00e7<\/p>\n
N\u00eb t\u00eb gjitha burimet zyrtare t\u00eb publikuara mund t\u00eb thuhet se Singapori \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga vendet me prosperitet ekonomik t\u00eb admiruesh\u00ebm. Nj\u00eb shtet i past\u00ebr nga korrupsioni, me nj\u00eb administrat\u00eb t\u00eb admirueshme, paga t\u00eb larta dhe nivel jetese nga m\u00eb t\u00eb mir\u00ebt n\u00eb Azi, me universitete dhe spitale me prestigj nd\u00ebrkomb\u00ebtar. Shpesh i kritikuesh\u00ebm p\u00ebr metodat e ashpra t\u00eb nd\u00ebrmarra p\u00ebr t\u00eb vendosur forc\u00ebn e shtetit, por me rezultate impresive.<\/p>\n
Por si mundi nj\u00eb ish-koloni britanike, pa burime natyrore, nj\u00eb ishull peshkatar\u00ebsh, pa administrat\u00eb t\u00eb konsoliduar, i drobitur nga korrupsioni kronik dhe i penguar nga fqinj\u00ebt e fuqish\u00ebm, me nj\u00eb popullat\u00eb t\u00eb p\u00ebrzier gjuh\u00ebsore dhe kulturore, t\u00eb kthehej brenda 50 vjet\u00ebsh n\u00eb nj\u00eb fuqi ekonomike aziatike?<\/p>\n
Fuqia e filozofis\u00eb s\u00eb lidershipit t\u00eb pa-korruptuar<\/p>\n
Lee Kuan Yew, nj\u00eb politikan i ri dhe i edukuar mir\u00eb, vendosi fatin e vendit t\u00eb tij p\u00ebrpara fatit personal, bazuar n\u00eb dy kolona kryesore: integritetin personal dhe luft\u00ebn kund\u00ebr korrupsionit.<\/p>\n
Historian\u00ebt politik\u00eb bien dakord se Lee Kuan Yew ishte forca madhore q\u00eb ndryshoi fatin e ishullit t\u00eb peshkatar\u00ebve. Ai ishte nj\u00eb politikan me integritet t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm, i njohur gjer\u00ebsisht si i ndersh\u00ebm dhe i disiplinuar.<\/p>\n
Lee Kuan Yew praktikonte thjesht\u00ebsi ekstreme n\u00eb jet\u00ebn publike dhe private. Ishte nj\u00eb lider autoritar, por i besuesh\u00ebm, i pa-korruptuar personalisht. Veshja e kabinetit qeveritar me t\u00eb bardha gjat\u00eb betimit ishte nj\u00eb simbol i past\u00ebrtis\u00eb dhe ndershm\u00ebris\u00eb. Fuqizoi autoritetin e Byros\u00eb Anti-Korrupsion duke hetuar \u00e7do nivel administrativ dhe shoq\u00ebror t\u00eb lidhur me korrupsionin. Refuzoi ryshfetet; nj\u00eb nga rastet m\u00eb t\u00eb famshme ishte denoncimi publik i nj\u00eb ryshfeti prej 3.3 milion\u00eb dollar\u00ebsh nga CIA n\u00eb vitin 1961 p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur aktivitetin e tij politik. Vendosi paga t\u00eb larta p\u00ebr zyrtar\u00ebt e lart\u00eb shtet\u00ebror\u00eb p\u00ebr t\u00eb reduktuar tundimin p\u00ebr korrupsion. Forcoi jasht\u00ebzakonisht ushtrin\u00eb dhe forcat e rendit, duke garantuar paga t\u00eb larta dhe teknologji t\u00eb avancuar dhe duke e kthyer forc\u00ebn ushtarake n\u00eb garantuese t\u00eb nj\u00eb shteti serioz dhe t\u00eb besuesh\u00ebm p\u00ebr publikun.<\/p>\n
Transformimi i Singaporit nuk do t\u00eb ishte i mundur pa filozofin\u00eb e jet\u00ebs s\u00eb Lee Kuan Yew:<\/p>\n
Jetoi n\u00eb nj\u00eb sht\u00ebpi modeste p\u00ebr dekada.
\nQepte vet\u00eb rrobat dhe shmangte shpenzimet e panevojshme.
\nFamilja praktikonte kursim ekstrem, duke sh\u00ebrbyer si shembull p\u00ebr popullat\u00ebn q\u00eb vinte nga varf\u00ebria koloniale.
\nMbante nj\u00eb rutin\u00eb t\u00eb rrept\u00eb ditore, duke p\u00ebrfshir\u00eb not dhe \u00e7ikliz\u00ebm.
\nDieta e tij ishte e thjesht\u00eb, jo vet\u00ebm si pjes\u00eb e jet\u00ebs, por edhe si shembull p\u00ebr popullin q\u00eb drejtonte.
\nP\u00ebrdorte bi\u00e7iklet\u00ebn e tij t\u00eb vjet\u00ebr dhe udh\u00ebtonte jasht\u00eb vendit n\u00eb klas\u00ebn standarde, p\u00ebrve\u00e7 rasteve t\u00eb domosdoshme n\u00eb delegacione zyrtare.<\/p>\n
Lee Kuan Yew besonte se lider\u00ebt duhet t\u00eb jen\u00eb shembuj p\u00ebr nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb past\u00ebr dhe t\u00eb disiplinuar. Ai kombinonte disiplin\u00ebn personale, politikat sistematike kund\u00ebr korrupsionit dhe udh\u00ebheqjen simbolike p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar nj\u00eb qeverisje t\u00eb past\u00ebr dhe efikase n\u00eb Singapor.<\/p>\n
Ky shembull tregon se, n\u00ebse nj\u00eb lider e do vendin dhe popullin e vet, mund ta transformoj\u00eb at\u00eb nga nj\u00eb ishull i varf\u00ebr peshkatar\u00ebsh n\u00eb nj\u00eb fuqi financiare bot\u00ebrore.<\/p>\n
N\u00eb vet\u00ebm 50 vjet, Singapori u b\u00eb:<\/p>\n
Nj\u00eb shtet i pasur dhe i admiruesh\u00ebm ekonomikisht.
\nNj\u00eb nga vendet m\u00eb pak t\u00eb korruptuara n\u00eb bot\u00eb.
\nNj\u00eb qend\u00ebr e r\u00ebnd\u00ebsishme financiare dhe arsimore.
\nNj\u00eb vend me sh\u00ebndet\u00ebsi dhe standard jete t\u00eb lart\u00eb.
\nNj\u00eb model global p\u00ebr qeverisjen dhe mir\u00ebqenien e qytetar\u00ebve.<\/p>\n
Transformimi i Singaporit tregon fuqin\u00eb e lidershipit t\u00eb integruar, t\u00eb disiplinuar dhe t\u00eb pa-korruptuar, nj\u00eb shembull i rrall\u00eb i udh\u00ebheqjes q\u00eb v\u00ebrteton se politika e drejt\u00eb dhe integriteti personal mund t\u00eb ndryshojn\u00eb fatin e nj\u00eb kombi.<\/p>\n
*Studiues<\/p>\n
The post Opinion\/ Auron Tare: Modeli i Singaporit dhe fuqia e nj\u00eb lideri t\u00eb pa-korruptuesh\u00ebm<\/a> appeared first on www.lexo.al<\/a>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nga Auron Tare* Diku n\u00eb mesin e vitit 1963, Lee Kuan Yew, nj\u00eb politikan i ri i shkolluar n\u00eb Universitetin e Kembrixhit, pas nj\u00eb serie p\u00ebrpjekjesh p\u00ebr t\u00eb influencuar sken\u00ebn politike n\u00eb nj\u00eb ishull t\u00eb varf\u00ebr peshkatar\u00ebsh me emrin Singapor, dha drit\u00ebn jeshile p\u00ebr operacionin \u201cColdstore\u201d. Ky operacion, me ndihm\u00ebn e ushtris\u00eb dhe forcave speciale, […]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-59957","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/59957","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=59957"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/59957\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=59957"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=59957"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=59957"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}