The Guardian i ka kushtuar k\u00ebt\u00eb t\u00eb premte, m\u00eb 28 n\u00ebntor, nj\u00eb nekrologji Fatos Nanos, duke e p\u00ebrshkruar at\u00eb si nj\u00eb figur\u00eb ky\u00e7e t\u00eb politik\u00ebs shqiptare gjat\u00eb nj\u00eb periudhe t\u00eb trazuar 15-vje\u00e7are, e cila filloi pas rr\u00ebzimit t\u00eb regjimit komunist n\u00eb 1990.<\/p>\n
Artikulli vler\u00ebson rolin e tij si kryeminist\u00ebr dhe lider i Partis\u00eb Socialiste, duke theksuar ndikimin e tij n\u00eb tranzicionin e Shqip\u00ebris\u00eb drejt nj\u00eb shoq\u00ebrie pluraliste dhe ekonomie tregu, si dhe p\u00ebrpjekjet e tij p\u00ebr t\u00eb ruajtur stabilitetin politik dhe social gjat\u00eb karrier\u00ebs s\u00eb tij.<\/p>\n
Qoft\u00eb n\u00eb qeveri apo n\u00eb burg, Fatos Nano ishte nj\u00eb nga dy figurat, s\u00eb bashku me rivalin e tij t\u00eb p\u00ebrjetsh\u00ebm, Sali Berish\u00ebn, q\u00eb dominuan sken\u00ebn politike t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb gjat\u00eb 15 viteve t\u00eb trazuara q\u00eb nis\u00ebn me shp\u00ebrb\u00ebrjen e sundimit t\u00eb Partis\u00eb Komuniste n\u00eb vitin 1990.<\/p>\n
Ishte karakteristik\u00eb e turbullirave politike t\u00eb k\u00ebsaj periudhe fakti q\u00eb, megjith\u00ebse u em\u00ebrua kryeminist\u00ebr kat\u00ebr her\u00eb, Nano sh\u00ebrbeu gjithsej vet\u00ebm kat\u00ebr vite n\u00eb at\u00eb post.<\/p>\n
Nano, i cili nd\u00ebrroi jet\u00eb nga s\u00ebmundja pulmonare obstruktive kronike n\u00eb mosh\u00ebn 73-vje\u00e7are, e kishte bazuar ndikimin e tij politik n\u00eb pozicionin e pakontestuar si kryetar i Partis\u00eb Socialiste t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb (PS) deri n\u00eb vitin 2005.<\/p>\n
Si kryeminist\u00ebr n\u00eb vitin 1991, Nano luajti rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb drejtimin (kur ishte e mundur) t\u00eb tranzicionit kaotik, por kryesisht paq\u00ebsor t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb nga nj\u00eb regjim stalinist i ashp\u00ebr me ekonomi t\u00eb komanduar t\u00eb shembur, drejt nj\u00eb shoq\u00ebrie pluraliste dhe nj\u00eb ekonomie tregu n\u00eb formim.<\/p>\n
P\u00ebrfituesi fillestar politik i atij transformimi ishte opozita, e udh\u00ebhequr nga Partia Demokratike e Shqip\u00ebris\u00eb (PD) e Berish\u00ebs, e cila fitoi bindsh\u00ebm n\u00eb zgjedhjet e para v\u00ebrtet t\u00eb lira n\u00eb mars t\u00eb vitit 1992. Berisha u zgjodh president nga parlamenti i ri. Nano, i cili n\u00eb vitin 1991 kishte filluar t\u00eb shnd\u00ebrronte Partin\u00eb e Pun\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb (PPSH) n\u00eb PS me orientim socialdemokrat, s\u00eb shpejti u gjend n\u00eb burg, pas d\u00ebnimit p\u00ebr akuza korrupsioni.<\/p>\n
Mund\u00ebsia e dyt\u00eb e Nanos p\u00ebr t\u00eb ndryshuar politik\u00ebn shqiptare erdhi n\u00eb mars 1997, kur kolapsi komb\u00ebtar i skemave piramidale mashtruese \u00e7oi n\u00eb nj\u00eb kryengritje kund\u00ebr sundimit gjithnj\u00eb e m\u00eb autoritar t\u00eb Berish\u00ebs. K\u00ebt\u00eb her\u00eb trazirat ishin shum\u00eb m\u00eb t\u00eb dhunshme se n\u00eb vitet 1991-92, teksa grupet rebele dhe bandat kriminale mor\u00ebn qindra mij\u00ebra arm\u00eb nga depot e ushtris\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb zgjedhjet e parakohshme t\u00eb qershorit t\u00eb vitit 1997, socialist\u00ebt i mund\u00ebn r\u00ebnd\u00eb demokrat\u00ebt, duke \u00e7uar n\u00eb dor\u00ebheqjen e Berish\u00ebs. Nano u rikthye si kryeminist\u00ebr dhe zhvendosi ekuilibrin e pushtetit nga sundimi de facto presidencial i Berish\u00ebs drejt nj\u00eb sistemi parlamentar.<\/p>\n
Gjat\u00eb tet\u00eb viteve t\u00eb sundimit t\u00eb PS-s\u00eb q\u00eb nis\u00ebn n\u00eb vitin 1997, ekonomia u stabilizua gradualisht, jeta politike u qet\u00ebsua dhe konfliktet sociale u leht\u00ebsuan. Megjithat\u00eb, elektorati u zhg\u00ebnjye gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb nga sundimi egoist, arroganca dhe korrupsioni i pakontrolluar i qeverive socialiste. Kjo solli fitoren e papritur t\u00eb demokrat\u00ebve n\u00eb zgjedhjet e korrikut t\u00eb vitit 2005, duke i dh\u00ebn\u00eb mund\u00ebsi Berish\u00ebs t\u00eb rikthehej n\u00eb pushtet.<\/p>\n
Kontributi i fundit i madh i Nanos ishte mund\u00ebsia e transferimit paq\u00ebsor t\u00eb pushtetit t\u00eb PD-s\u00eb dhe dor\u00ebheqja nga drejtimi i PS-s\u00eb. Pasardh\u00ebsi i tij, Edi Rama, kryeministri aktual, do ta shnd\u00ebrronte PS-n\u00eb n\u00eb nj\u00eb makineri t\u00eb fuqishme fituese zgjedhjesh.<\/p>\n
Nano lindi n\u00eb Tiran\u00eb. Babai i tij, Thanos, do t\u00eb sh\u00ebrbente m\u00eb von\u00eb si drejtues i Radio Televizionit Shqiptar. N\u00ebna e tij, Maria (mbiemri i vajz\u00ebris\u00eb Shuteriqi), ishte n\u00ebpun\u00ebse shtet\u00ebrore. Nano u arsimua n\u00eb gjimnazin elit\u00eb \u201cSami Frash\u00ebri\u201d dhe u diplomua p\u00ebr ekonomi politike n\u00eb Universitetin e Tiran\u00ebs n\u00eb vitin 1974.<\/p>\n
Pas pun\u00ebs si ekonomist n\u00eb kombinatin e \u00e7elikut n\u00eb Elbasan, Nano iu bashkua Institutit t\u00eb Studimeve Marksiste-Leniniste, qendra ideologjike e PPSH-s\u00eb. Ai u b\u00eb protezhe i drejtoresh\u00ebs Nexhmije Hoxha, e veja e diktatorit komunist Enver Hoxha, i cili kishte sunduar Shqip\u00ebrin\u00eb nga viti 1944 deri n\u00eb vdekjen e tij n\u00eb vitin 1985. Politikat gjithnj\u00eb e m\u00eb izoluese t\u00eb Hoxh\u00ebs kishin \u00e7uar n\u00eb varf\u00ebrimin e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb vitet 1980. V\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb ekonomike dhe sukseset e l\u00ebvizjeve pro-demokraci n\u00eb Europ\u00ebn Qendrore e Lindore nxit\u00ebn protestat studentore n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb fund t\u00eb vitit 1990.<\/p>\n
Nano u em\u00ebrua sekretar i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i qeveris\u00eb n\u00eb dhjetor 1990. M\u00eb pas ngritja e tij ishte meteorike: z\u00ebvend\u00ebskryeminist\u00ebr n\u00eb janar 1991 dhe, pas rr\u00ebzimit t\u00eb monumentit gjigant t\u00eb Hoxh\u00ebs n\u00eb Tiran\u00eb m\u00eb 20 shkurt, u em\u00ebrua kryeminist\u00ebr nga pasardh\u00ebsi i Hoxh\u00ebs, presidenti Ramiz Alia.<\/p>\n
Nano ishte vet\u00ebm 38 vje\u00e7 n\u00eb koh\u00ebn e em\u00ebrimit. Promovimi i tij synonte t\u00eb projektonte imazhin e nj\u00eb ndryshimi gjeneratash dhe transformimi politik nga regjimi. Taktika funksionoi dhe ai u em\u00ebrua kryeminist\u00ebr p\u00ebr her\u00eb t\u00eb dyt\u00eb pas fitores s\u00eb PPSH-s\u00eb n\u00eb zgjedhjet e para shum\u00ebpartiake n\u00eb mars.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, PPSH kishte nj\u00eb avantazh t\u00eb madh n\u00eb burime dhe propagand\u00eb ndaj opozit\u00ebs s\u00eb sapoformuar. Zgjedhjet e padrejta nxit\u00ebn protesta n\u00eb rrug\u00eb dhe nj\u00eb grev\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjithshme, q\u00eb \u00e7uan n\u00eb dor\u00ebheqjen e Nanos n\u00eb qershor. Brenda pak dit\u00ebsh, kongresi i PPSH-s\u00eb votoi p\u00ebr ta riem\u00ebrtuar partin\u00eb si Partia socialiste (PS) dhe zgjodhi Nanon kryetar.<\/p>\n
Pas fitores s\u00eb PD-s\u00eb n\u00eb zgjedhjet e vitit 1992, Nano u arrestua n\u00eb vitin 1993 dhe n\u00eb 1994-\u00ebn u d\u00ebnua me 12 vite burg p\u00ebr shp\u00ebrdorim fondesh shtet\u00ebrore gjat\u00eb koh\u00ebs si kryeminist\u00ebr. Ai i mohoi t\u00eb gjitha akuzat dhe u b\u00eb martir p\u00ebr socialist\u00ebt. Ai vazhdoi t\u00eb drejtonte PS-n\u00eb nga burgu: bashk\u00ebshortja e tij e at\u00ebhershme, Rexhina, sh\u00ebrbente si nd\u00ebrmjet\u00ebse mes tij dhe tre z\u00ebvend\u00ebsve.<\/p>\n
Gjat\u00eb kryengritjes kund\u00ebr Berish\u00ebs n\u00eb vitin 1997, Nano u lirua dhe m\u00eb pas udh\u00ebhoqi socialist\u00ebt drejt fitores zgjedhore. Ndryshe nga Berisha, ai nuk ishte hakmarr\u00ebs dhe nuk pati p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebshkuar lider\u00ebt demokrat\u00eb p\u00ebrmes gjykatave.<\/p>\n
Mandati i tij i tret\u00eb si kryeminist\u00ebr u nd\u00ebrpre pas nj\u00eb viti nga trazirat pas vrasjes s\u00eb Azem Hajdarit, politikan i PD-s\u00eb, n\u00eb vitin 1998. Demokrat\u00ebt faj\u00ebsuan qeverin\u00eb, por nj\u00eb gjyq i m\u00ebvonsh\u00ebm tregoi se vrasja kishte m\u00eb shum\u00eb lidhje me rivalitetin mes bandave t\u00eb trafikut t\u00eb arm\u00ebve.<\/p>\n
Nano u largua p\u00ebrkoh\u00ebsisht nga Tirana dhe p\u00ebr t\u00eb ulur tensionet ia dor\u00ebzoi postin e kryeministrit fillimisht Pandeli Majkos dhe m\u00eb pas Ilir Met\u00ebs, nd\u00ebrsa mbeti n\u00eb kontroll t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb qeveris\u00eb. Kur Meta filloi t\u00eb afirmohej, Nano u rikthye si kryeminist\u00ebr n\u00eb korrik 2002 p\u00ebr mandatin e tij t\u00eb fundit.<\/p>\n
P\u00ebr Nanon, pushteti kishte m\u00eb pak r\u00ebnd\u00ebsi sesa p\u00ebrfitimet materiale q\u00eb vinin me t\u00eb dhe patronazhi q\u00eb ofronte. Ai kishte nj\u00eb stil t\u00eb \u00e7lir\u00ebt: gazetar\u00ebt shpesh trajtoheshin me biseda miq\u00ebsore dhe nj\u00eb got\u00eb uiski.<\/p>\n
Stili i rehatsh\u00ebm i Nanos, vet\u00ebk\u00ebnaq\u00ebsia e qeveris\u00eb dhe p\u00ebr\u00e7arja me Met\u00ebn, i cili kishte krijuar nj\u00eb parti socialiste rivale, \u00e7uan n\u00eb humbjen e PS-s\u00eb n\u00eb zgjedhjet e vitit 2005.<\/p>\n
Dor\u00ebheqja e Nanos nga drejtimi i partis\u00eb i dha fund karrier\u00ebs s\u00eb tij politike. Nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u2019u zgjedhur kryetar i shtetit nga parlamenti n\u00eb vitin 2007 d\u00ebshtoi p\u00ebrball\u00eb kund\u00ebrshtimit jo vet\u00ebm t\u00eb demokrat\u00ebve t\u00eb Berish\u00ebs, por edhe shum\u00eb ligjv\u00ebn\u00ebsve t\u00eb PS-s\u00eb t\u00eb Ram\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebt frik\u00ebsoheshin se Nano mund t\u00eb shfaqej si rival i mundsh\u00ebm p\u00ebr liderin e ri.<\/p>\n
M\u00eb pas, Nano dhe gruaja e tij e dyt\u00eb, Xhoana, me t\u00eb cil\u00ebn ishte martuar n\u00eb vitin 2002, jetuan nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb qet\u00eb, duke ndar\u00eb koh\u00ebn midis sht\u00ebpive n\u00eb Vjen\u00eb dhe Tiran\u00eb.<\/p>\n
Ai l\u00eb pas gruan e tij Xhoan\u00ebn dhe dy f\u00ebmij\u00ebt, Sokolin dhe Edlir\u00ebn, nga martesa e tij e par\u00eb, e cila p\u00ebrfundoi me divorc, si dhe nj\u00eb djal\u00eb t\u00eb adoptuar q\u00eb vinte nga martesa e par\u00eb e partneres s\u00eb tij t\u00eb re, Klajdi.<\/p>\n
The post The Guardian: Nekrologji p\u00ebr Fatos Nanon<\/a> appeared first on Lapsi.al<\/a>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" The Guardian i ka kushtuar k\u00ebt\u00eb t\u00eb premte, m\u00eb 28 n\u00ebntor, nj\u00eb nekrologji Fatos Nanos, duke e p\u00ebrshkruar at\u00eb si nj\u00eb figur\u00eb ky\u00e7e t\u00eb politik\u00ebs shqiptare gjat\u00eb nj\u00eb periudhe t\u00eb trazuar 15-vje\u00e7are, e cila filloi pas rr\u00ebzimit t\u00eb regjimit komunist n\u00eb 1990. Artikulli vler\u00ebson rolin e tij si kryeminist\u00ebr dhe lider i Partis\u00eb Socialiste, duke […]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-54949","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54949","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=54949"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54949\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=54949"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=54949"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=54949"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}