{"id":44102,"date":"2025-10-02T19:48:21","date_gmt":"2025-10-02T19:48:21","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2025\/10\/02\/trump-po-e-humbet-luften-e-tij-gjeoekonomike\/"},"modified":"2025-10-02T19:48:21","modified_gmt":"2025-10-02T19:48:21","slug":"trump-po-e-humbet-luften-e-tij-gjeoekonomike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2025\/10\/02\/trump-po-e-humbet-luften-e-tij-gjeoekonomike\/","title":{"rendered":"Trump po e humbet luft\u00ebn e tij gjeoekonomike"},"content":{"rendered":"<p>Nga Harold James<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb epok\u00eb gjeopolitike n\u00eb ndryshim, planifikimi strategjik i shum\u00eb vendeve p\u00ebrfshin ushtrime imagjinative n\u00eb armatosjen e pozicioneve t\u00eb tyre n\u00eb bot\u00eb.<\/p>\n<p>Teksa Rusia dhe Kina kan\u00eb qen\u00eb mesatarisht t\u00eb suksesshme n\u00eb k\u00ebt\u00eb loj\u00eb, p\u00ebrpjekjet e Amerik\u00ebs tashm\u00eb jan\u00eb kthyer n\u00eb bumerang kund\u00ebr saj.<\/p>\n<p>Rusia mendoi se var\u00ebsia e energjis\u00eb do ta detyronte Evrop\u00ebn t\u00eb pranonte pushtimin e Ukrain\u00ebs n\u00eb vitin 2022, dhe kjo llogaritje ishte pjes\u00ebrisht e sakt\u00eb: Evropa e ka pasur t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb shk\u00ebputet nga nafta ruse.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, marr\u00ebveshjet e energjis\u00eb jan\u00eb n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuara t\u00eb Rusis\u00eb si me Indin\u00eb ashtu edhe me Kin\u00ebn, duke siguruar baz\u00ebn ekonomike p\u00ebr nj\u00eb koalicion t\u00eb ri anti-amerikan.<\/p>\n<p>Kina \u00ebsht\u00eb n\u00eb nj\u00eb pozicion po aq t\u00eb fort\u00eb, p\u00ebr shkak t\u00eb kontrollit t\u00eb saj mbi l\u00ebnd\u00ebt e para strategjike dhe p\u00ebrpunimin e tyre, ve\u00e7an\u00ebrisht metalet e rralla dhe mineralet e tjera kritike.<\/p>\n<p>Galiumi dhe germaniumi jan\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebs ky\u00e7 jo vet\u00ebm n\u00eb teknologjit\u00eb e energjis\u00eb s\u00eb gjelb\u00ebr, por edhe n\u00eb LED, fibra optike dhe pajisje elektronike me performanc\u00eb t\u00eb lart\u00eb. Dhe antimoni, gjithashtu me burim kryesisht nga Kina, \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsor p\u00ebr pajisjet ushtarake me performanc\u00eb t\u00eb lart\u00eb dhe si nj\u00eb retardant zjarri.<\/p>\n<p>N\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb njoftimit t\u00eb tarifave t\u00eb \u201cDit\u00ebs s\u00eb \u00c7lirimit\u201d nga Presidenti i SHBA-ve Donald Trump n\u00eb prill, Kina vendosi kufizime t\u00eb reja p\u00ebr shtat\u00eb metale t\u00eb rralla shtes\u00eb: samarium, gadolinium, terbium, disprosium, lutetium, skandium dhe itrium.<\/p>\n<p>Duke demonstruar pak vet\u00ebdije m\u00eb par\u00eb p\u00ebr r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e tyre, administrata Trump u detyrua t\u00eb t\u00ebrhiqej pothuajse menj\u00ebher\u00eb n\u00eb fronte t\u00eb shumta t\u00eb luft\u00ebs s\u00eb saj tregtare.<\/p>\n<p>SHBA-t\u00eb jan\u00eb p\u00ebrpjekur t\u00eb imitojn\u00eb strategjit\u00eb ruse dhe kineze, duke rritur prodhimin e energjis\u00eb dhe duke derdhur para publike n\u00eb promovimin e zhvillimit t\u00eb prodhimit t\u00eb metaleve t\u00eb rralla. Por t\u00eb dyja p\u00ebrpjekjet jan\u00eb problematike.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa prodhimi afatshkurt\u00ebr i naft\u00ebs dhe gazit mund t\u00eb jet\u00eb rritur, investime t\u00eb reja n\u00eb shpime dhe tubacione do t\u00eb k\u00ebrkohen n\u00eb planin afatgjat\u00eb.<\/p>\n<p>E megjithat\u00eb, me kostot marxhinale t\u00eb energjis\u00eb jo-karbon q\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb bien me shpejt\u00ebsi, kompanit\u00eb e energjis\u00eb me men\u00e7uri ngurrojn\u00eb t\u2019i kushtojn\u00eb burime l\u00ebnd\u00ebve djeg\u00ebse fosile. Kjo do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb shtytja aktuale e SHBA-ve do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb shk\u00ebndij\u00eb n\u00eb tigan.<\/p>\n<p>Zhvillimi i mineraleve t\u00eb rralla \u00ebsht\u00eb m\u00eb i besuesh\u00ebm, por do t\u00eb duhet koh\u00eb.<br \/>\nNga vitet 1960 deri n\u00eb vitet 1990, miniera Mountain Pass n\u00eb Kalifornin\u00eb jugore ishte nj\u00eb burim i madh bot\u00ebror i mineraleve t\u00eb rralla. Por n\u00eb dekadat e fundit, operator\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm amerikan\u00eb q\u00eb jan\u00eb futur n\u00eb k\u00ebt\u00eb biznes kan\u00eb p\u00ebrfunduar n\u00eb falimentim.<\/p>\n<p>Kompania m\u00eb e re amerikane e mineraleve t\u00eb rralla, MP Materials, filloi n\u00eb vitin 2017 dhe tani ka siguruar t\u00eb ardhmen e saj duke i dh\u00ebn\u00eb Pentagonit nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb aksioneve prej 400 milion\u00eb dollar\u00ebsh, s\u00eb bashku me nj\u00eb garanci blerjeje p\u00ebr at\u00eb q\u00eb nxjerr.<\/p>\n<p>Por, nd\u00ebrsa kapitalizmi shtet\u00ebror Trumpian mund t\u00eb parandaloj\u00eb falimentimin e ardhsh\u00ebm, ai nuk mund t\u00eb b\u00ebj\u00eb mrekulli. Investimi kryesor i MP, Fabrika 10X, nuk do t\u00eb filloj\u00eb t\u00eb prodhoj\u00eb deri n\u00eb vitin 2028 ose m\u00eb von\u00eb.<\/p>\n<p>Pra, n\u00eb d\u00ebshp\u00ebrimin e saj p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb di\u00e7ka m\u00eb t\u00eb menj\u00ebhershme dhe efektive, administrata Trump ka p\u00ebrdorur lev\u00ebn m\u00eb t\u00eb dukshme dhe t\u00eb diskutuar gjer\u00ebsisht: dollarin.<\/p>\n<p>N\u00eb vitet 1960, Val\u00e9ry Giscard d\u2019Estaing, at\u00ebher\u00eb minist\u00ebr i financave i Franc\u00ebs, u ankua n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb famshme se supremacia globale e dollarit amerikan i jepte Amerik\u00ebs nj\u00eb \u201cprivilegj t\u00eb tepruar\u201d brenda ekonomis\u00eb globale.<\/p>\n<p>Tani, Trump duket se d\u00ebshiron t\u00eb testoj\u00eb kufijt\u00eb e k\u00ebtij privilegji, edhe pse ai ndjek p\u00ebrpar\u00ebsi t\u00eb tjera q\u00eb e minojn\u00eb at\u00eb.<br \/>\nEkziston nj\u00eb tradit\u00eb e gjat\u00eb e meditimit mbi rolet e ndryshme dhe t\u00eb pasigurta t\u00eb monedhave nd\u00ebrkomb\u00ebtare me kalimin e koh\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb fillim t\u00eb ngritjes s\u00eb gjat\u00eb t\u00eb paundit britanik, Walter Bagehot, redaktori i madh i shekullit t\u00eb n\u00ebnt\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb i revist\u00ebs The Economist, shkroi se \u201cm\u00ebnyra m\u00eb e shkurt\u00ebr dhe m\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar\u201d sistemin financiar t\u00eb Britanis\u00eb ishte ta quanim at\u00eb \u201cderi tani kombinimin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb fuqis\u00eb ekonomike dhe delikates\u00ebs ekonomike q\u00eb bota ka par\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>I nj\u00ebjti argument mund t\u00eb zbatohet edhe p\u00ebr dollarin amerikan sot. Si\u00e7 e b\u00ebn t\u00eb qart\u00eb nj\u00eb raport i koh\u00ebve t\u00eb fundit i Fondit Monetar Nd\u00ebrkomb\u00ebtar, dollari \u00ebsht\u00eb padyshim n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb sistemit financiar global.<\/p>\n<p>Por tregtia dhe financat l\u00ebvizin me shpejt\u00ebsi t\u00eb ndryshme, sepse e para varet nga shk\u00ebmbimi i prodhimit, nd\u00ebrsa e dyta \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb platform\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00ebse nj\u00eb platform\u00eb financiare ka probleme, ajo mund t\u00eb ndryshohet. Kostot e konsiderueshme t\u00eb fundosura nuk i penguan Gjenov\u00ebn, Antverpenin ose Amsterdamin t\u00eb humbnin pozicionet e tyre si qendra financiare globale.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, \u00ebsht\u00eb m\u00eb e leht\u00eb dhe shum\u00eb m\u00eb e shpejt\u00eb q\u00eb vendet e tjera t\u00eb zhvillojn\u00eb alternativa ndaj dollarit sesa q\u00eb Amerika t\u00eb zhvilloj\u00eb papritur industrin\u00eb e saj t\u00eb metaleve t\u00eb rralla.<\/p>\n<p>Mjafton t\u00eb hap\u00ebsh syt\u00eb p\u00ebr t\u00eb par\u00eb monedhat q\u00eb nuk jan\u00eb t\u00eb mbingarkuara me probleme t\u00eb m\u00ebdha fiskale, deficite t\u00eb larta dhe nivele spirale t\u00eb borxhit.<br \/>\nKujtoni iniciativ\u00ebn Libra t\u00eb Facebook-ut, t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme, p\u00ebr t\u00eb lan\u00e7uar nj\u00eb monedh\u00eb t\u00eb bazuar n\u00eb blockchain, t\u00eb krahasueshme me nj\u00eb shport\u00eb monedhash t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>Teksa kjo p\u00ebrpjekje hasi menj\u00ebher\u00eb kund\u00ebrshtimin nga Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian, nuk kishte pengesa teknike p\u00ebr ta realizuar at\u00eb. Nd\u00ebrsa alternativat ndaj dollarit \u2013 si\u00e7 \u00ebsht\u00eb euro ose renminbi \u2013 dukeshin t\u00eb pamundura n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, blockchain e b\u00ebn t\u00eb mundur \u00ebndrr\u00ebn e vjet\u00ebr t\u00eb nj\u00eb monedhe bot\u00ebrore.<\/p>\n<p>Sigurisht, administrata Trump beson se monedhat e q\u00ebndrueshme t\u00eb siguruara kundrejt dollarit amerikan do t\u00eb rrisin k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr bono dhe obligacione thesari, duke i lejuar k\u00ebshtu SHBA-ve t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb borxhin e saj t\u00eb madh komb\u00ebtar m\u00eb leht\u00eb.<br \/>\nPor, nd\u00ebrsa pothuajse t\u00eb gjitha monedhat e q\u00ebndrueshme jan\u00eb me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb lidhura me dollarin, do t\u00eb mjaftonte vet\u00ebm nj\u00eb kriz\u00eb financiare n\u00eb SHBA, ose edhe vet\u00ebm nj\u00eb aluzion i saj, p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb shtys\u00eb p\u00ebr monedhat e lidhura me nj\u00eb shport\u00eb monedhash t\u00eb tjera t\u00eb forta.<\/p>\n<p>Nj\u00eb emetues imagjinar i nj\u00eb monedhe t\u00eb re sintetike mund t\u00eb shtoj\u00eb edhe disa kriptovaluta t\u00eb pastra, dhe pothuajse me siguri do t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb edhe mb\u00ebshtetjen monetare m\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme n\u00eb bot\u00eb, arin.<br \/>\nSidoqoft\u00eb, Trump \u00ebsht\u00eb i paduruar p\u00ebr t\u00eb pohuar rolin e Amerik\u00ebs n\u00eb bot\u00eb. Ai i p\u00eblqen rezultatet e shpejta dhe i p\u00ebr\u00e7mon humb\u00ebsit.<\/p>\n<p>Por, pavar\u00ebsisht boll\u00ebkut t\u00eb talentit dhe zgjuarsis\u00eb s\u00eb vendit, ai ka zgjedhur nj\u00eb betej\u00eb q\u00eb nuk ka gjasa ta fitoj\u00eb. Rreziku n\u00eb rritje p\u00ebr rolin global t\u00eb dollarit do ta siguroj\u00eb k\u00ebt\u00eb.<\/p>\n<p>The post <a href=\"https:\/\/lexo.al\/2025\/10\/trump-po-e-humbet-luften-e-tij-gjeoekonomike\/\">Trump po e humbet luft\u00ebn e tij gjeoekonomike<\/a> appeared first on <a href=\"https:\/\/lexo.al\/\">www.lexo.al<\/a>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Harold James N\u00eb nj\u00eb epok\u00eb gjeopolitike n\u00eb ndryshim, planifikimi strategjik i shum\u00eb vendeve p\u00ebrfshin ushtrime imagjinative n\u00eb armatosjen e pozicioneve t\u00eb tyre n\u00eb bot\u00eb. Teksa Rusia dhe Kina kan\u00eb qen\u00eb mesatarisht t\u00eb suksesshme n\u00eb k\u00ebt\u00eb loj\u00eb, p\u00ebrpjekjet e Amerik\u00ebs tashm\u00eb jan\u00eb kthyer n\u00eb bumerang kund\u00ebr saj. Rusia mendoi se var\u00ebsia e energjis\u00eb do ta [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-44102","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44102","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=44102"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44102\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=44102"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=44102"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=44102"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}