{"id":29312,"date":"2025-07-03T18:44:05","date_gmt":"2025-07-03T18:44:05","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2025\/07\/03\/analiza-dw-xhamite-si-instrumente-te-politikes-turke-ne-ballkan\/"},"modified":"2025-07-03T18:44:05","modified_gmt":"2025-07-03T18:44:05","slug":"analiza-dw-xhamite-si-instrumente-te-politikes-turke-ne-ballkan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2025\/07\/03\/analiza-dw-xhamite-si-instrumente-te-politikes-turke-ne-ballkan\/","title":{"rendered":"Analiza\/ DW: Xhamit\u00eb, si instrumente t\u00eb politik\u00ebs turke n\u00eb Ballkan"},"content":{"rendered":"<p><span>Xhamia e Namazgjas\u00eb n\u00eb kryeqytetin e Shqip\u00ebris\u00eb, Tiran\u00eb, me minaret e saj 50 metra t\u00eb larta dhe hap\u00ebsir\u00eb \u200b\u200bp\u00ebr af\u00ebrsisht rreth 8,000 besimtar\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga vendet m\u00eb mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebse t\u00eb adhurimit islamik n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor. Ajo u financua, nd\u00ebr t\u00eb tjera, me rreth 30 milion\u00eb euro nga autoriteti fetar turk, Diyanet. Modeli i saj arkitektonik \u00ebsht\u00eb Xhamia Blu n\u00eb Stamboll.<\/span><\/p>\n<p><span>N\u00eb tetor 2024 presidenti turk Erdogan vizitoi Tiran\u00ebn p\u00ebr t\u00eb inauguruar xhamin\u00eb pas nj\u00eb periudhe nd\u00ebrtimi prej rreth dhjet\u00eb vjet\u00ebsh. Atje ai n\u00ebnshkroi edhe nj\u00eb marr\u00ebveshje p\u00ebr bashk\u00ebpunim me Shqip\u00ebrin\u00eb n\u00eb bujq\u00ebsi dhe arsim dhe dhuroi disa dron\u00eb t\u00eb prodhuar n\u00eb Turqi.<\/span><\/p>\n<p><span>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, Diyanet siguroi ndikim n\u00eb bordin e xhamis\u00eb s\u00eb re dhe u em\u00ebrua nj\u00eb imam turk \u2013 gj\u00eb q\u00eb shkaktoi pak\u00ebnaq\u00ebsi n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb shqiptare.<\/span><\/p>\n<p><span>Pas r\u00ebnies s\u00eb komunizmit n\u00eb vitin 1990 n\u00eb Tiran\u00eb u nd\u00ebrtua nj\u00eb katedrale katolike dhe nj\u00eb katedrale ortodokse, p\u00ebrkat\u00ebsisht n\u00eb vitin 2001 dhe 2014. Pas tyre pasoi xhamia. N\u00ebn diktatorin Enver Hoxha Shqip\u00ebria e shpalli veten si vendi i par\u00eb ateist. Duke filluar nga viti 1967, fet\u00eb u ndaluan dhe t\u00eb gjitha institucionet fetare u mbyll\u00ebn.<\/span><\/p>\n<p>Shqip\u00ebri, Tiran\u00eb 2024 | Flamujt e Shqip\u00ebris\u00eb dhe Turqis\u00eb n\u00eb xhamin\u00eb NamazgahShqip\u00ebri, Tiran\u00eb 2024 | Flamujt e Shqip\u00ebris\u00eb dhe Turqis\u00eb n\u00eb xhamin\u00eb Namazgah<\/p>\n<p><span>\u201cShembulli i Xhamis\u00eb s\u00eb Namazgjas\u00eb tregon se si Turqia vepron si nj\u00eb fuqi rajonale n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor dhe p\u00ebrpiqet t\u00eb rris\u00eb ndikimin e saj p\u00ebrmes nd\u00ebrtimit t\u00eb xhamive\u201d, thot\u00eb Natalie Clayer, studiuese e \u00e7\u00ebshtjeve sociale n\u00eb Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales (EHESS) n\u00eb Paris. Nd\u00ebrtimi i xhamive, si nj\u00eb form\u00eb e fuqis\u00eb, \u00ebsht\u00eb i nd\u00ebrthurur ngusht\u00eb me interesat ekonomike, politike dhe ushtarake. \u201cMegjithat\u00eb, aktor\u00ebt vendas sigurisht q\u00eb kan\u00eb nj\u00ebfar\u00eb lirie veprimi dhe po e p\u00ebrdorin at\u00eb\u201d, thot\u00eb Clayer.<\/span><\/p>\n<p><span>Pala turke vazhdimisht i theksoi interesat e saj: P\u00ebr dy vjet, nga viti 2017 deri n\u00eb vitin 2019, punimet e nd\u00ebrtimit n\u00eb Xhamin\u00eb e Namazgjas\u00eb u pezulluan sepse Turqia k\u00ebrkoi q\u00eb Shqip\u00ebria t\u00eb ekstradonte disa individ\u00eb q\u00eb dyshohet se ishin t\u00eb lidhur me l\u00ebvizjen Gylen.<\/span><\/p>\n<p><span>Pas p\u00ebrpjekjes p\u00ebr grusht shteti t\u00eb vitit 2016, Erdogan faj\u00ebsoi l\u00ebvizjen e predikuesit, tani t\u00eb ndjer\u00eb, Fethullah Gylen dhe persekutoi an\u00ebtar\u00ebt e saj brenda dhe jasht\u00eb vendit. Punimet e nd\u00ebrtimit rifilluan vet\u00ebm pas ekstradimit t\u00eb t\u00eb dyshuarve n\u00eb Turqi.<\/span><\/p>\n<p><strong><span>Turqia ka z\u00ebvend\u00ebsuar Arabin\u00eb Saudite<\/span><\/strong><\/p>\n<p><span>Edhe kur nj\u00eb xhami nd\u00ebrtohet me financim t\u00eb jasht\u00ebm, iniciativa zakonisht vjen nga komunitetet lokale, t\u00eb cilat gjithashtu kontribuojn\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb kostove. Megjithat\u00eb, kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nd\u00ebrtesa fetare t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb kryeqytete, interesat e aktor\u00ebve komb\u00ebtar\u00eb dhe t\u00eb jasht\u00ebm zakonisht jan\u00eb po ashtu n\u00eb loj\u00eb, thot\u00eb Nathalie Clayer. \u201cImazhi i shtetit, nevojat e bashk\u00ebsis\u00eb islame, vet\u00ebbesimi komb\u00ebtar dhe k\u00ebrkesat ndaj feve t\u00eb tjera \u2013 t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebta faktor\u00eb luajn\u00eb nj\u00eb rol n\u00eb nd\u00ebrtimin e nj\u00eb vendi adhurimi dhe zgjedhjen e modeleve arkitekturore\u201d.<\/span><\/p>\n\n<p><span>Turqia \u00ebsht\u00eb aktualisht lider n\u00ebBallkanin Per\u00ebndimor n\u00eb financimin e nd\u00ebrtimit t\u00eb xhamive. Ky nuk ishte rasti n\u00eb vitet e para pas r\u00ebnies s\u00eb ish-Jugosllavis\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span>N\u00eb Bosnj\u00eb-Hercegovin\u00eb, rreth 600 xhami u shkat\u00ebrruan plot\u00ebsisht dhe qindra t\u00eb tjera u d\u00ebmtuan gjat\u00eb luft\u00ebs 1992-1995, si\u00e7 shkruan eksperti Robin Cogn\u00e9e n\u00eb studimin e tij mbi nd\u00ebrtimin e xhamive n\u00eb Bosnj\u00eb-Hercegovin\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span>Pas p\u00ebrfundimit t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb vitin 1995, Arabia Saudite ishte fillimisht sponsori kryesor i rind\u00ebrtimit t\u00eb xhamive n\u00eb k\u00ebt\u00eb shtet t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor. Pas sulmeve t\u00eb 11 shtatorit 2001 dhe ngritjes s\u00eb Erdoganit n\u00eb pushtet n\u00eb vitin 2002, Turqia zuri gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb vend qendror edhe n\u00eb B-H.<\/span><\/p>\n<p><strong><span>Nacionalizmi n\u00eb vend t\u00eb islamit<\/span><\/strong><\/p>\n<p><span>Nga ana tjet\u00ebr, Arabia Saudite \u00ebsht\u00eb t\u00ebrhequr gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb n\u00eb koh\u00ebn e princit Mohammed bin Salman. Projektet e xhamivet\u00eb financuara nga Arabia Saudite jan\u00eb dor\u00ebzuar n\u00eb duar lokale.<\/span><\/p>\n\n<p><span>N\u00eb \u201cVizioni 2030\u201d, i cili p\u00ebrcakton p\u00ebrpar\u00ebsit\u00eb e politik\u00ebs saudite deri n\u00eb fund t\u00eb dekad\u00ebs, bin Salman i dha p\u00ebrpar\u00ebsi restaurimit t\u00eb xhamive historike n\u00eb vet\u00eb Arabin\u00eb Saudite dhe ruajtjes s\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb s\u00eb saj kulturore.<\/span><\/p>\n<p><span>\u201cIslami vehabist \u00ebsht\u00eb sot m\u00eb pak i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb Arabin\u00eb Saudite sesa nacionalizmi\u201d, thot\u00eb Kristin Smith Diwan i Institutit t\u00eb Shteteve t\u00eb Gjirit Arab n\u00eb Uashington, D.C. Bin Salman t\u00eb pakt\u00ebn zyrtarisht i ka th\u00ebn\u00eb lamtumir\u00eb Islamit vehabist, t\u00eb cilin Arabia Saudite e ka eksportuar prej koh\u00ebsh: Ai e p\u00ebrshkroi at\u00eb si t\u00eb vjet\u00ebruar n\u00eb nj\u00eb fjalim televiziv n\u00eb vitin 2021.<\/span><\/p>\n<p><strong><span>\u201cImperializmi infrastrukturor\u201d i Erdoganit<\/span><\/strong><\/p>\n<p><span>Turqia e sheh veten si trash\u00ebgimtare t\u00eb Pera<\/span><span>ndoris\u00eb Osmane n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor dhe thekson pretendimin e saj p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb nj\u00eb fuqi rajonale. Kjo ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me m\u00eb shum\u00eb sesa thjeshtpolitik\u00ebn fetare t\u00eb qeveris\u00eb n\u00ebn Partin\u00eb AKP t\u00eb Erdoganit.<\/span><\/p>\n<p><span>Nd\u00ebrtimi i xhamive \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb komponent i politik\u00ebs turke t\u00eb infrastruktur\u00ebs \u2013 jo vet\u00ebm n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor, por edhe n\u00eb Kaukaz, Azin\u00eb Qendrore, Afrik\u00ebn e Veriut dhe Afrik\u00ebn Sub-Sahariane, thot\u00eb Rebecca Bryant, profesoresh\u00eb e antropologjis\u00eb kulturore n\u00eb Universitetin e Utrechtit. Nd\u00ebrtimi i xhamive duhet t\u00eb shihet n\u00eb nj\u00eb kontekst m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb gjeopolitik.<\/span><\/p>\n<p><span>Qofshin linja hekurudhore, porte, hotele apo qendra tregtare: Investitor\u00ebt turq po operojn\u00eb n\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb t\u00eb gjer\u00eb nga Sarajeva n\u00eb Bosnj\u00eb deri n\u00eb Batumi n\u00eb Gjeorgji, nga Astana, kryeqyteti i Kazakistanit, deri n\u00eb Qipron Veriore dhe Senegal.<\/span><\/p>\n<p><span>Horizonti futurist i Astan\u00ebs, p\u00ebr shembull, u realizua kryesisht nga kompanit\u00eb turke t\u00eb nd\u00ebrtimit, thot\u00eb Bryant. Shum\u00eb tendera iu dhan\u00eb firmave t\u00eb nd\u00ebrtimit me lidhje t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta me Erdoganin. Bryant e quan k\u00ebt\u00eb form\u00eb t\u00eb ndikimit politik \u201cimperializ\u00ebm t\u00eb infrastruktur\u00ebs\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span>Megaprojektet si kompleksi q\u00eb p\u00ebrfshin pallatin presidencial, nd\u00ebrtes\u00ebn e parlamentit, hotelet e m\u00ebdha dhe nj\u00eb xhami (kjo e fundit nuk ishte p\u00ebrfunduar ende n\u00eb koh\u00ebn e inaugurimit), t\u00eb cil\u00ebn Erdogan e p\u00ebruroi n\u00eb maj 2024 n\u00eb pjes\u00ebn e kontrolluar nga turqit t\u00eb Nikozis\u00eb, Qipro Veriore, pas pes\u00eb vitesh nd\u00ebrtimi, jan\u00eb \u201cvende gjeopolitike ku Turqia shpreh vizionin e saj p\u00ebr t\u00eb ardhmen\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span>Erdogani mb\u00ebshtetet n\u00eb ngjashm\u00ebrit\u00eb etnike, fetare ose historike dhe p\u00ebrdor retorik\u00ebn e \u201cv\u00ebllaz\u00ebris\u00eb\u201d dhe nj\u00eb \u201cfati t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt\u201d q\u00eb lidh Turqin\u00eb me k\u00ebto vende. Projektet kan\u00eb p\u00ebr q\u00ebllim t\u00eb sinjalizojn\u00eb: \u201cNe jemi e ardhmja. Ne jemi m\u00eb modern\u00eb se Per\u00ebndimi\u201d, shpjegon antropologu kulturor Bryant. K\u00ebshtu, nd\u00ebrtimi i xhamive \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gur themeli i nj\u00eb vizioni turk p\u00ebr t\u00eb ardhmen, n\u00eb t\u00eb cilin Per\u00ebndimi nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb pika p\u00ebrfundimtare e progresit. \/<a href=\"https:\/\/www.dw.com\/sq\/ballkani-per%C3%ABndimor-xhamit%C3%AB-si-instrumente-t%C3%AB-politik%C3%ABs-turke\/a-73114158\">DW<\/a><\/span><\/p>\n<p>The post <a href=\"https:\/\/lapsi.al\/2025\/07\/03\/analiza-dw-xhamite-si-instrumente-te-politikes-turke-ne-ballkan\/\">Analiza\/ DW: Xhamit\u00eb, si instrumente t\u00eb politik\u00ebs turke n\u00eb Ballkan<\/a> appeared first on <a href=\"https:\/\/lapsi.al\/\">Lapsi.al<\/a>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xhamia e Namazgjas\u00eb n\u00eb kryeqytetin e Shqip\u00ebris\u00eb, Tiran\u00eb, me minaret e saj 50 metra t\u00eb larta dhe hap\u00ebsir\u00eb \u200b\u200bp\u00ebr af\u00ebrsisht rreth 8,000 besimtar\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga vendet m\u00eb mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebse t\u00eb adhurimit islamik n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor. Ajo u financua, nd\u00ebr t\u00eb tjera, me rreth 30 milion\u00eb euro nga autoriteti fetar turk, Diyanet. Modeli i saj arkitektonik [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":29313,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-29312","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29312","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=29312"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29312\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media\/29313"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29312"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=29312"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=29312"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}