{"id":26580,"date":"2025-06-17T09:57:05","date_gmt":"2025-06-17T09:57:05","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2025\/06\/17\/rreziku-nga-lufta-berthamore-po-rritet-sipri-paralajmeron-per-nje-gare-te-re-te-armatimeve-berthamore-kush-do-ta-kete-kontrollin\/"},"modified":"2025-06-17T09:57:05","modified_gmt":"2025-06-17T09:57:05","slug":"rreziku-nga-lufta-berthamore-po-rritet-sipri-paralajmeron-per-nje-gare-te-re-te-armatimeve-berthamore-kush-do-ta-kete-kontrollin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2025\/06\/17\/rreziku-nga-lufta-berthamore-po-rritet-sipri-paralajmeron-per-nje-gare-te-re-te-armatimeve-berthamore-kush-do-ta-kete-kontrollin\/","title":{"rendered":"\u201cRreziku nga lufta b\u00ebrthamore po rritet\u201d, SIPRI paralajm\u00ebron p\u00ebr nj\u00eb gar\u00eb t\u00eb re t\u00eb armatimeve b\u00ebrthamore: Kush do ta ket\u00eb kontrollin?"},"content":{"rendered":"<p>N\u00ebnt\u00eb shtete zot\u00ebrojn\u00eb zyrtarisht arm\u00eb b\u00ebrthamore \u2013 Shtetet e Bashkuara, Mbret\u00ebria e Bashkuar, Franca, Izraeli, Rusia, Kina, Koreja e Veriut, India dhe Pakistani. Pothuajse t\u00eb gjitha kan\u00eb vazhduar programet intensive t\u00eb modernizimit n\u00eb vitin 2024, duke p\u00ebrmir\u00ebsuar arm\u00ebt ekzistuese dhe duke shtuar versione t\u00eb reja.<\/p>\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga gjetjet kryesore t\u00eb raportit t\u00eb vitit 2025 nga Instituti Nd\u00ebrkomb\u00ebtar i K\u00ebrkimeve p\u00ebr Paqen n\u00eb Stokholm (SIPRI).<\/p>\n<p>90% e potencialit b\u00ebrthamor \u2013 dy shtete<\/p>\n<p>Hulumtuesit e SIPRI arrijn\u00eb n\u00eb p\u00ebrfundimin se nga 12.241koka b\u00ebrthamoret\u00eb vler\u00ebsuara n\u00eb total n\u00eb janar 2025, rreth 9.614 ishin n\u00eb potencialet ushtarake \u2013 t\u00eb montuara n\u00eb raketa, t\u00eb vendosura n\u00eb baza me forca operative, ose n\u00eb depo qendrore nga t\u00eb cilat mund t\u00eb vendoseshin.<\/p>\n<p>Rreth 3.912 prej k\u00ebtyre kokave b\u00ebrthamore jan\u00eb vendosur n\u00eb raketa dhe avion\u00eb, nd\u00ebrsa rreth 2.100 jan\u00eb n\u00eb gjendje gatishm\u00ebrie t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr raketa balistike.<\/p>\n<p>Pothuajse t\u00eb gjitha k\u00ebto koka b\u00ebrthamore, rreth 90 p\u00ebr qind, i p\u00ebrkasin Rusis\u00eb ose Shteteve t\u00eb Bashkuara. Por vler\u00ebsohet se edhe Kina mund t\u00eb ket\u00eb tani disa koka b\u00ebrthamore n\u00eb raketa.<\/p>\n<p>Analist\u00ebt e SIPRI-t paralajm\u00ebrojn\u00eb se gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb shtete po shqyrtojn\u00eb zhvillimin e arm\u00ebve b\u00ebrthamore, me debate komb\u00ebtare mbi statusin dhe strategjin\u00eb b\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>Kjo p\u00ebrfshin rregulla t\u00eb reja p\u00ebr vendosjen e arm\u00ebve b\u00ebrthamore: Rusia pretendon se ka vendosur arm\u00eb b\u00ebrthamore n\u00eb territorin e Bjellorusis\u00eb, nd\u00ebrsa disa an\u00ebtar\u00eb t\u00eb NATO-s n\u00eb Evrop\u00eb kan\u00eb treguar gatishm\u00ebri p\u00ebr marrjen e arm\u00ebve b\u00ebrthamore amerikane.<\/p>\n<p>N\u00eb fund t\u00eb fundit: arsenalet b\u00ebrthamore t\u00eb bot\u00ebs po rriten dhe po p\u00ebrmir\u00ebsohen. SIPRIvler\u00ebson se Kina tani ka t\u00eb pakt\u00ebn 600 koka b\u00ebrthamore. Arsenali i saj po rritet m\u00eb shpejt se ai i \u00e7do vendi tjet\u00ebr.<\/p>\n<p>Besohet se India e ka zgjeruar pak arsenalin e saj b\u00ebrthamor n\u00eb vitin 2024, nd\u00ebrsa Pakistani ka vazhduar t\u00eb zhvilloj\u00eb sisteme t\u00eb reja t\u00eb shp\u00ebrndarjes s\u00eb arm\u00ebve b\u00ebrthamore \u2013 raketa dhe platforma t\u00eb tjera ushtarake q\u00eb mund t\u00eb shp\u00ebrndajn\u00eb koka b\u00ebrthamore n\u00eb objektiva. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, ka vazhduar t\u00eb grumbulloj\u00eb materiale t\u00eb zb\u00ebrthyeshme, nj\u00eb l\u00ebnd\u00eb e par\u00eb ky\u00e7e p\u00ebr arm\u00ebt b\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>Izraeli, i cili kreu sulme ndaj objekteve b\u00ebrthamore iraniane m\u00eb 13 qershor, duke vrar\u00eb udh\u00ebheq\u00ebs ushtarak\u00eb dhe shkenc\u00ebtar\u00eb b\u00ebrthamor\u00eb, vazhdon t\u00eb fsheh\u00eb informacione rreth aft\u00ebsive t\u00eb veta b\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, besohet se \u00ebsht\u00eb n\u00eb procesin e modernizimit t\u00eb arsenalit t\u00eb tij si dhe t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimit t\u00eb objektit t\u00eb prodhimit t\u00eb plutoniumit n\u00eb shkret\u00ebtir\u00ebn e Negevit.<\/p>\n<p>Fundi i \u00e7armatimit b\u00ebrthamor \u2013 pas r\u00ebnies s\u00eb BRSS-s\u00eb<\/p>\n<p>N\u00eb mesin e viteve 1980, numri i kokave b\u00ebrthamore, bombave dhe predhave n\u00eb bot\u00eb ishte shum\u00eb m\u00eb i lart\u00eb se sa \u00ebsht\u00eb tani \u2013 rreth 64.000. Q\u00eb nga r\u00ebnia e Bashkimit Sovjetik n\u00eb vitin 1991 dhe fundi i Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb, \u00e7montimi i kokave b\u00ebrthamore t\u00eb nxjerra nga p\u00ebrdorimi, ato t\u00eb hequra nga arsenali b\u00ebrthamor, ka ecur m\u00eb shpejt sesa vendosja e kokave t\u00eb reja b\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, sipas vler\u00ebsimit t\u00eb fundit, kjo tendenc\u00eb duket se \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmbysur. \u201cShqet\u00ebsimi yn\u00eb m\u00eb i madh \u00ebsht\u00eb se zvog\u00eblimit afatgjat\u00eb t\u00eb numrit t\u00eb kokave b\u00ebrthamore po i vjen fundi\u201d, tha p\u00ebr DW drejtori i SIPRI-t, Dan Smith.<\/p>\n<p>Siguria nd\u00ebrkomb\u00ebtare \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsuar<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb praktik\u00eb e zakonshme q\u00eb shtetet e armatosura me arm\u00eb b\u00ebrthamore t\u00eb modernizojn\u00eb dhe p\u00ebrmir\u00ebsojn\u00eb aft\u00ebsit\u00eb e tyre. Por Smith thot\u00eb,se ky proces u intensifikua n\u00eb fund t\u00eb mandatit t\u00eb dyt\u00eb t\u00eb ish-Presidentit t\u00eb SHBA-s\u00eb Barack Obama (nga viti 2013 deri m\u00eb 20 janar 2017) me investime m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb breza t\u00eb rinj raketash dhe transportuesish.<\/p>\n<p>\u201cP\u00ebr disa vite para k\u00ebsaj, siguria rrezikohej dhe shtetet e armatosura me arm\u00eb b\u00ebrthamore kishin filluar tashm\u00eb t\u00eb prezantonin procese q\u00eb mund t\u2019i quajm\u00eb modernizim \u2018intensiv\u2019, dometh\u00ebn\u00eb jo vet\u00ebm ndryshime t\u00eb vogla, por ndryshime serioze dhe t\u00eb m\u00ebdha\u201d, tha Smith.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 2007, presidenti rus Vladimir Putin mbajti nj\u00eb fjalim n\u00eb Konferenc\u00ebn e Siguris\u00eb n\u00eb Mynih, n\u00eb t\u00eb cilin kritikoi ashp\u00ebr rendin bot\u00ebror t\u00eb dominuar nga SHBA-ja, zgjerimin e NATO-s drejt Lindjes dhe qasjen ndaj \u00e7armatimit q\u00eb, sipas tij, k\u00ebrc\u00ebnonte sigurin\u00eb ruse.<\/p>\n<p>Por vet\u00ebm dy vjet m\u00eb von\u00eb, n\u00eb vitin 2009, Barack Obama njoftoi objektivin p\u00ebr \u00e7armatim t\u00eb plot\u00eb b\u00ebrthamor n\u00eb Prag\u00eb. \u201cEkzistenca e mij\u00ebra kokave b\u00ebrthamore \u00ebsht\u00eb trash\u00ebgimia m\u00eb e rrezikshme e Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb\u201d, tha ai n\u00eb at\u00eb koh\u00eb.<\/p>\n<p>Ai shtoi se Shtetet e Bashkuara do t\u00eb \u201cnd\u00ebrmerrnin hapa konkret\u00eb drejt nj\u00eb bote pa arm\u00eb b\u00ebrthamore\u201d dhe do t\u00eb negocionin nj\u00eb Traktat t\u00eb ri p\u00ebr Reduktimin e Arm\u00ebve Strategjike (New START) me Rusin\u00eb. Ky Traktat u n\u00ebnshkrua dhe hyri n\u00eb fuqi n\u00eb vitin 2011.<\/p>\n<p>Pushtimi rus i Ukrain\u00ebs<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, pas pushtimit rus t\u00eb Ukrain\u00ebs n\u00eb shkurt 2022, administrata Biden publikoi nj\u00eb strategji b\u00ebrthamore t\u00eb vitit 2022 q\u00eb renditi modernizimin e arsenalit b\u00ebrthamor t\u00eb SHBA-s\u00eb si nj\u00eb nga prioritetet e saj kryesore.<\/p>\n<p>N\u00eb shkurt 2023, presidenti Putin n\u00ebnshkroi nj\u00eb ligj q\u00eb pezullonte pjes\u00ebmarrjen e Rusis\u00eb n\u00eb traktatin e ri START.<\/p>\n<p>\u201cPasiguria \u00ebsht\u00eb rritur ngadal\u00eb q\u00eb nga viti 2007-2008, deri n\u00eb vitin 2014. Kjo ndryshoi rr\u00ebnj\u00ebsisht n\u00eb shkurt 2022, kur shum\u00eb qytetar\u00eb t\u00eb zakonsh\u00ebm u b\u00ebn\u00eb t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm p\u00ebr p\u00ebrkeq\u00ebsimin q\u00eb kishte ndodhur p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb dekad\u00eb,\u201d tha Smith. Inteligjenca Artificiale dhe teknologjit\u00eb e reja rrisin rrezikun e luft\u00ebs b\u00ebrthamore<\/p>\n<p>N\u00eb hyrje t\u00eb raportit SIPRI p\u00ebr vitin 2025, Smith paralajm\u00ebron p\u00ebr mund\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb gare t\u00eb re t\u00eb arm\u00ebve b\u00ebrthamore q\u00eb bart \u201cshum\u00eb m\u00eb shum\u00eb rrezik dhe pasiguri\u201d sesa gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb \u2013 kryesisht p\u00ebr shkak t\u00eb inteligjenc\u00ebs artificiale dhe teknologjive t\u00eb reja n\u00eb fushat e aft\u00ebsive kibernetike dhe sistemeve hap\u00ebsinore.<\/p>\n<p>\u201cGara e ardhshme p\u00ebr arm\u00eb b\u00ebrthamore do t\u00eb jet\u00eb po aq e r\u00ebnd\u00ebsishme sa ajo p\u00ebr Inteligjenc\u00ebn Artificiale dhe hap\u00ebsir\u00ebn kibernetike, p\u00ebr raketat n\u00eb bunker\u00eb, n\u00eb n\u00ebndet\u00ebse ose bombat n\u00eb aeroplan\u00eb,\u201d tha Smith.<\/p>\n<p>Kjo e nd\u00ebrlikon m\u00eb tej \u00e7\u00ebshtjen se si t\u00eb kontrollohen dhe monitorohen arm\u00ebt dhe rezervat b\u00ebrthamore, pasi konkurrenca midis fuqive b\u00ebrthamore m\u00eb par\u00eb ka qen\u00eb kryesisht \u00e7\u00ebshtje numrash.<\/p>\n<p>Ka koh\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb hapur nj\u00eb debat rreth IA n\u00eb kontekstin e t\u00eb ashtuquajturve \u201crobot\u00eb vras\u00ebs\u201d (sisteme autonome arm\u00ebsh vdekjeprur\u00ebse). Q\u00eb nga fillimi i pushtimit t\u00eb Ukrain\u00ebs nga Rusia \u00ebsht\u00eb hapur debati edhe p\u00ebr p\u00ebrdorimin e dron\u00ebve automatik\u00eb dhe gjysm\u00eb-automatik\u00eb, por jo aq shum\u00eb sa arm\u00ebt b\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>Kush do ta luaj\u00eb Petrovin?<\/p>\n<p>IA lejon p\u00ebrpunimin e shum\u00eb informacioneve p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb jasht\u00ebzakonisht t\u00eb shpejt\u00eb. Ndaj edhe vendimet duhet t\u00eb merren shpejt. Por vet\u00ebm nj\u00eb gabim i vog\u00ebl n\u00eb IA mund t\u00eb ket\u00eb pasoja t\u00eb r\u00ebnda dhe mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb potencialisht n\u00eb nj\u00eb sulm b\u00ebrthamor.<\/p>\n<p>\u201cMendoj se duhet t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb vij\u00eb t\u00eb kuqe p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn t\u00eb gjith\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsit politik\u00eb dhe ushtarak\u00eb duhet t\u00eb bien dakord \u2013 q\u00eb vendimi p\u00ebr t\u00eb l\u00ebshuar nj\u00eb arm\u00eb b\u00ebrthamore nuk duhet t\u00eb merret nga IA\u201d, tha Smith, duke kujtuar n\u00ebnkolonelin sovjetik Stanislav Petrov.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1983, Petrov ishte n\u00eb detyr\u00eb n\u00eb qendr\u00ebn e komand\u00ebs s\u00eb paralajm\u00ebrimit t\u00eb hersh\u00ebm b\u00ebrthamor sovjetik, 100 kilometra n\u00eb jug t\u00eb Mosk\u00ebs, kur sistemi raportoi l\u00ebshimin e nj\u00eb rakete balistike nd\u00ebrkontinentale nga SHBA, dhe m\u00eb pas kat\u00ebr t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>P\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb, Petrov mendoi se ishte nj\u00eb alarm i rrem\u00eb dhe vendosi t\u00eb mos e kalonte menj\u00ebher\u00eb informacionin lart n\u00eb zinxhirin e komand\u00ebs \u2013 nj\u00eb vendim q\u00eb ndoshta parandaloi nj\u00eb hakmarrje b\u00ebrthamore, dhe n\u00eb rastin m\u00eb t\u00eb keq, nj\u00eb luft\u00eb b\u00ebrthamore t\u00eb p\u00ebrgjithshme.<\/p>\n<p>\u201cMendoj se pyetja m\u00eb e madhe \u00ebsht\u00eb: Kush n\u00eb bot\u00ebn e IA do t\u00eb luaj\u00eb rolin e Petrovit?\u201d, pyeti Smith.\/DW<\/p>\n<p>The post <a href=\"https:\/\/lexo.al\/2025\/06\/rreziku-nga-lufta-berthamore-po-rritet-sipri-paralajmeron-per-nje-gare-te-re-te-armatimeve-berthamore-kush-do-ta-kete-kontrollin\/\">\u201cRreziku nga lufta b\u00ebrthamore po rritet\u201d, SIPRI paralajm\u00ebron p\u00ebr nj\u00eb gar\u00eb t\u00eb re t\u00eb armatimeve b\u00ebrthamore: Kush do ta ket\u00eb kontrollin?<\/a> appeared first on <a href=\"https:\/\/lexo.al\/\">www.lexo.al<\/a>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00ebnt\u00eb shtete zot\u00ebrojn\u00eb zyrtarisht arm\u00eb b\u00ebrthamore \u2013 Shtetet e Bashkuara, Mbret\u00ebria e Bashkuar, Franca, Izraeli, Rusia, Kina, Koreja e Veriut, India dhe Pakistani. Pothuajse t\u00eb gjitha kan\u00eb vazhduar programet intensive t\u00eb modernizimit n\u00eb vitin 2024, duke p\u00ebrmir\u00ebsuar arm\u00ebt ekzistuese dhe duke shtuar versione t\u00eb reja. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga gjetjet kryesore t\u00eb raportit t\u00eb vitit [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-26580","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26580","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26580"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26580\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26580"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26580"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=26580"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}