{"id":22898,"date":"2025-05-25T19:49:44","date_gmt":"2025-05-25T19:49:44","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2025\/05\/25\/studimi-alarmant-perhapen-kerpudhat-vdekjeprurese-qe-mund-te-na-hane-nga-brenda\/"},"modified":"2025-05-25T19:49:44","modified_gmt":"2025-05-25T19:49:44","slug":"studimi-alarmant-perhapen-kerpudhat-vdekjeprurese-qe-mund-te-na-hane-nga-brenda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2025\/05\/25\/studimi-alarmant-perhapen-kerpudhat-vdekjeprurese-qe-mund-te-na-hane-nga-brenda\/","title":{"rendered":"Studimi alarmant\/ P\u00ebrhapen k\u00ebrpudhat vdekjeprur\u00ebse q\u00eb mund \u201ct\u00eb na han\u00eb nga brenda\u201d"},"content":{"rendered":"<p><span>Nj\u00eb armik i paduksh\u00ebm, por jasht\u00ebzakonisht i rreziksh\u00ebm, po k\u00ebrc\u00ebnon gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb zona t\u00eb planetit ton\u00eb. K\u00ebrpudhat. Sipas nj\u00eb studimi t\u00eb ri shkencor t\u00eb botuar nga Universiteti i Man\u00e7esterit dhe q\u00eb po merret n\u00eb shqyrtim thot\u00eb se ndryshimi i klim\u00ebs mund t\u00eb zgjeroj\u00eb ndjesh\u00ebm p\u00ebrhapjen e k\u00ebrpudh\u00ebs s\u00eb zakonshme Aspergillus, e cila \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr infeksione t\u00eb r\u00ebnda dhe miliona vdekje \u00e7do vit.<\/span><\/p>\n<p><span>Si\u00e7 raporton <a href=\"https:\/\/edition.cnn.com\/2025\/05\/24\/climate\/deadly-fungi-aspergillus-spread\">CNN<\/a>, kjo specie i p\u00ebrket nj\u00eb grupi t\u00eb gjer\u00eb dhe ende relativisht t\u00eb paeksploruar organizmash t\u00eb cilat, megjith\u00ebse luajn\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb ekosisteme, por mund t\u00eb shkaktojn\u00eb efekte shkat\u00ebrruese n\u00eb sh\u00ebndetin e njeriut. Infeksionet k\u00ebrpudhore vrasin mbi 2.5 milion\u00eb njer\u00ebz \u00e7do vit n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, sipas vler\u00ebsimeve m\u00eb t\u00eb fundit.<\/span><\/p>\n<p><span>Aspergillus \u00ebsht\u00eb nj\u00eb k\u00ebrpudh\u00eb e zakonshme q\u00eb gjendet n\u00eb tok\u00eb, mbeturinat e bim\u00ebve, uj\u00eb dhe aj\u00ebr. Njer\u00ebzit e thithin at\u00eb \u00e7do dit\u00eb, por p\u00ebr shumic\u00ebn, sistemi imunitar \u00ebsht\u00eb i mjaftuesh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb parandaluar \u00e7do nd\u00ebrlikim. Por p\u00ebr pacient\u00ebt me astm\u00eb, fibroz\u00eb cistike, s\u00ebmundje pulmonare obstruktive kronike (SPOK), kancer, transplante organesh ose nj\u00eb t\u00eb shkuar t\u00eb r\u00ebnd\u00eb t\u00eb Covid-19 ose gripit, k\u00ebrpudhat mund t\u00eb jen\u00eb fatale.<\/span><\/p>\n<p><span>N\u00ebse sistemi imunitar nuk arrin t\u00eb neutralizoj\u00eb sporet e tij, <em>\u201ck\u00ebrpudhat fillojn\u00eb t\u00eb rriten dhe n\u00eb thelb \u201cju han\u00eb nga brenda\u201d,<\/em> shpjegon Norman van Rijn, nj\u00eb studiues n\u00eb Universitetin e Man\u00e7esterit dhe autor i studimit. Shkalla e vdekshm\u00ebris\u00eb p\u00ebr pacient\u00ebt me aspergilloz\u00eb varion nga 20% n\u00eb 40%, nd\u00ebrsa diagnoza \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht e v\u00ebshtir\u00eb, pasi simptomat: ethe, kolla dhe lodhja ngat\u00ebrrohen leht\u00ebsisht me shum\u00eb s\u00ebmundje t\u00eb tjera.<\/span><\/p>\n<p><span>Aspergillus flavus, i cili preferon klimat e ngrohta tropikale, mund t\u00eb p\u00ebrhapet me 16% n\u00ebse vazhdon konsumi i lart\u00eb i karburanteve fosile. Ato pritet t\u00eb p\u00ebrhapen n\u00eb Kin\u00ebn veriore, Rusi dhe SHBA. \u00cbsht\u00eb shum\u00eb rezistent ndaj trajtimeve farmaceutike duke k\u00ebrc\u00ebnuar sigurin\u00eb globale ushqimore. N\u00eb vitin 2022, OBSH-ja e klasifikoi at\u00eb n\u00eb kategorin\u00eb \u201ckritike\u201d t\u00eb patogjen\u00ebve k\u00ebrpudhor\u00eb.<\/span><\/p>\n\n<p><span>Aspergillus fumigatus , i cili preferon klima m\u00eb t\u00eb buta, pritet t\u00eb rris\u00eb p\u00ebrhapjen e tij me 77.5% deri n\u00eb vitin 2100, duke ekspozuar potencialisht 9 milion\u00eb njer\u00ebz vet\u00ebm n\u00eb Evrop\u00eb. N\u00eb disa zona t\u00eb tjera t\u00eb planetit \u2013 si\u00e7 jan\u00eb pjes\u00ebt e Afrik\u00ebs Subsahariane \u2013 do t\u00eb ngrohen aq shum\u00eb sa nuk do t\u00eb jen\u00eb m\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme p\u00ebr rritjen e k\u00ebtyre k\u00ebrpudhave. Kjo mund t\u00eb prish\u00eb seriozisht ekosistemet lokale, pasi k\u00ebrpudhat jan\u00eb thelb\u00ebsore p\u00ebr pjellorin\u00eb e tok\u00ebs.<\/span><\/p>\n<p><span>Nj\u00eb faktor tjet\u00ebr shqet\u00ebsues \u00ebsht\u00eb mund\u00ebsia q\u00eb k\u00ebrpudhat t\u00eb rrisin rezistenc\u00ebn e tyre ndaj temperaturave, gj\u00eb q\u00eb do t\u2019u lejonte atyre t\u00eb mbijetonin m\u00eb leht\u00eb n\u00eb trupin e njeriut. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, ngjarjet ekstreme t\u00eb motit, t\u00eb tilla si p\u00ebrmbytjet, that\u00ebsirat dhe val\u00ebt e nxeht\u00ebsis\u00eb do t\u00eb leht\u00ebsojn\u00eb shp\u00ebrndarjen e sporeve t\u00eb tyre n\u00eb distanca t\u00eb gjata. Shp\u00ebrthimi i infeksioneve k\u00ebrpudhore pas tornados n\u00eb Joplin t\u00eb Missourit n\u00eb vitin 2011 \u00ebsht\u00eb tipik.<\/span><\/p>\n<p><span>Komuniteti global, sipas studiuesve, mbetet i pap\u00ebrgatitur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pamjaftueshme p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrballur me k\u00ebrc\u00ebnimin e k\u00ebrpudhave. Ekzistojn\u00eb vet\u00ebm 4 klasa t\u00eb barnave antifungale dhe gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb lloje po b\u00ebhen rezistente.<\/span><\/p>\n<p><span>Profesori Justin Remais nga Universiteti i Berkeley, i cili po drejton nj\u00eb studim me m\u00eb shum\u00eb se 100 milion\u00eb pacient\u00eb n\u00eb SHBA, i tha CNN-s\u00eb se mbi 20,000 raste t\u00eb aspergilloz\u00ebs u regjistruan midis viteve 2013-2023, me nj\u00eb rritje vjetore prej 5%. Megjithat\u00eb, mungesa e t\u00eb dh\u00ebnave mund t\u00eb fsheh\u00eb shifra shum\u00eb m\u00eb t\u00eb larta.<\/span><\/p>\n<p><span>Profesoresha Elaine Bignell, bashk\u00ebdrejtoresh\u00eb e Qendr\u00ebs MRC p\u00ebr Mikrobiologjin\u00eb K\u00ebrpudhor n\u00eb Universitetin e Exeter, tha se studimi i ri \u201cme t\u00eb drejt\u00eb thekson nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim t\u00eb n\u00ebnvler\u00ebsuar p\u00ebr sh\u00ebndetin publik\u201d. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, ajo b\u00ebn thirrje p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb fonde p\u00ebr k\u00ebrkime dhe monitorim m\u00eb t\u00eb mir\u00eb epidemiologjik.<\/span><\/p>\n<p><span>Komuniteti i k\u00ebrkimit shpreson q\u00eb suksesi i serialit televiziv \u201cThe Last of Us\u201d do t\u00eb rris\u00eb nd\u00ebrgjegj\u00ebsimin e publikut rreth k\u00ebrc\u00ebnimeve reale t\u00eb k\u00ebrpudhave q\u00eb, si\u00e7 thot\u00eb Bignell, \u201cnuk jan\u00eb vet\u00ebm histori horror, por rreziqe t\u00eb v\u00ebrteta\u201d. <strong>\u00a9P\u00ebrshtati n\u00eb shqip LAPSI.al<\/strong><\/span><\/p>\n<p>The post <a href=\"https:\/\/lapsi.al\/2025\/05\/25\/studimi-alarmant-perhapen-kerpudhat-vdekjeprurese-qe-mund-te-na-hane-nga-brenda\/\">Studimi alarmant\/ P\u00ebrhapen k\u00ebrpudhat vdekjeprur\u00ebse q\u00eb mund \u201ct\u00eb na han\u00eb nga brenda\u201d<\/a> appeared first on <a href=\"https:\/\/lapsi.al\/\">Lapsi.al<\/a>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb armik i paduksh\u00ebm, por jasht\u00ebzakonisht i rreziksh\u00ebm, po k\u00ebrc\u00ebnon gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb zona t\u00eb planetit ton\u00eb. K\u00ebrpudhat. Sipas nj\u00eb studimi t\u00eb ri shkencor t\u00eb botuar nga Universiteti i Man\u00e7esterit dhe q\u00eb po merret n\u00eb shqyrtim thot\u00eb se ndryshimi i klim\u00ebs mund t\u00eb zgjeroj\u00eb ndjesh\u00ebm p\u00ebrhapjen e k\u00ebrpudh\u00ebs s\u00eb zakonshme Aspergillus, e cila \u00ebsht\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":22899,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-22898","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22898","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22898"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22898\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22899"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22898"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22898"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22898"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}