{"id":22890,"date":"2025-05-25T19:54:31","date_gmt":"2025-05-25T19:54:31","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2025\/05\/25\/cnn-shkencetaret-jane-te-shqetesuar-per-kerpudhat-vdekjeprurese\/"},"modified":"2025-05-25T19:54:31","modified_gmt":"2025-05-25T19:54:31","slug":"cnn-shkencetaret-jane-te-shqetesuar-per-kerpudhat-vdekjeprurese","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2025\/05\/25\/cnn-shkencetaret-jane-te-shqetesuar-per-kerpudhat-vdekjeprurese\/","title":{"rendered":"CNN: Shkenc\u00ebtar\u00ebt jan\u00eb t\u00eb shqet\u00ebsuar p\u00ebr k\u00ebrpudhat vdekjeprur\u00ebse!"},"content":{"rendered":"<p>Nj\u00eb armik i paduksh\u00ebm, por jasht\u00ebzakonisht i rreziksh\u00ebm, po k\u00ebrc\u00ebnon gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb zona t\u00eb planetit. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr k\u00ebrpudhat. Sipas nj\u00eb studimi t\u00eb ri shkencor t\u00eb botuar nga Universiteti i Man\u00e7esterit dhe q\u00eb po merret n\u00eb konsiderat\u00eb p\u00ebr shqyrtim nga koleg\u00ebt e universiteteve t\u00eb tjera, ndryshimi i klim\u00ebs mund t\u00eb zgjeroj\u00eb ndjesh\u00ebm p\u00ebrhapjen e k\u00ebrpudh\u00ebs s\u00eb zakonshme Aspergillus, e cila \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr infeksione t\u00eb r\u00ebnda dhe miliona vdekje \u00e7do vit.<\/p>\n<p>Si\u00e7 raporton CNN , kjo specie i p\u00ebrket nj\u00eb grupi t\u00eb gjer\u00eb dhe ende relativisht t\u00eb paeksploruar organizmash \u2013 k\u00ebrpudhave \u2013 t\u00eb cilat, megjith\u00ebse luajn\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb ekosisteme, mund t\u00eb shkaktojn\u00eb efekte shkat\u00ebrruese n\u00eb sh\u00ebndetin e njeriut. Infeksionet k\u00ebrpudhore vrasin mbi 2.5 milion\u00eb njer\u00ebz \u00e7do vit n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn.<\/p>\n<p>Aspergillus \u00ebsht\u00eb nj\u00eb k\u00ebrpudh\u00eb e zakonshme q\u00eb gjendet n\u00eb tok\u00eb, mbeturinat e bim\u00ebve, uj\u00eb dhe aj\u00ebr. Njer\u00ebzit e thithin at\u00eb \u00e7do dit\u00eb, por p\u00ebr shumic\u00ebn, sistemi imunitar \u00ebsht\u00eb i mjaftuesh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb parandaluar \u00e7do nd\u00ebrlikim. P\u00ebr pacient\u00ebt me astm\u00eb, fibroz\u00eb cistike, s\u00ebmundje pulmonare obstruktive kronike (SPOK), kancer, transplante organesh ose nj\u00eb histori me Covid-19, k\u00ebrpudhat mund t\u00eb jen\u00eb fatale.<\/p>\n<p>N\u00ebse sistemi imunitar nuk arrin t\u00eb neutralizoj\u00eb sporet e k\u00ebtyre k\u00ebrpudhave, ato rriten dhe n\u00eb thelb nisin dhe han\u00eb organizmin. K\u00ebshtu e shpjegon Norman van Rijn, nj\u00eb studiues n\u00eb Universitetin e Man\u00e7esterit dhe autor i studimit. Shkalla e vdekshm\u00ebris\u00eb p\u00ebr pacient\u00ebt me aspergilloz\u00eb varion nga 20% n\u00eb 40%, nd\u00ebrsa diagnoza \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht e v\u00ebshtir\u00eb, pasi simptomat \u2013 ethet, kolla, lodhja \u2013 ngat\u00ebrrohen leht\u00ebsisht me shum\u00eb gjendje t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>Aspergillus flavus, preferon klimat e ngrohta tropikale, por mund t\u00eb rris\u00eb p\u00ebrhapjen e tij me 16% n\u00ebse vazhdon konsumi i lart\u00eb i karburanteve fosile. K\u00ebrpudha pritet t\u00eb zgjerohet n\u00eb Kin\u00ebn veriore, Rusi dhe SHBA. \u00cbsht\u00eb shum\u00eb rezistent ndaj trajtimeve farmaceutike dhe gjithashtu sulmon t\u00eb korrat, duke k\u00ebrc\u00ebnuar sigurin\u00eb globale ushqimore. N\u00eb vitin 2022, OBSH-ja e klasifikoi at\u00eb n\u00eb kategorin\u00eb \u201ckritike\u201d t\u00eb patogjen\u00ebve k\u00ebrpudhor\u00eb.<\/p>\n<p>Aspergillus fumigatus, i cili preferon klima m\u00eb t\u00eb buta, pritet t\u00eb rris\u00eb p\u00ebrhapjen e tij me 77.5% deri n\u00eb vitin 2100, duke ekspozuar potencialisht 9 milion\u00eb njer\u00ebz vet\u00ebm n\u00eb Evrop\u00eb. Nd\u00ebrsa disa zona t\u00eb planetit \u2013 si\u00e7 jan\u00eb pjes\u00ebt e Afrik\u00ebs Subsahariane \u2013 do t\u00eb ngrohen aq shum\u00eb sa nuk do t\u00eb jen\u00eb m\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme p\u00ebr rritjen e k\u00ebtyre k\u00ebrpudhave. Megjithat\u00eb, kjo mund t\u00eb prish\u00eb seriozisht ekosistemet lokale, pasi k\u00ebrpudhat jan\u00eb thelb\u00ebsore p\u00ebr pjellorin\u00eb e tok\u00ebs.<\/p>\n<p>Ndryshimi i klim\u00ebs rrit rezistenc\u00ebn dhe p\u00ebrhapjen<\/p>\n<p>Nj\u00eb faktor tjet\u00ebr shqet\u00ebsues \u00ebsht\u00eb mund\u00ebsia q\u00eb k\u00ebrpudhat t\u00eb rrisin rezistenc\u00ebn e tyre ndaj temperaturave, gj\u00eb q\u00eb do t\u2019u lejonte atyre t\u00eb mbijetonin m\u00eb leht\u00eb n\u00eb trupin e njeriut. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, ngjarjet ekstreme t\u00eb motit \u2013 t\u00eb tilla si p\u00ebrmbytjet, that\u00ebsirat dhe val\u00ebt e nxeht\u00ebsis\u00eb \u2013 leht\u00ebsojn\u00eb shp\u00ebrndarjen e sporeve t\u00eb tyre n\u00eb distanca t\u00eb gjata. <\/p>\n<p>Profesori Justin Remais nga Universiteti i Berkeley-t, i cili po drejton nj\u00eb studim me m\u00eb shum\u00eb se 100 milion\u00eb pacient\u00eb n\u00eb SHBA, i tha CNN-s\u00eb se mbi 20,000 raste t\u00eb aspergilloz\u00ebs u regjistruan midis viteve 2013-2023, me nj\u00eb rritje vjetore prej 5%. Megjithat\u00eb, mungesa e t\u00eb dh\u00ebnave mund t\u00eb fsheh\u00eb shifra shum\u00eb m\u00eb t\u00eb larta.<\/p>\n<p>Profesoresha Elaine Bignell, bashk\u00ebdrejtoresh\u00eb e Qendr\u00ebs MRC p\u00ebr Mikrobiologjin\u00eb K\u00ebrpudhor n\u00eb Universitetin e Exeter, tha se studimi i ri me t\u00eb drejt\u00eb thekson nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim t\u00eb n\u00ebnvler\u00ebsuar p\u00ebr sh\u00ebndetin publik. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, ajo b\u00ebn thirrje p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb fonde p\u00ebr k\u00ebrkime dhe monitorim m\u00eb t\u00eb mir\u00eb epidemiologjik.<\/p>\n<p>The post <a href=\"https:\/\/lexo.al\/2025\/05\/cnn-shkencetaret-jane-te-shqetesuar-per-kerpudhat-vdekjeprurese\/\">CNN: Shkenc\u00ebtar\u00ebt jan\u00eb t\u00eb shqet\u00ebsuar p\u00ebr k\u00ebrpudhat vdekjeprur\u00ebse!<\/a> appeared first on <a href=\"https:\/\/lexo.al\/\">www.lexo.al<\/a>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb armik i paduksh\u00ebm, por jasht\u00ebzakonisht i rreziksh\u00ebm, po k\u00ebrc\u00ebnon gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb zona t\u00eb planetit. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr k\u00ebrpudhat. Sipas nj\u00eb studimi t\u00eb ri shkencor t\u00eb botuar nga Universiteti i Man\u00e7esterit dhe q\u00eb po merret n\u00eb konsiderat\u00eb p\u00ebr shqyrtim nga koleg\u00ebt e universiteteve t\u00eb tjera, ndryshimi i klim\u00ebs mund t\u00eb zgjeroj\u00eb ndjesh\u00ebm p\u00ebrhapjen [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-22890","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22890","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22890"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22890\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22890"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22890"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22890"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}