{"id":22155,"date":"2025-05-21T08:35:56","date_gmt":"2025-05-21T08:35:56","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2025\/05\/21\/te-dhenat-shkaterrimi-i-pyjeve-arriti-nivele-rekord-ne-vitin-2024\/"},"modified":"2025-05-21T08:35:56","modified_gmt":"2025-05-21T08:35:56","slug":"te-dhenat-shkaterrimi-i-pyjeve-arriti-nivele-rekord-ne-vitin-2024","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2025\/05\/21\/te-dhenat-shkaterrimi-i-pyjeve-arriti-nivele-rekord-ne-vitin-2024\/","title":{"rendered":"T\u00eb dh\u00ebnat: Shkat\u00ebrrimi i pyjeve arriti nivele rekord n\u00eb vitin 2024"},"content":{"rendered":"<p>Vitin e kaluar, zonat tropikale humb\u00ebn 67 milion\u00eb hektar\u00eb pyje, nj\u00eb sip\u00ebrfaqe sa madh\u00ebsia e Panamas\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb zona m\u00eb e madhe q\u00eb nga viti 2002 kur Observatori Global Forest Watch, i cili \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e Institutit t\u00eb Burimeve Bot\u00ebrore (WRI) n\u00eb Universitetin e Merilendit, filloi t\u00eb mbledh\u00eb t\u00eb dh\u00ebna.<\/p>\n<p>Elizabeth Goldman, bashk\u00ebdrejtoresh\u00eb e observatorit tha se n\u00eb vitin 2024, pati nj\u00eb rritje prej 80% n\u00eb humbjen e pyjeve tropikale krahasuar me vitin 2023. P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, zjarret ishin p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr pothuajse gjysm\u00ebn e humbjeve, p\u00ebrpara bujq\u00ebsis\u00eb. P\u00ebr shkak t\u00eb shkat\u00ebrrimit t\u00eb pyjeve tropikale, 3.1 miliard\u00eb ton dioksid karboni u liruan n\u00eb atmosfer\u00eb, nj\u00eb sasi pak m\u00eb e madhe se emetimet q\u00eb lidhen me prodhimin e energjis\u00eb n\u00eb Indi.<\/p>\n<p>\u201cKjo shkall\u00eb e shkat\u00ebrrimit t\u00eb pyjeve \u00ebsht\u00eb krejt\u00ebsisht e pashembullt n\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 20 vjet mbledhje t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave\u201d, shtoi Goldman. \u201cKy \u00ebsht\u00eb nj\u00eb alarm i kuq global.\u201d<\/p>\n<p>Raporti p\u00ebrqendrohet n\u00eb pyjet tropikale m\u00eb t\u00eb k\u00ebrc\u00ebnuara, t\u00eb cilat jan\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr biodiversitetin dhe aft\u00ebsin\u00eb e tyre p\u00ebr t\u00eb thithur dioksidin e karbonit nga atmosfera. Autor\u00ebt e raportit theksojn\u00eb se zjarret, t\u00eb cilat shkat\u00ebrruan pothuajse gjysm\u00ebn e sip\u00ebrfaqes s\u00eb pyjeve tropikale t\u00eb humbura vitin e kaluar, u p\u00ebrkeq\u00ebsuan nga \u201ckushtet ekstreme\u201d, t\u00eb cilat i b\u00ebn\u00eb ato \u201cm\u00eb intensive dhe m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr t\u2019u kontrolluar\u201d.<\/p>\n<p>Viti 2024 ishte viti m\u00eb i ngroht\u00eb i regjistruar ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb nivel global p\u00ebr shkak t\u00eb ndryshimeve klimatike. Edhe pse shum\u00eb zjarre shkaktohen nga shkaqe natyrore, m\u00eb shpesh ato shkaktohen nga aktiviteti njer\u00ebzor, pasi fermer\u00ebt djegin pyjet e shiut p\u00ebr t\u00eb zgjeruar t\u00eb korrat e tyre.<\/p>\n<p>N\u00eb Brazil, 28 milion\u00eb hektar\u00eb pyll\u00eb u shkat\u00ebrruan vitin e kaluar. Dy t\u00eb tretat u shkat\u00ebrruan p\u00ebr shkak t\u00eb zjarreve, shum\u00eb prej t\u00eb cilave u shkaktuan nga fermer\u00ebt q\u00eb donin m\u00eb shum\u00eb tok\u00eb p\u00ebr t\u00eb kultivuar soj\u00eb ose p\u00ebr t\u00eb rritur bag\u00ebtin\u00eb e tyre.<\/p>\n<p>Shkat\u00ebrrimi n\u00eb pyllin tropikal t\u00eb Amazon\u00ebs n\u00eb Brazil arriti nivelin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb n\u00eb vitin 2024 q\u00eb nga viti 2016. T\u00eb dh\u00ebnat e WRI-s\u00eb bien ndesh me ato t\u00eb rrjetit brazilian t\u00eb monitorimit MapBiomas, t\u00eb publikuara m\u00eb 16 maj, i cili tregoi se shpyll\u00ebzimi n\u00eb Amazon\u00eb ra ndjesh\u00ebm vitin e kaluar. Megjithat\u00eb, k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna nuk p\u00ebrfshinin pasojat e zjarreve.<\/p>\n<p>Bolivia \u00ebsht\u00eb n\u00eb vendin e dyt\u00eb, pasi sip\u00ebrfaqja e pyjeve tropikale t\u00eb shkat\u00ebrruara u trefishua vitin e kaluar. Dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, shkaku kryesor ishin zjarret e m\u00ebdha, shumica e t\u00eb cilave u nis\u00ebn p\u00ebr t\u00eb pastruar zonat me q\u00ebllim krijimin e fermave n\u00eb shkall\u00eb industriale.<\/p>\n<p>Situata u p\u00ebrmir\u00ebsua n\u00eb Indonezi dhe Malajzi, por u p\u00ebrkeq\u00ebsua me shpejt\u00ebsi n\u00eb Kongo-Brazavil dhe Republik\u00ebn Demokratike t\u00eb Kongos. Historikisht, kat\u00ebr aktivitete jan\u00eb kryesisht p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr shkat\u00ebrrimin e pyjeve tropikale: kultivimi i vajit t\u00eb palm\u00ebs dhe soj\u00ebs, prerja e pem\u00ebve dhe blegtoria. Por p\u00ebrmir\u00ebsimi n\u00eb disa prej tyre p\u00ebrkon me sfida t\u00eb reja, t\u00eb tilla si kultivimi i avokados n\u00eb Meksik\u00eb ose pem\u00ebve t\u00eb kakaos dhe kafes\u00eb.<\/p>\n<p>The post <a href=\"https:\/\/lapsi.al\/2025\/05\/21\/te-dhenat-shkaterrimi-i-pyjeve-arriti-nivele-rekord-ne-vitin-2024\/\">T\u00eb dh\u00ebnat: Shkat\u00ebrrimi i pyjeve arriti nivele rekord n\u00eb vitin 2024<\/a> appeared first on <a href=\"https:\/\/lapsi.al\/\">Lapsi.al<\/a>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vitin e kaluar, zonat tropikale humb\u00ebn 67 milion\u00eb hektar\u00eb pyje, nj\u00eb sip\u00ebrfaqe sa madh\u00ebsia e Panamas\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb zona m\u00eb e madhe q\u00eb nga viti 2002 kur Observatori Global Forest Watch, i cili \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e Institutit t\u00eb Burimeve Bot\u00ebrore (WRI) n\u00eb Universitetin e Merilendit, filloi t\u00eb mbledh\u00eb t\u00eb dh\u00ebna. Elizabeth Goldman, bashk\u00ebdrejtoresh\u00eb e observatorit [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-22155","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22155","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22155"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22155\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22155"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22155"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22155"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}