{"id":2212,"date":"2024-10-20T06:59:49","date_gmt":"2024-10-20T06:59:49","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2024\/10\/20\/fajin-per-varferine-e-nje-vendi-e-ka-politika\/"},"modified":"2024-10-20T06:59:49","modified_gmt":"2024-10-20T06:59:49","slug":"fajin-per-varferine-e-nje-vendi-e-ka-politika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2024\/10\/20\/fajin-per-varferine-e-nje-vendi-e-ka-politika\/","title":{"rendered":"Fajin p\u00ebr varf\u00ebrin\u00eb e nj\u00eb vendi e ka politika"},"content":{"rendered":"<p>Po, fajin p\u00ebr varf\u00ebrin\u00eb e nj\u00eb vendi e ka politika, ashtu si merit\u00ebn p\u00ebr pasurimin e tij e ka po politika. Jan\u00eb vullnetet politike, objektivat, vizioni, zgjuarsia etj., tipare t\u00eb grupit t\u00eb individ\u00ebve t\u00eb bashkuar kolektivisht n\u00eb institucionet politike t\u00eb vendit q\u00eb kan\u00eb si rezultat pasurimin apo varf\u00ebrimin e tij.<\/p>\n<p>M\u00eb 14 tetor 2024, tre ekonomist\u00ebt, e pag\u00ebzuar n\u00eb media si \u201cstudiuesit e pabarazis\u00eb\u201d, Daron Acemoglu (Daron Axhemollu), Simon Johnson (Sajm\u00ebn Xhonson) dhe James Robinson (Xhejms Robinson) u shpall\u00ebn fituesit e \u00e7mimit t\u00eb njohur n\u00eb gjuh\u00eb \u201cpopullore\u201d si \u00c7mimi n\u00eb Nder t\u00eb Nobelit n\u00eb Shkencat Ekonomike (zyrtarisht njihet si \u00e7mimi i bank\u00ebs qendrore t\u00eb Suedis\u00eb p\u00ebr shkencat ekonomike, i cili jepet n\u00eb nderim t\u00eb Alfred Nobelit).<\/p>\n<p>\u00c7mimi n\u00eb vetvete, p\u00ebrve\u00e7 konfirmimit t\u00eb vler\u00ebsimit p\u00ebr pun\u00ebn dhe arritjet n\u00eb secil\u00ebn nga fushat ku jepet: kimi, let\u00ebrsi, paqe, fizik\u00eb, fiziologji \/ mjek\u00ebsi, p\u00ebrfshi edhe \u00e7mimin e dh\u00ebn\u00eb p\u00ebr fush\u00ebn e ekonomis\u00eb, p\u00ebrmban edhe mesazhe t\u00eb forta.<\/p>\n<p>Jo rast\u00ebsisht \u00c7mimi Nobel p\u00ebr Paqe p\u00ebr 2024 iu dha l\u00ebvizjes japoneze t\u00eb t\u00eb mbijetuarve t\u00eb bombardimeve b\u00ebrthamore n\u00eb Hiroshima dhe Nagasaki n\u00eb p\u00ebrfundim t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore.<\/p>\n<p>N\u00eb dit\u00ebt e sotme, kur \u00ebsht\u00eb shpeshtuar retorika e k\u00ebrc\u00ebnimeve me shp\u00ebrthime b\u00ebrthamore n\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn dy konflikte t\u00eb m\u00ebdha: Ukrain\u00eb dhe Lindje t\u00eb Mesme, \u00e7mimi p\u00ebr Paqen shkon pik\u00ebrisht p\u00ebr at\u00eb grup njer\u00ebzish q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrpjekur t\u00eb d\u00ebshmojn\u00eb se p\u00ebrse arm\u00eb t\u00eb tilla nuk duhet t\u00eb p\u00ebrdoren kurr\u00eb m\u00eb.<\/p>\n<p>Edhe \u00e7mimi p\u00ebr fush\u00ebn e ekonomis\u00eb duket se k\u00ebrkon t\u00eb p\u00ebr\u00e7oj\u00eb m\u00eb shum\u00eb mesazhe sesa thjesht t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb vler\u00ebsim p\u00ebr tre studiuesit e pabarazis\u00eb.<\/p>\n<p>Por t\u00eb mos nxitohemi e t\u00eb lexojm\u00eb mesazhin p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7mimdh\u00ebnie si p\u00ebrkrahje e teorive socialiste apo l\u00ebvizjeve t\u00eb majta, meqen\u00ebse nxitja e pun\u00ebs studimore shum\u00ebvje\u00e7are \u00ebsht\u00eb marr\u00eb nga pabarazia n\u00eb bot\u00eb dhe thellimi i k\u00ebsaj pabarazie. Studimi \u00ebsht\u00eb gjith\u00e7ka,\u00a0p\u00ebrve\u00e7se p\u00ebr\u00e7ues i k\u00ebtij mesazhi.<\/p>\n<p>Studimi ofron me vler\u00ebsime sasiore t\u00eb kryera n\u00eb rrethana pothuaj eksperimentale se p\u00ebrse ka ende edhe sot pabarazi n\u00eb rang bot\u00ebror dhe p\u00ebrse \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb zvog\u00eblohet hendeku me vendet e pasura, sidomos n\u00eb vendet e zhytura n\u00eb korrupsion e diktatur\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebrfundimi m\u00eb kuptimplot\u00eb i studimit \u00ebsht\u00eb q\u00eb n\u00eb bashk\u00ebsin\u00eb e faktor\u00ebve ndikues n\u00eb koh\u00eb e rrethana t\u00eb ndryshme (p\u00ebrfshi faktor\u00ebt gjeografik\u00eb, kulturor\u00eb, klimatik\u00eb etj.), ka nj\u00eb faktor t\u00eb spikatur q\u00eb \u00ebsht\u00eb pothuaj p\u00ebrcaktuesi i vet\u00ebm i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, institucionet. Pra konfirmon r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb q\u00eb kan\u00eb institucionet p\u00ebr prosperitetin e vendit.<\/p>\n<p>T\u00eb tre studiuesit amerikan\u00eb na kan\u00eb v\u00ebrtetuar hipotez\u00ebn se jan\u00eb institucionet, m\u00ebnyra si ato jan\u00eb nd\u00ebrtuar dhe si ndikojn\u00eb p\u00ebrparimin e nj\u00eb vendi, ato q\u00eb ndikojn\u00eb edhe nivelin e pabarazis\u00eb dhe q\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb s\u00eb saj n\u00eb koh\u00eb.<\/p>\n<p>Doktrina baz\u00eb e tyre \u00ebsht\u00eb q\u00eb pasuria e kombeve formohet rr\u00ebnj\u00ebsisht nga institucionet politike, t\u00eb cilat kan\u00eb ndikim mbi institucionet ekonomike dhe k\u00ebto t\u00eb fundit e p\u00ebrcjellin ndikimin n\u00eb rezultatet ekonomike t\u00eb vendit, pra n\u00eb pasuri apo varf\u00ebri.<\/p>\n<p>E shprehur n\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb thjesht\u00eb, v\u00ebrtetohet se PO, FAJIN P\u00cbR VARF\u00cbRIN\u00cb E NJ\u00cb VENDI E KA POLITIKA, ashtu si merit\u00ebn p\u00ebr pasurimin e tij e ka po politika. Jan\u00eb vullnetet politike, objektivat, vizioni, zgjuarsia etj., tipare t\u00eb grupit t\u00eb individ\u00ebve t\u00eb bashkuar kolektivisht n\u00eb institucionet politike t\u00eb vendit q\u00eb kan\u00eb si rezultat pasurimin apo varf\u00ebrimin e tij.<\/p>\n<p>Ndikimi i institucioneve politike n\u00eb zhvillimin ekonomik (ose munges\u00ebn e tij) orienton m\u00eb tej q\u00eb objektivat p\u00ebr t\u00eb luftuar varf\u00ebrin\u00eb dhe\u00a0p\u00ebr t\u00eb nxitur zhvillimin ekonomik duhet t\u00eb mb\u00ebshteten mbi nj\u00eb strategji q\u00eb p\u00ebrforcon demokracin\u00eb dhe n\u00eb institucione p\u00ebrfshir\u00ebse.<\/p>\n<p>Institucionet me natyr\u00eb p\u00ebrjashtuese dhe shfryt\u00ebzuese, edhe kur veprojn\u00eb p\u00ebr periudha afatshkurtra, kan\u00eb pasoja t\u00eb d\u00ebmshme afatgjata mbi p\u00ebrparimin e nj\u00eb vendi. Jo rast\u00ebsisht n\u00eb studim evidentohet se vendet e zhytura n\u00eb korrupsion dhe regjime diktatoriale apo autokratike, pra me institucione me natyr\u00eb p\u00ebrjashtuese dhe shfryt\u00ebzuese, jan\u00eb ato q\u00eb kan\u00eb t\u00eb ardhura t\u00eb ul\u00ebta dhe varf\u00ebri, krahasuar me vende q\u00eb bazohen n\u00eb sundimin e ligjit dhe n\u00eb liri themelore ekonomike.<\/p>\n<p>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye,\u00a0studimi evidenton se tipari shoq\u00ebrues i kalimit n\u00eb demokraci \u00ebsht\u00eb \u201ckonflikti n\u00eb shp\u00ebrndarje\u201d dhe prandaj reformat demokratike k\u00ebrkojn\u00eb mobilizim n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb gjer\u00eb t\u00eb popullsis\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb dob\u00ebsohet m\u00eb tej bindja n\u00eb teorin\u00eb e modernizimit, pra q\u00eb demokratizimi vjen edhe vetvetiu nga zhvillimi shoq\u00ebror-ekonomik. Studimi tregon se zhvillimi vjen nga nd\u00ebrtimi i institucioneve p\u00ebrfshir\u00ebse dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb nd\u00ebrtim k\u00ebrkohet imponim nga popullsia.<\/p>\n<p>Modeli sipas t\u00eb cilit nd\u00ebrtohen dhe ndryshojn\u00eb institucionet politike p\u00ebrmban tre komponent\u00eb: konflikti mbi shp\u00ebrndarjen e burimeve dhe fuqin\u00eb vendimmarr\u00ebse n\u00eb shoq\u00ebri (elita apo masa e njer\u00ebzve), mund\u00ebsia q\u00eb i paraqitet mas\u00ebs s\u00eb njer\u00ebzve p\u00ebr t\u00eb ushtruar fuqin\u00eb e vet,\u00a0duke mobilizuar dhe\u00a0duke\u00a0k\u00ebrc\u00ebnuar elit\u00ebn sunduese, pra kur fuqia e shoq\u00ebris\u00eb e tejkalon at\u00eb t\u00eb vendimmarr\u00ebsve, si dhe problemi\u00a0i\u00a0angazhimit q\u00eb n\u00ebnkupton se alternativa e vetme \u00ebsht\u00eb q\u00eb elita t\u00eb dor\u00ebzoj\u00eb pushtetin vendimmarr\u00ebs n\u00eb popullsi.<\/p>\n<p>Pa u shtyr\u00eb shum\u00eb n\u00eb historin\u00eb e hershme t\u00eb territorit ku ka banuar popullsia shqiptare, na mjafton t\u00eb kujtojm\u00eb historin\u00eb e pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore e deri m\u00eb sot,\u00a0p\u00ebr t\u00eb kuptuar se sa mir\u00eb e p\u00ebrputh dhe e shpjegon ky studim shkall\u00ebn e munges\u00ebs s\u00eb zhvillimit dhe q\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb s\u00eb zhvillimit n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p>Jan\u00eb institucionet politike q\u00eb me k\u00ebmb\u00ebngulje kan\u00eb ndjekur qasje p\u00ebrjashtuese, diskriminuese, shfryt\u00ebzuese dhe p\u00ebrqendruese t\u00eb burimeve e fuqis\u00eb vendimmarr\u00ebse, me pasoj\u00eb prapambetjen e vendit. Si n\u00eb vende t\u00eb tjera diktatoriale dhe autokratike, p\u00ebrjashtimi \u00ebsht\u00eb zbatuar madje edhe n\u00eb vet\u00eb institucionin e politik\u00ebs.<\/p>\n<p>Prej \u201944-\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri u p\u00ebrjashtua t\u00ebr\u00ebsisht opozita dhe opozitarizmi dhe pas \u201990-\u00ebs e lejua nj\u00eb form\u00eb e dob\u00ebsuar e k\u00ebtij institucioni. Sot Shqip\u00ebria ka 20% t\u00eb popullsis\u00eb n\u00eb varf\u00ebri, sipas standardit t\u00eb Bank\u00ebs Bot\u00ebrore, duke ia kaluar edhe Kosov\u00ebs (19.2%), nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb n\u00eb vendet e tjera t\u00eb rajonit, si p.sh. n\u00eb Serbi e Mal t\u00eb Zi, varf\u00ebria \u00ebsht\u00eb n\u00ebn 10%. Shqip\u00ebria renditet e 98-a n\u00eb indeksin e korrupsionit t\u00eb \u201c<em>Transparency International<\/em>\u201d, nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb lartat n\u00eb Europ\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb renditjen e PISA\u00a0(testi nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr njohurit\u00eb arsimore p\u00ebr 15-vje\u00e7ar\u00ebt), Shqip\u00ebria pati r\u00ebnien m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb njohurive n\u00eb bot\u00eb n\u00eb periudh\u00ebn 2018-2023. Ndon\u00ebse ka p\u00ebrmir\u00ebsim n\u00eb Indeksin e Demokracis\u00eb (sipas \u201c<em>The Economist<\/em>\u201d) ajo s\u00ebrish mbetet n\u00eb grupin e demokracive me probleme.<\/p>\n<p>Sot n\u00eb vend ka nj\u00eb p\u00ebrqendrim pushtetesh dhe dob\u00ebsim t\u00eb veprimit t\u00eb institucioneve t\u00eb pavarura, q\u00eb kulmoi me refuzimin e zbatimit t\u00eb vendimeve t\u00eb Gjykat\u00ebs Kushtetuese. P\u00ebr \u00e7do dit\u00eb jemi d\u00ebshmitar\u00eb t\u00eb bjerrjes s\u00eb institucionit t\u00eb transparenc\u00ebs, si nj\u00eb nd\u00ebr shtyllat mbajt\u00ebse t\u00eb demokracis\u00eb dhe luft\u00ebs ndaj korrupsionit. Jo vet\u00ebm kaq, por duket se Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb nj\u00eb situat\u00eb ng\u00ebr\u00e7i pa hap\u00ebsir\u00eb veprimi p\u00ebr ndryshim t\u00eb institucioneve politike.<\/p>\n<p>Fuqia vendimmarr\u00ebse n\u00eb shoq\u00ebri \u00ebsht\u00eb p\u00ebrqendruar skajshm\u00ebrisht n\u00eb institucionin e nj\u00ebkahsh\u00ebm politik; fuqia e shoq\u00ebris\u00eb dhe masa absolute e saj (sidomos n\u00eb kushtet e emigrimit shqet\u00ebsues) \u00ebsht\u00eb mjaft e dob\u00ebsuar p\u00ebrball\u00eb fuqis\u00eb politike dhe n\u00eb veprimin kund\u00ebrpropagandistik,\u00a0angazhimi mbetet i dob\u00ebsuar.<\/p>\n<p>N\u00eb rrethana t\u00eb tilla, sidomos me tkurrjen edhe t\u00eb mas\u00ebs s\u00eb shoq\u00ebris\u00eb (p\u00ebrfshi edhe numrin absolut t\u00eb popullsis\u00eb) rruga e induktimit t\u00eb ndryshimit dhe p\u00ebrmir\u00ebsimit t\u00eb institucioneve do t\u00eb jet\u00eb e gjat\u00eb dhe e ngadalt\u00eb, e mund t\u00eb imponohet vet\u00ebm p\u00ebrmes angazhimit. Duke filluar nga gj\u00ebrat m\u00eb t\u00eb vogla e t\u00eb par\u00ebnd\u00ebsishme.<\/p>\n<p>Duke mos besuar propagand\u00ebn dhe duke mos e p\u00ebr\u00e7uar m\u00eb tej verbtazi te t\u00eb tjer\u00ebt; duke filluar t\u00eb mos b\u00ebhemi bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00eb t\u00eb korrupsionit dhe keqb\u00ebrjes; duke rritur p\u00ebrdit\u00eb p\u00ebrbuzjen dhe p\u00ebr\u00e7mimin p\u00ebr elit\u00ebn e korruptuar dhe mendjengusht\u00eb; duke z\u00ebvend\u00ebsuar gradualisht kultin e paras\u00eb s\u00eb fituar pis\u00ebt me kultin e integritetin, dinjitetit dhe etik\u00ebs.<\/p>\n<p>T\u00eb mos harrojm\u00eb q\u00eb edhe Perandor\u00ebt e Rom\u00ebs, teksa drejtonin perandorin\u00eb e fuqishme t\u00eb zhytur n\u00eb korrupsion, u detyruan t\u00eb dor\u00ebzohen n\u00eb p\u00ebrballje me moralin dhe dinjitetin njer\u00ebzor. Pra, na nevojitet t\u00eb ngrem\u00eb kultin ton\u00eb t\u00eb respektit njer\u00ebzor dhe etik\u00ebs. Rezistenca e p\u00ebrditshme dhe e q\u00ebndrueshme, mosbashk\u00ebpunimi me t\u00eb keqen do t\u00eb diktoj\u00eb ndryshim.<\/p>\n<p>P\u00ebrndryshe, \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se do t\u00eb mbetemi t\u00eb varf\u00ebr sa koh\u00eb jemi t\u00eb varf\u00ebr n\u00eb institucione! \/Monitor<\/p>\n<p>The post <a href=\"https:\/\/gijotina.com\/fajin-per-varferine-e-nje-vendi-e-ka-politika\/\">Fajin p\u00ebr varf\u00ebrin\u00eb e nj\u00eb vendi e ka politika<\/a> appeared first on <a href=\"https:\/\/gijotina.com\/\">GIJOTINA<\/a>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Po, fajin p\u00ebr varf\u00ebrin\u00eb e nj\u00eb vendi e ka politika, ashtu si merit\u00ebn p\u00ebr pasurimin e tij e ka po politika. Jan\u00eb vullnetet politike, objektivat, vizioni, zgjuarsia etj., tipare t\u00eb grupit t\u00eb individ\u00ebve t\u00eb bashkuar kolektivisht n\u00eb institucionet politike t\u00eb vendit q\u00eb kan\u00eb si rezultat pasurimin apo varf\u00ebrimin e tij. M\u00eb 14 tetor 2024, tre [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-2212","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2212","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2212"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2212\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2212"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2212"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2212"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}