{"id":22100,"date":"2025-05-20T19:48:23","date_gmt":"2025-05-20T19:48:23","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2025\/05\/20\/si-e-ndryshon-trurin-te-folurit-e-shume-gjuheve\/"},"modified":"2025-05-20T19:48:23","modified_gmt":"2025-05-20T19:48:23","slug":"si-e-ndryshon-trurin-te-folurit-e-shume-gjuheve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2025\/05\/20\/si-e-ndryshon-trurin-te-folurit-e-shume-gjuheve\/","title":{"rendered":"Si e ndryshon trurin t\u00eb folurit e shum\u00eb gjuh\u00ebve?"},"content":{"rendered":"<p>Ka shum\u00eb arsye p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar nj\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb re. Mund t\u00eb jet\u00eb p\u00ebr pun\u00eb, nj\u00eb interes dashurie ose nj\u00eb interes personal n\u00eb kultur\u00ebn ose njer\u00ebzit e nj\u00eb rajoni. Hulumtimet tregojn\u00eb se t\u00eb m\u00ebsuarit e gjuh\u00ebve i sjell dobi edhe sh\u00ebndetit tuaj t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb trurit. T\u00eb m\u00ebsuarit e nj\u00eb gjuhe t\u00eb re \u00ebsht\u00eb si t\u00eb st\u00ebrvitni trurin tuaj. Ashtu si muskujt forcohen me st\u00ebrvitjen fizike, rrug\u00ebt nervore n\u00eb tru riform\u00ebsohen kur m\u00ebsoni nj\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb re.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb n\u00ebnkuptojn\u00eb neuroshkenc\u00ebtar\u00ebt kur thon\u00eb se njer\u00ebzit q\u00eb flasin shum\u00eb gjuh\u00eb e p\u00ebrpunojn\u00eb informacionin ndryshe nga ata q\u00eb flasin nj\u00eb gjuh\u00eb. Por \u00e7far\u00eb ndodh v\u00ebrtet n\u00eb tru kur m\u00ebsoni nj\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb re dhe a ju b\u00ebn kjo m\u00eb t\u00eb zgjuar?<\/p>\n<p>Cilat jan\u00eb zonat gjuh\u00ebsore t\u00eb trurit?<\/p>\n<p>Para se t\u00eb kalojm\u00eb te k\u00ebto pyetje, ja disa informacione baz\u00eb rreth asaj se si gjuha k\u00ebrkon shum\u00eb pjes\u00eb t\u00eb ndryshme t\u00eb trurit. P\u00ebrpunimi i gjuh\u00ebs p\u00ebrfshin dy qarqe kryesore \u2013 nj\u00eb p\u00ebr perceptimin dhe prodhimin e tingullit, i cili formon themelin e gjuh\u00ebs, dhe nj\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebr zgjedhjen e tingujve t\u00eb gjuh\u00ebs q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrdoren, tha Arturo Hernandez, nj\u00eb neuroshkenc\u00ebtar n\u00eb Universitetin e Hjustonit, SHBA.<\/p>\n<p>\u201cK\u00ebto qarqe rilidhen nd\u00ebrsa m\u00ebsojm\u00eb dhe kalojm\u00eb nga nj\u00eb gjuh\u00eb n\u00eb tjetr\u00ebn. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr hart\u00ebzimin e tingujve dhe vendosjen se n\u00eb cil\u00ebn gjuh\u00eb do t\u00eb veprojm\u00eb\u201d, tha Hernandez p\u00ebr DW.<\/p>\n<p>Ne kemi nevoj\u00eb p\u00ebr zona shqisore si korteksi d\u00ebgjimor p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrpunuar tingujt e t\u00eb folurit, dhe kemi nevoj\u00eb p\u00ebr rrjetet motorike t\u00eb gjera t\u00eb trurit p\u00ebr t\u00eb koordinuar muskujt e p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb t\u00eb folur, si\u00e7 jan\u00eb ato p\u00ebr kontrollin e gjuh\u00ebs, buz\u00ebve dhe kordave vokale. Kjo \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjitha gjuh\u00ebt, por ndryshimet n\u00eb zonat e \u2018p\u00ebrpunimit m\u00eb t\u00eb lart\u00eb\u2019 t\u00eb trurit jan\u00eb t\u00eb nevojshme p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar nj\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb re.<\/p>\n<p>P\u00ebr shembull, zona e Broc\u00ebs e vendosur n\u00eb lobin frontal \u00ebsht\u00eb kryesisht p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr sintaks\u00ebn \u2013 m\u00ebnyr\u00ebn se si i strukturojm\u00eb fjalit\u00eb. Ndihmon n\u00eb nd\u00ebrtimin e fjalive gramatikisht t\u00eb sakta dhe n\u00eb kuptimin e struktur\u00ebs s\u00eb fjalis\u00eb. Zona e Broc\u00ebs \u00ebsht\u00eb gjithashtu \u00e7el\u00ebsi p\u00ebr prodhimin e t\u00eb folurit dhe leht\u00ebson kontrollin motorik t\u00eb nevojsh\u00ebm p\u00ebr artikulimin e fjal\u00ebve. Rajone t\u00eb tjera t\u00eb trurit si zona e Wernicke luajn\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb kuptimin e fjalorit dhe rikthimin e fjal\u00ebve. Ndihmon n\u00eb kuptimin e kuptimit t\u00eb fjal\u00ebve dhe ruajtjen e tyre n\u00eb kujtes\u00ebn afatgjat\u00eb.<\/p>\n<p>Si e ndryshon fizikisht trurin nj\u00eb gjuh\u00eb e re?<\/p>\n<p>Nj\u00eb studim gjerman n\u00eb vitin 2024 mati aktivitetin e trurit t\u00eb refugjat\u00ebve sirian\u00eb para, gjat\u00eb dhe pasi ata m\u00ebsuan gjuh\u00ebn gjermane. Ai zbuloi se truri i njer\u00ebzve rilidhej nd\u00ebrsa ata b\u00ebheshin m\u00eb t\u00eb aft\u00eb n\u00eb gjermanisht. \u2018Rilidhja e trurit\u2019 do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb strukturat neuronale t\u00eb trurit ndryshuan fizikisht. Ky proces \u2013 i quajtur neuroplasticitet \u2013 \u00ebsht\u00eb mekanizmi q\u00eb q\u00ebndron n\u00eb themel t\u00eb t\u00eb nx\u00ebnit.<\/p>\n<p>Prandaj, t\u00eb m\u00ebsuarit e nj\u00eb gjuhe t\u00eb re k\u00ebrkonte m\u00ebnyra t\u00eb reja q\u00eb truri i pjes\u00ebmarr\u00ebsve t\u00eb kodonte, ruante dhe merrte informacione t\u00eb reja gjuh\u00ebsore. <\/p>\n<p>\u201cStrukturisht, [t\u00eb m\u00ebsuarit e nj\u00eb gjuhe] rrit struktur\u00ebn e l\u00ebnd\u00ebs gri n\u00eb fushat q\u00eb lidhen me p\u00ebrpunimin e gjuh\u00ebs dhe funksionin ekzekutiv\u201d, tha Jennifer Wittmeyer, nj\u00eb neuroshkenc\u00ebtare njoh\u00ebse n\u00eb Kolegjin Elizabethtown n\u00eb Pensilvani, SHBA.<\/p>\n<p>Ndryshimet strukturore n\u00eb tru ndryshojn\u00eb gjithashtu m\u00ebnyr\u00ebn se si funksionon truri, pasi ndryshon fizikisht m\u00ebnyr\u00ebn se si komunikojn\u00eb neuronet. Ky i ashtuquajtur \u2018plasticitet neuronal\u2019 ju ndihmon t\u00eb mbani mend fjal\u00ebt m\u00eb shpejt, t\u00eb njihni m\u00eb mir\u00eb tingujt e rinj dhe t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsoni shqiptimin duke kontrolluar muskujt e goj\u00ebs.<\/p>\n<p>\u201cFunksionalisht, [m\u00ebsimi i gjuh\u00ebs] rrit lidhjen midis rajoneve t\u00eb trurit, duke lejuar komunikim m\u00eb efikas midis rrjeteve t\u00eb p\u00ebrfshira n\u00eb v\u00ebmendje, kujtes\u00eb dhe kontroll kognitiv\u201d, tha Wittmeyer p\u00ebr DW.<\/p>\n<p>Pse t\u00eb m\u00ebsuarit e gjuh\u00ebve si f\u00ebmij\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb avantazh?<\/p>\n<p>Studimet tregojn\u00eb se ne p\u00ebrdorim t\u00eb nj\u00ebjtat rrjete t\u00eb trurit p\u00ebr t\u00eb gjitha gjuh\u00ebt, por truri reagon ndryshe ndaj gjuh\u00ebs son\u00eb amtare. Nj\u00eb studim zbuloi se aktiviteti i trurit n\u00eb rrjetet gjuh\u00ebsore n\u00eb fakt ulet kur pjes\u00ebmarr\u00ebsit d\u00ebgjojn\u00eb gjuh\u00ebn e tyre amtare. Kjo sugjeron q\u00eb gjuha e par\u00eb q\u00eb m\u00ebsoni p\u00ebrpunohet ndryshe n\u00eb tru me p\u00ebrpjekje minimale, thon\u00eb studiuesit. Hulumtimet gjithashtu tregojn\u00eb se \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e leht\u00eb p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt e vegj\u00ebl t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb reja sesa p\u00ebr t\u00eb rriturit. Truri i f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb vegj\u00ebl \u00ebsht\u00eb ende n\u00eb zhvillim dhe \u00ebsht\u00eb m\u00eb i adaptuesh\u00ebm ndaj plasticitetit dhe t\u00eb m\u00ebsuarit nervor. Ndryshe nga t\u00eb rriturit, ata nuk kan\u00eb nevoj\u00eb t\u00eb p\u00ebrkthejn\u00eb nga gjuha e tyre e par\u00eb, k\u00ebshtu q\u00eb ata i m\u00ebsojn\u00eb tingujt, gramatik\u00ebn dhe fjal\u00ebt m\u00eb leht\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb nj\u00eb mosh\u00eb t\u00eb re nuk ka aq shum\u00eb ngurt\u00ebsi n\u00eb tru. Truri i t\u00eb rriturve \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb i strukturuar rreth gjuh\u00ebs s\u00eb tyre t\u00eb par\u00eb, k\u00ebshtu q\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb e dyt\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrshtatet me njohurit\u00eb ekzistuese n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb zhvillohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavarur pasi mb\u00ebshtetet n\u00eb rrjetet nervore t\u00eb krijuara m\u00eb par\u00eb\u201d, tha Hernandez.<\/p>\n<p>A t\u00eb b\u00ebn t\u00eb m\u00ebsuarit e nj\u00eb gjuhe m\u00eb t\u00eb zgjuar?<\/p>\n<p>Disa studime tregojn\u00eb se shum\u00ebgjuh\u00ebsia p\u00ebrmir\u00ebson aft\u00ebsit\u00eb njoh\u00ebse si kujtes\u00ebn dhe aft\u00ebsit\u00eb e zgjidhjes s\u00eb problemeve. Por a do t\u00eb thot\u00eb kjo q\u00eb poliglot\u00ebt jan\u00eb m\u00eb t\u00eb zgjuar. \u00cbsht\u00eb e komplikuar, por ndoshta jo, tha Hernandez.<\/p>\n<p>\u201cN\u00ebse dikush flet m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb gjuh\u00eb, kjo rrit repertorin e tij verbal. Ata kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb fjal\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha gjuh\u00ebt, m\u00eb shum\u00eb artikuj, domosdoshm\u00ebrisht m\u00eb shum\u00eb koncepte,\u201d tha Hernandez.<\/p>\n<p>Por \u00ebsht\u00eb e paqart\u00eb n\u00ebse t\u00eb kesh nj\u00eb fjalor m\u00eb t\u00eb madh \u00ebsht\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb rezerve m\u00eb t\u00eb madhe njoh\u00ebse apo thjesht t\u00eb kesh m\u00eb shum\u00eb fjal\u00eb t\u00eb ruajtura n\u00eb bankat e kujtes\u00ebs s\u00eb trurit. Dhe kjo nuk \u00ebsht\u00eb e nj\u00ebjta gj\u00eb me inteligjenc\u00ebn. P\u00ebr t\u00eb testuar v\u00ebrtet n\u00ebse poliglot\u00ebt jan\u00eb m\u00eb inteligjent\u00eb, shkenc\u00ebtar\u00ebt do t\u00eb duhet t\u00eb \u201cgjejn\u00eb nj\u00eb detyr\u00eb q\u00eb nuk lidhet me gjuh\u00ebn,\u201d tha Hernandez.<\/p>\n<p>Deri m\u00eb tani, provat nuk jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb qarta se poliglot\u00ebt performojn\u00eb m\u00eb mir\u00eb n\u00eb detyra q\u00eb nuk lidhen me gjuh\u00ebt.<\/p>\n<p>Dhe shkenc\u00ebtar\u00ebt nuk jan\u00eb t\u00eb sigurt n\u00ebse ndryshimet n\u00eb aft\u00ebsit\u00eb njoh\u00ebse tek pologlot\u00ebt jan\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb t\u00eb m\u00ebsuarit t\u00eb gjuh\u00ebve, apo p\u00ebr shkak t\u00eb faktor\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb si arsimi ose mjedisi n\u00eb t\u00eb cilin jan\u00eb rritur. Ka shum\u00eb faktor\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb aft\u00ebsit\u00eb njoh\u00ebse p\u00ebr t\u2019i izoluar ato n\u00eb nj\u00eb faktor t\u00eb vet\u00ebm si t\u00eb m\u00ebsuarit e gjuh\u00ebve, thon\u00eb studiuesit.<\/p>\n<p>Por pavar\u00ebsisht n\u00ebse aft\u00ebsit\u00eb m\u00eb t\u00eb mira njoh\u00ebse jan\u00eb t\u00eb barabarta me zgjuarsin\u00eb, \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se t\u00eb m\u00ebsuarit e gjuh\u00ebve t\u00eb reja hap p\u00ebrvoja t\u00eb reja kulturore n\u00eb jet\u00ebn tuaj.\/DW<\/p>\n<p>The post <a href=\"https:\/\/lexo.al\/2025\/05\/si-e-ndryshon-trurin-te-folurit-e-shume-gjuheve\/\">Si e ndryshon trurin t\u00eb folurit e shum\u00eb gjuh\u00ebve?<\/a> appeared first on <a href=\"https:\/\/lexo.al\/\">www.lexo.al<\/a>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ka shum\u00eb arsye p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar nj\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb re. Mund t\u00eb jet\u00eb p\u00ebr pun\u00eb, nj\u00eb interes dashurie ose nj\u00eb interes personal n\u00eb kultur\u00ebn ose njer\u00ebzit e nj\u00eb rajoni. Hulumtimet tregojn\u00eb se t\u00eb m\u00ebsuarit e gjuh\u00ebve i sjell dobi edhe sh\u00ebndetit tuaj t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb trurit. T\u00eb m\u00ebsuarit e nj\u00eb gjuhe t\u00eb re \u00ebsht\u00eb si [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-22100","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22100","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22100"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22100\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22100"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22100"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22100"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}