{"id":1511,"date":"2024-09-30T07:04:48","date_gmt":"2024-09-30T07:04:48","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2024\/09\/30\/realiteti-shqetesues-i-martesave-te-hershme-ne-shqiperi\/"},"modified":"2024-09-30T07:04:48","modified_gmt":"2024-09-30T07:04:48","slug":"realiteti-shqetesues-i-martesave-te-hershme-ne-shqiperi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2024\/09\/30\/realiteti-shqetesues-i-martesave-te-hershme-ne-shqiperi\/","title":{"rendered":"Realiteti shqet\u00ebsues i martesave t\u00eb hershme n\u00eb Shqip\u00ebri"},"content":{"rendered":"<p>Nga Jetmira Delia-Kaci REL<\/p>\n<p>N\u00eb fillim t\u00eb shtatorit, nj\u00eb 14-vje\u00e7are solli n\u00eb jet\u00eb f\u00ebmij\u00ebn e saj n\u00eb maternitetin e Kor\u00e7\u00ebs n\u00eb juglindje t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Bashk\u00ebshorti i saj, 21 vje\u00e7, u arrestua p\u00ebr vepr\u00ebn penale \u201cmarr\u00ebdh\u00ebnie seksuale me t\u00eb mitur\u201d.<\/p>\n<p>E mitura q\u00eb u b\u00eb n\u00ebn\u00eb, i p\u00ebrket komunitetit rom.<\/p>\n<p>Ajo u tha mediave n\u00eb Shqip\u00ebri se \u00ebsht\u00eb martuar para nj\u00eb viti e gjysm\u00eb dhe k\u00ebrkoi lirimin e bashk\u00ebshortit, duke th\u00ebn\u00eb se \u00ebsht\u00eb personi i vet\u00ebm q\u00eb i sjell t\u00eb ardhura p\u00ebr rritjen e foshnj\u00ebs s\u00eb sapolindur.<\/p>\n<p>Prind\u00ebrit e s\u00eb mitur\u00ebs k\u00ebrkuan, po ashtu, lirimin e 21-vje\u00e7arit dhe than\u00eb se vajza e tyre \u00ebsht\u00eb martuar me d\u00ebshir\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00ebna e 14-vje\u00e7ares u tha mediave se martesa n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb hershme \u00ebsht\u00eb normale n\u00eb komunitetin e tyre, duke treguar se vet\u00eb \u00ebsht\u00eb martuar q\u00eb 12 vje\u00e7e.<\/p>\n<p>Me t\u00eb gjitha konventat p\u00ebr mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve, martesat e hershme konsiderohen dhun\u00eb me baz\u00eb gjinore dhe shkelje e t\u00eb drejtave t\u00eb tyre.<\/p>\n<p>Me ligjin n\u00eb Shqip\u00ebri, martes\u00eb mund t\u00eb lidh\u00eb \u00e7do person q\u00eb e ka kaluar mosh\u00ebn 18 vje\u00e7e.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, gjykata e vendit ku lidhet martesa, \u201cp\u00ebr shkaqe me r\u00ebnd\u00ebsi\u201d, mund t\u00eb lejoj\u00eb martes\u00eb edhe p\u00ebrpara k\u00ebsaj moshe.<\/p>\n<p>REL-i mori vesh se avokati i bashk\u00ebshortit t\u00eb 14-vje\u00e7ares ka k\u00ebrkuar leje q\u00eb klienti i tij dhe e mitura t\u00eb paraqiten n\u00eb gjykat\u00eb p\u00ebr t\u00eb ligj\u00ebruar martes\u00ebn e tyre.<\/p>\n<p>\u00c7\u00ebshtja e martesave t\u00eb hershme n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebrmendet edhe n\u00eb raportin e Departamentit amerikan t\u00eb Shtetit p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut n\u00eb bot\u00eb, p\u00ebr vitin 2023.<\/p>\n<p>Aty thuhet se \u201clegjislacioni nuk parashikon masa p\u00ebr t\u00eb parandaluar martes\u00ebn e f\u00ebmij\u00ebve\u201d.<\/p>\n<p>Raporti citon Agjencin\u00eb Shtet\u00ebrore p\u00ebr Mbrojtjen e F\u00ebmij\u00ebve t\u00eb ket\u00eb th\u00ebn\u00eb se \u201cmartesa e detyruar ose e hershme nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb problem i p\u00ebrhapur n\u00eb Shqip\u00ebri, megjith\u00ebse m\u00eb i zakonsh\u00ebm n\u00eb komunitetet rome dhe ballkano-egjiptiane\u201d.<\/p>\n<p>Instituti i statistikave n\u00eb Shqip\u00ebri, Instat, disponon t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr martesat p\u00ebr vitin 2022 dhe, sipas tyre, at\u00eb vit jan\u00eb lidhur mbi 18.000 martesa, por asnj\u00eb n\u00ebn mosh\u00ebn 18-vje\u00e7are.<\/p>\n<p>Emiljano Aliu, drejtues i organizat\u00ebs \u201cRoma Veritas Albania\u201d, q\u00eb kontribuon n\u00eb p\u00ebrfshirjen sociale t\u00eb rom\u00ebve dhe lufton kund\u00ebr diskriminimit t\u00eb tyre, thot\u00eb se martesat e hershme brenda k\u00ebtij komuniteti n\u00ebnraportohen ose nuk regjistrohen.<\/p>\n<p>\u201cKy nuk \u00ebsht\u00eb rasti i vet\u00ebm i martes\u00ebs n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb mitur. Thjesht, u b\u00eb publik dhe po merremi me t\u00eb. Fejesa dhe martesa n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb hershme te ky komunitet ka me qindra\u201d, thot\u00eb ai p\u00ebr Radion Evropa e Lir\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas tij, ato ndodhin p\u00ebr shkak t\u00eb arsimimit jo t\u00eb duhur, pasi shum\u00eb f\u00ebmij\u00eb t\u00eb k\u00ebtij komuniteti e braktisin shkoll\u00ebn her\u00ebt.<\/p>\n<p>\u201cPastaj, mentaliteti, varf\u00ebria ekstreme dhe ve\u00e7imi i k\u00ebtyre njer\u00ebzve\u201d, num\u00ebron Aliu si arsye.<\/p>\n<p>\u201cK\u00ebto [martesa] ndodhin n\u00eb disa zona t\u00eb vendit, n\u00eb Gjirokast\u00ebr, Fier, Kor\u00e7\u00eb, Bilisht etj., por ato jan\u00eb t\u00eb gjitha lagje t\u00eb segreguara, lagje periferike t\u00eb k\u00ebtyre rretheve\u201d, sipas tij.<\/p>\n<p>Aliu shton se statistikat tregojn\u00eb se n\u00eb ato familje q\u00eb jan\u00eb nd\u00ebrgjegj\u00ebsuar p\u00ebr arsimimin, nuk ka fejesa apo martesa t\u00eb hershme.<\/p>\n<p>Statistikat e organizat\u00ebs s\u00eb tij tregojn\u00eb se, vitin e kaluar, kan\u00eb qen\u00eb vet\u00ebm 20 student\u00eb rom\u00eb n\u00eb shkall\u00eb vendi.<\/p>\n<p>Ai thot\u00eb se arrestimi i bashk\u00ebshortit t\u00eb s\u00eb mitur\u00ebs 14-vje\u00e7are nuk zgjidh asgj\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cJam dakord q\u00eb duhet zbatuar ligji dhe i riu ka kryer shkelje, por, thjesht, familjes i mungojn\u00eb t\u00eb ardhurat q\u00eb ai i sillte. Pyetja q\u00eb lind \u00ebsht\u00eb: ku ishin institucionet p\u00ebrpara se kjo vajz\u00eb ta braktiste shkoll\u00ebn, t\u00eb fejohej dhe t\u00eb martohej?\u201d, thot\u00eb Aliu.<\/p>\n<p>Institucionet vendore n\u00eb Kor\u00e7\u00eb dhe as ato qendrore nuk reaguan zyrtarisht p\u00ebr rastin e 14-vje\u00e7ares q\u00eb u b\u00eb n\u00ebn\u00eb.<\/p>\n<p>Shqip\u00ebria ka hartuar Agjend\u00ebn Komb\u00ebtare p\u00ebr t\u00eb Drejtat e F\u00ebmij\u00ebve, si nj\u00eb angazhim t\u00eb sajin p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmbushur t\u00eb drejtat e f\u00ebmij\u00ebve me nj\u00eb koh\u00ebshtrirje prej vitit 2021 deri m\u00eb 2026.<\/p>\n<p>Institucionet nuk japin holl\u00ebsi se si \u00ebsht\u00eb duke shkuar p\u00ebrmbushja e agjend\u00ebs, por pranojn\u00eb se martesat e hershme nuk raportohen n\u00eb nivelin e duhur, kryesisht p\u00ebr shkak t\u00eb pabarazis\u00eb gjinore, varf\u00ebris\u00eb dhe p\u00ebrjashtimit social.<\/p>\n<p>P\u00ebr Altin Hazizajn, drejtues i organizat\u00ebs \u201cQendra p\u00ebr t\u00eb Drejtat e F\u00ebmij\u00ebve n\u00eb Shqip\u00ebri\u201d, rasti i 14-vje\u00e7ares n\u00eb Kor\u00e7\u00eb \u00ebsht\u00eb \u201cnj\u00eb ngjarje tipike e shfryt\u00ebzimit seksual\u201d dhe \u201cfakt q\u00eb vajzat dhe grat\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri kan\u00eb probleme serioze t\u00eb respektimit t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb tyre\u201d.<\/p>\n<p>\u201cPor, \u00e7far\u00eb shoh un\u00eb me shqet\u00ebsim, \u00ebsht\u00eb fakti se institucionet jan\u00eb t\u00eb paafta q\u00eb t\u00eb kuptojn\u00eb, t\u00eb ndjekin gjendjen e f\u00ebmij\u00ebve, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb vajzave. Sistemi social e ka p\u00ebr detyr\u00eb q\u00eb \u00e7do f\u00ebmij\u00eb t\u00eb jet\u00eb i identifikuar, t\u00eb marr\u00eb sh\u00ebrbime, t\u00eb ndjek\u00eb shkoll\u00ebn\u2026\u201d, thot\u00eb Hazizaj p\u00ebr Radion Evropa e Lir\u00eb.<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebna t\u00eb unifikuara se sa f\u00ebmij\u00eb rom\u00eb ndjekin m\u00ebsimet nuk ka, por, sipas organizat\u00ebs \u201cRoma Veritas Albania\u201d, vitin e kaluar, ishin rreth 60-70 rom\u00eb n\u00eb arsimin e mes\u00ebm t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Hazizaj thekson nevoj\u00ebn e m\u00eb shum\u00eb fondeve dhe bashk\u00ebpunimeve p\u00ebr parandalimin e martesave t\u00eb hershme te komunitet pakic\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cNuk mund t\u00eb justifikohet askush duke th\u00ebn\u00eb se martesat e hershme jan\u00eb tradit\u00eb te komuniteti rom dhe egjiptian\u201d, sipas tij.<\/p>\n<p>Dukuria, megjithat\u00eb, \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrhapur globalisht.<\/p>\n<p>Fondacioni p\u00ebr F\u00ebmij\u00eb i Kombeve t\u00eb Bashkuara (UNICEF) vler\u00ebson se q\u00eb nga marsi i vitit 2018, n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, diku rreth 21 p\u00ebr qind e grave t\u00eb reja jan\u00eb martuar para mosh\u00ebs 18-vje\u00e7are.<\/p>\n<p>Po ashtu, sipas UNICEF-it, 650 milion\u00eb gra dhe vajza q\u00eb jan\u00eb gjall\u00eb sot, jan\u00eb martuar para mosh\u00ebs 18-vje\u00e7e.<\/p>\n<p>\u00c7do vit, 12 milion\u00eb vajza n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, martohen para mosh\u00ebs 18-vje\u00e7are dhe pritet q\u00eb 150 milion\u00eb vajza t\u00eb martohen para se t\u2019i mbushin 18 vjet deri n\u00eb vitin 2030.<\/p>\n<p>The post <a href=\"https:\/\/lexo.al\/2024\/09\/realiteti-shqetesues-i-martesave-te-hershme-ne-shqiperi\/\">Realiteti shqet\u00ebsues i martesave t\u00eb hershme n\u00eb Shqip\u00ebri<\/a> appeared first on <a href=\"https:\/\/lexo.al\/\">www.lexo.al<\/a>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Jetmira Delia-Kaci REL N\u00eb fillim t\u00eb shtatorit, nj\u00eb 14-vje\u00e7are solli n\u00eb jet\u00eb f\u00ebmij\u00ebn e saj n\u00eb maternitetin e Kor\u00e7\u00ebs n\u00eb juglindje t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Bashk\u00ebshorti i saj, 21 vje\u00e7, u arrestua p\u00ebr vepr\u00ebn penale \u201cmarr\u00ebdh\u00ebnie seksuale me t\u00eb mitur\u201d. E mitura q\u00eb u b\u00eb n\u00ebn\u00eb, i p\u00ebrket komunitetit rom. Ajo u tha mediave n\u00eb Shqip\u00ebri [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1511","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1511","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1511"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1511\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1511"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1511"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1511"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}