{"id":13054,"date":"2025-03-31T20:33:45","date_gmt":"2025-03-31T20:33:45","guid":{"rendered":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2025\/03\/31\/marsi-mund-te-vrase-astronautet-studimi-i-ri-zbulon-efektet-shendetesore-te-qendrimit-ne-mars-tek-astronautet\/"},"modified":"2025-03-31T20:33:45","modified_gmt":"2025-03-31T20:33:45","slug":"marsi-mund-te-vrase-astronautet-studimi-i-ri-zbulon-efektet-shendetesore-te-qendrimit-ne-mars-tek-astronautet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zennihost.com\/test\/2025\/03\/31\/marsi-mund-te-vrase-astronautet-studimi-i-ri-zbulon-efektet-shendetesore-te-qendrimit-ne-mars-tek-astronautet\/","title":{"rendered":"Marsi mund t\u00eb vras\u00eb astronaut\u00ebt, studimi i ri zbulon efektet sh\u00ebndet\u00ebsore t\u00eb q\u00ebndrimit n\u00eb Mars tek astronaut\u00ebt"},"content":{"rendered":"<p>Nj\u00eb studim i ri n\u00eb Universitetin e Kalifornis\u00eb Jugore (USC) zbulon se vet\u00eb toka n\u00eb Mars mund t\u00eb d\u00ebmtoj\u00eb sh\u00ebndetin e astronaut\u00ebve, duke shkaktuar d\u00ebme serioze dhe potencialisht t\u00eb pakthyeshme t\u00eb frym\u00ebmarrjes.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa njer\u00ebzit intensifikojn\u00eb p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb kolonizuar Marsin, shkenc\u00ebtar\u00ebt po japin alarmin p\u00ebr nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim t\u00eb heshtur q\u00eb mund t\u00eb minoj\u00eb \u00e7do plan misioni n\u00eb Planetit t\u00eb Kuq.<\/p>\n<p>Nj\u00eb studim i ri n\u00eb Universitetin e Kalifornis\u00eb Jugore (USC) zbulon se vet\u00eb toka e Planetit t\u00eb Kuq mund t\u00eb d\u00ebmtoj\u00eb sh\u00ebndetin e astronaut\u00ebve, duke shkaktuar d\u00ebme serioze dhe potencialisht t\u00eb pakthyeshme t\u00eb frym\u00ebmarrjes.<\/p>\n<p>N\u00ebn qet\u00ebsin\u00eb sip\u00ebrfaq\u00ebsore t\u00eb Marsit q\u00ebndron nj\u00eb rrezik i paduksh\u00ebm. Toka e saj \u00ebsht\u00eb e mbushur me grimca pluhuri jasht\u00ebzakonisht t\u00eb imta q\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt paralajm\u00ebrojn\u00eb se jan\u00eb kimikisht agresive dhe biologjikisht invazive. \u201cKa shum\u00eb element\u00eb toksik\u00eb potencial\u00eb ndaj t\u00eb cil\u00ebve mund t\u00eb ekspozohen astronaut\u00ebt n\u00eb Mars,\u201d tha Dr. Justin L. Wang, autori kryesor i studimit.<\/p>\n<p>\u201cM\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishmja, ekziston nj\u00eb pluhur silic\u00eb, p\u00ebrve\u00e7 pluhurit t\u00eb hekurit t\u00eb bazaltit dhe hekurit nanofaz\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt reagojn\u00eb n\u00eb mushk\u00ebri dhe mund t\u00eb shkaktojn\u00eb s\u00ebmundje t\u00eb frym\u00ebmarrjes\u201d.<\/p>\n<p>K\u00ebrc\u00ebnimi p\u00ebrkeq\u00ebsohet nga madh\u00ebsia e grimcave. Pluhuri marsian \u00ebsht\u00eb m\u00eb i vog\u00ebl se madh\u00ebsia minimale q\u00eb mund t\u00eb nxjerr\u00eb mukoza n\u00eb mushk\u00ebrit\u00eb tona, duke e lejuar at\u00eb t\u00eb udh\u00ebtoj\u00eb m\u00eb thell\u00eb n\u00eb mushk\u00ebri dhe t\u00eb mbetet n\u00eb inde.<\/p>\n<p>P\u00ebrtej p\u00ebrb\u00ebrjes s\u00eb tij kimike, Marsi paraqet nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim t\u00eb dyt\u00eb, klim\u00ebn e tij t\u00eb ashp\u00ebr. \u00c7do vit planeti goditet nga stuhit\u00eb rajonale t\u00eb pluhurit dhe \u00e7do disa vjet, k\u00ebto stuhi zgjerohen n\u00eb ngjarje globale, duke mbushur atmosfer\u00ebn me zhavorr n\u00eb aj\u00ebr.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 2018, nj\u00eb stuhi e till\u00eb \u00e7aktivizoi roverin Opportunity t\u00eb NASA-s duke mbuluar panelet e saj diellore dhe duke bllokuar rrezet e diellit. P\u00ebr astronaut\u00ebt, pasojat shkojn\u00eb p\u00ebrtej humbjes s\u00eb fuqis\u00eb. K\u00ebto stuhi veprojn\u00eb si sisteme masive t\u00eb shp\u00ebrndarjes s\u00eb grimcave toksike. \u201cSilikoza dhe ekspozimi ndaj pluhurit toksik t\u00eb hekurit i ngjajn\u00eb pneumokonioz\u00ebs s\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb qymyrit,\u201d shpjegoi Wang.<\/p>\n<p>Rreziqet e pluhurit planetar nuk jan\u00eb hipotetike. Astronaut\u00ebt e Apollon u p\u00ebrball\u00ebn me rreziqe t\u00eb ngjashme n\u00eb H\u00ebn\u00eb. Pas kthimit n\u00eb mjetin e uljes, shum\u00eb prej tyre pat\u00ebn koll\u00eb t\u00eb vazhdueshme, acarimin e syve dhe madje edhe shikimin e paqart\u00eb pas ekspozimit ndaj pluhurit h\u00ebnor. NASA m\u00eb von\u00eb konfirmoi se rreziqet m\u00eb t\u00eb rrezikshme lidhen me thithjen dhe problemet n\u00eb shikim.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, pluhuri marsian shton nj\u00eb nivel tjet\u00ebr toksiciteti. S\u00eb bashku me silic\u00ebn dhe hekurin, regoliti p\u00ebrmban perklorate, gips dhe element\u00eb gjurm\u00eb si arseniku, kadmiumi dhe kromi. Disa nga k\u00ebto substanca njihen si kancerogjene ose shum\u00eb toksike, por efektet e tyre t\u00eb kombinuara n\u00eb kushtet marsiane ende nuk kuptohen mir\u00eb.<\/p>\n<p>Kur astronaut\u00ebt s\u00ebmuren n\u00eb Tok\u00eb, ndihma \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm disa minuta larg. N\u00eb Mars, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb histori shum\u00eb e ndryshme. \u201c\u00cbsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u00eb trajtuar astronaut\u00ebt n\u00eb Mars sepse koha e tranzitit \u00ebsht\u00eb duksh\u00ebm m\u00eb e gjat\u00eb se misionet e tjera t\u00eb m\u00ebparshme n\u00eb ISS dhe H\u00ebn\u00eb,\u201d vun\u00eb n\u00eb dukje studiuesit.<\/p>\n<p>Nj\u00eb mision i plot\u00eb mund t\u00eb zgjas\u00eb tre vjet, me ekuipazhin q\u00eb kalon nj\u00eb vit ose m\u00eb shum\u00eb n\u00eb gravitet t\u00eb ul\u00ebt, rrezatim t\u00eb lart\u00eb dhe ekspozim t\u00eb vazhduesh\u00ebm ndaj grimcave toksike.<\/p>\n<p>Trajtimet vijn\u00eb edhe me kompromise. Hulumtimet tregojn\u00eb se \u201cvitamina C mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb parandalimin e s\u00ebmundjeve t\u00eb ekspozimit ndaj kromit dhe jodit\u201d, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb n\u00eb fakt mund t\u00eb shkaktoj\u00eb s\u00ebmundjet e tiroides q\u00eb synohet t\u00eb parandaloj\u00eb.<\/p>\n<p>The post <a href=\"https:\/\/lexo.al\/2025\/03\/marsi-mund-te-vrase-astronautet-studimi-i-ri-zbulon-efektet-shendetesore-te-qendrimit-ne-mars-tek-astronautet\/\">Marsi mund t\u00eb vras\u00eb astronaut\u00ebt, studimi i ri zbulon efektet sh\u00ebndet\u00ebsore t\u00eb q\u00ebndrimit n\u00eb Mars tek astronaut\u00ebt<\/a> appeared first on <a href=\"https:\/\/lexo.al\/\">www.lexo.al<\/a>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb studim i ri n\u00eb Universitetin e Kalifornis\u00eb Jugore (USC) zbulon se vet\u00eb toka n\u00eb Mars mund t\u00eb d\u00ebmtoj\u00eb sh\u00ebndetin e astronaut\u00ebve, duke shkaktuar d\u00ebme serioze dhe potencialisht t\u00eb pakthyeshme t\u00eb frym\u00ebmarrjes. Nd\u00ebrsa njer\u00ebzit intensifikojn\u00eb p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb kolonizuar Marsin, shkenc\u00ebtar\u00ebt po japin alarmin p\u00ebr nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim t\u00eb heshtur q\u00eb mund t\u00eb minoj\u00eb \u00e7do plan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-13054","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13054","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13054"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13054\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13054"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13054"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zennihost.com\/test\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13054"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}